Sarımsak Hakkında Genel Bilgiler ve Besin Değeri

Sarımsak Hakkında İlginç Bilgiler

Sarımsak (Allium sativum L.), genellikle tek yıllık olarak yetiştirilen çok yıllık bir bitkidir.
Soğan, frenk soğanı, arpacık soğanı ve pırasa ile yakından akrabadır.
Dişlere ayrılan başlardan (soğanlar) çoğaltılır.
Bitkinin tüm kısımları yenilebilir olsa da sarımsak genellikle soğanı için yetiştirilir.
Sarımsak, yiyecek, baharat ve tıbbi amaçlarla (allicin içeren alliinaz enzimi sayesinde) 5.000 yıldan uzun süredir kullanılmaktadır.
Sarımsak, Asya ve Avrupa kökenlidir.
Günümüzde piyasada 600’den fazla kültivar (çeşit) bulunmaktadır.
Yüksek değerli ve işçilik yoğun bir üründür.
Çin, dünya sarımsak üretiminin %75’ine kadarını karşılayan en büyük üreticidir.
Fil dişi sarımsak (Allium ampeloprasum), gerçek bir sarımsak değildir; aslında pırasa türüdür ve daha hafif bir tada sahiptir.
Beyaz, pembe ve mor sarımsak çeşitleri bulunmaktadır.
Antik Yunan’daki olimpik atletler, oyunlardan önce sarımsak yerdi.
Tıbbın babası olarak bilinen Hipokrat, 61 hastalık için sarımsak reçete etmiştir.
Bazı ülkelerde sarımsak afrodizyak olarak kabul edilmektedir.
Süt, sarımsak kokusunun yarattığı rahatsız edici kokuyu nötralize eder.

Dünyada En Çok Sarımsak Üreten Ülkeler

Günümüzde Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre, dünya çapında en çok sarımsak üreten ülkeler şunlardır:

Çin (yılda 20 milyon tondan fazla)
Hindistan (yaklaşık 3 milyon ton/yıl)
Bangladeş ve Güney Kore
Mısır ve İspanya
ABD ve Rusya

Sarımsağın Besin Değeri ve Sağlığa Faydaları

Sarımsak, sahip olduğu zengin besin değerleri nedeniyle bir süper gıda olarak kabul edilir ve 5.000 yıldan fazla bir süredir hem beslenmede hem de tıbbi amaçlarla kullanılmaktadır.
ABD Tarım Bakanlığı (USDA) verilerine göre 100 g çiğ sarımsak şu besin değerlerini içerir:

58,58 g su
149 kcal (kalori)
0,5 g yağ
6,36 g protein
33,6 g karbonhidrat
1 g şeker
2,1 g diyet lifi
31,2 mg C vitamini (toplam askorbik asit)
25 mg magnezyum (Mg)
153 mg fosfor (P)
1,7 mg demir (Fe)
1,235 mg B6 vitamini
181 mg kalsiyum (Ca)
401 mg potasyum (K)
17 mg sodyum (Na)
1,16 mg çinko (Zn)
0,2 mg tiyamin
0,7 mg niasin
9 IU A vitamini

Sarımsağın Sağlığa Faydaları

Çiğ sarımsak tüketiminin başlıca faydaları:

Kan basıncı seviyesini düşürme
LDL kolesterol seviyesini düşürme
Antitrombotik özellikler
Antibiyotik özellikler
Antikanser özellikler
Ağır metal detoksu sağlama
Kemik sağlığını destekleme
Saç dökülmesini azaltma
Akne belirtilerini iyileştirme

Kan Basıncını Azaltma ve Kalp Krizi Riskini Düşürme

Bilimsel kanıtlara göre, 24 hafta boyunca sarımsak tabletleri tüketen hipertansiyon hastalarının hem sistolik hem de diyastolik kan basıncı seviyelerinde düşüş gözlemlenmiştir. Ayrıca atenolol ilacına kıyasla sistolik (SBP) ve diyastolik (DBP) basınçta anlamlı bir düşüş (p<0,005) saptanmıştır. Bununla birlikte çiğ sarımsağın kan basıncı üzerindeki etkisi ılımlı ve geçicidir. Sarımsak ayrıca kolesterol seviyesinin düzenlenmesine ve kalp krizi riskinin azalmasına yardımcı olabilir.

Antikanser Özellikler

Sarımsağın antikanser özellikleri, esas olarak içeriğindeki çeşitli kükürt bileşiklerinden, özellikle de allicin’den kaynaklanmaktadır. Yapılan çalışmalara göre allicin, kanser hücreleri için toksiktir ve belirli kanser türlerinin gelişme riskini azaltır. Ancak allicin kararsız bir bileşiktir; mide asitleri ve ısı, koruyucu özelliklerini önemli ölçüde azaltır.

Soğuk Algınlığı ve Akne (Antimikrobiyal Özellikler)

Bir çalışmaya göre, 12 hafta boyunca sarımsak takviyesi alan hastalar, plasebo grubuna kıyasla daha az soğuk algınlığı atağı yaşamıştır.
Sarımsağın antibakteriyel özellikleri, akneye neden olan bakterilerle savaşarak akne semptomlarını azaltabilir.

Saç Dökülmesini Azaltma

Indian Journal of Dermatology, Venerology, and Leprology dergisinde yayınlanan bir çalışmaya göre, Alopecia areata hastalarına sarımsak içeren bir jel uygulanması saç dökülme oranını azaltmıştır.

Ağır Metal Detoksu

Bir akü fabrikasında çalışan ve ağır metal zehirlenmesine maruz kalan işçiler üzerinde yapılan bir çalışmada, 4 hafta boyunca günlük sarımsak tüketiminin kandaki ağır metal oranını %19 oranında azalttığı görülmüştür.

Kemik Sağlığını Destekleme

Sarımsak; B6 vitamini, kalsiyum ve çinko gibi kemik oluşumu için gerekli bileşenler açısından zengindir. Menopoz dönemindeki kadınlarda sarımsak tüketiminin östrojen seviyelerini artırdığı tespit edilmiştir. Bu nedenle osteoartrit ve diğer kemik sorunlarında yararlı olabilir.

Sarımsağa bağlı alerjik reaksiyonlar çok nadirdir ancak bazı kişiler yüksek miktarda sarımsak tükettiklerinde hazımsızlık yaşayabilir. Genel olarak günlük dozun yaklaşık 0,5-1 diş sarımsak olması önerilir (tablet formunda tüketildiğinde yaklaşık 3.000-6.000 mcg allicin). Bununla birlikte herhangi bir hastalık için yüksek dozda sarımsak kullanmaya başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız.

Kaynaklar:
https://www.canr.msu.edu/uploads/resources/pdfs/e3371_wcag_2.08.pdf
https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/169230/nutrients
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11697022
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1731444
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/ange.200804560
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24035939
https://academic.oup.com/ajh/article/28/3/414/2743421
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26764335/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30195882/
https://lpi.oregonstate.edu/mic/food-beverages/garlic