Bitki Bilgisi ve Fizyolojisi
Sarımsağın bilimsel adı Allium sativum olup Alliaceae familyasına aittir ve soğan, frenk soğanı, arpacık soğanı ve pırasa ile yakından akrabadır. Çok yıllık soğanlı bir bitki olmasına rağmen çoğu üretici onu tek yıllık olarak yetiştirir. Sarımsak uzun, düz, hafif V şeklinde, yeşil yapraklara sahiptir ve bu yapraklar doğrudan soğandan ya da kısa bir yalancı gövdeden çıkar. Yaprak uzunluğu çeşide bağlı olarak 30-60 cm (12-24 inç), genişliği ise 5-7 cm (2-3 inç) arasında değişirken, gövde 5-6,5 cm’ye ulaşabilir. Sığ ve saçak kök sistemini doğrudan soğanın altında geliştirir. Soğan, diş olarak bilinen birçok küçük bireysel soğandan oluşur. Dişlerin sayısı ve büyüklüğü çeşide ve yetiştirme koşullarına bağlıdır.
Genel olarak, çoğu çeşitte 5-30 diş (ortalama 10-12 diş) bulunur. Sarımsak bitkileri, 2 kağıda benzeyen kılıf içinde küresel salkımlar oluşturan, çift cinsiyetli (hermafrodit) birkaç çiçek meydana getirebilir. Çiçeklerin rengi yeşilimsi beyazdan kırmızıya kadar değişir ve 6 veya daha fazla petale sahiptir. Çiçeklenme dönemi çoğu bölgede yaz aylarında (Temmuz-Ağustos) gerçekleşir.
Sarımsak, 4-9 dayanıklılık bölgelerinde iyi gelişir. Ilıman iklimlerde tam güneş ışığı altında en kaliteli ürün verir. Çoğu sarımsak çeşidi, soğan oluşumunu başlatabilmek için soğuk kışlara (0-10 °C veya 32-50 °F arasında 1-2 ay) ve ardından ılıman ilkbahar sıcaklıklarına ihtiyaç duyar. Ancak çok düşük sıcaklıklar daha az ve daha küçük soğanların oluşmasına neden olabilir. Sarımsağın ideal büyüme sıcaklığı 13-24 °C (55-75 °F)’dir. Gün uzunluğu (fotoperiyot) da soğan oluşumunu etkiler, ancak soğanda olduğu kadar belirleyici değildir. Bu nedenle üreticiler, bölgeye uygun sarımsak çeşitlerini (kısa gün veya uzun gün türleri) seçmek zorundadır.
Sarımsak Türleri ve Çeşitleri
Piyasada 600’den fazla sarımsak çeşidi bulunsa da bilimsel veriler bunların aslında sadece 10 çeşitle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu kültivarlar genel olarak iki ana kategoriye ayrılır: Sert Saplı (Hardneck) ve Yumuşak Saplı (Softneck veya yaygın sarımsak). Bu iki tip, fotoperiyot ihtiyaçları, soğan ve dişlerin rengi, sayısı, büyüklüğü, tat özellikleri ve raf ömrüne göre daha alt gruplara ayrılabilir.
- Sert Saplı (Ophioscorodon) türleri; Rocambole (en yaygın yetiştirilen), Purple Stripe (Mor Şeritli) ve Porcelain (Porselen) gruplarını içerir.
- Yumuşak Saplı (Sativum) türleri; Artichoke (Enginar) ve Silverskin (Gümüş Derili) gruplarını içerir.
Sert Saplı sarımsaklar beyaz, mor veya mor şeritli renkte olabilir ve daha az ama daha büyük diş içeren uzun çiçek sapları (scape) üretir. Bu tip soğan başına yaklaşık 4-12 diş içerir ve nispeten kısa raf ömrüne sahiptir. Özellikle serin iklimlerde yetiştirilmeye uygundur.
En yaygın yetiştirilen çeşitlerden bazıları şunlardır: German Red, Chesnok Red, Glenlarge, Italian Pink, Persian Star, New Zealand Purple, Metechi, Valencia, Spanish Roja, Creole, Roja, Music, Georgian Crystal, Brown Tempest ve Continental.
Yumuşak Saplı sarımsak çeşitleri ise daha sıcak iklimlere uyum sağlar ve özellikle Akdeniz, Güney Avrupa ve Kaliforniya’da yaygın olarak yetiştirilir. Bu tip bitkiler çiçek sapı oluşturmaz ve genellikle Sert Saplı türlere göre daha yüksek verim verir (daha küçük ama daha fazla sayıda diş (yaklaşık 12-20, hatta 40’a kadar) üretir). Çoğunlukla beyaz renktedir ve Sert Saplı türlerin tatlı tadına kıyasla daha keskin, baharatlı bir tada sahiptir. Ayrıca diğer kategoriye göre daha uzun raf ömrüne sahiptirler.
En yaygın yetiştirilen çeşitlerden bazıları şunlardır: California Early, California Late, Idaho Silver, Italian White (1 ve 2), Susanville ve Printan.
Kaynaklar:
https://www.nda.agric.za/docs/brochures/prodguidegarlic.pdf
https://extension.uga.edu/publications/detail.html?number=C854#Garlic%20Cultivars
https://www.agric.wa.gov.au/garlic/growing-garlic-western-australia?nopaging=1
https://hort.extension.wisc.edu/articles/garlic-allium-sativum/
https://www.hvgf.org/garlic-varieties
https://dogr.icar.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=126&Itemid=178&lang=en
https://www.rhs.org.uk/vegetables/garlic/grow-your-own
http://cceonondaga.org/resources/garlic-varieties
Daha fazla bilgi için:
Sarımsak Bitkisi Hakkında Bilgi ve Çeşit Seçimi
Sarımsak Hakkında Genel Bilgiler ve Besin Değeri
Arka Bahçenizde Sarımsak Yetiştirmek
Ticari Sarımsak Yetiştiriciliği - Baştan Sona Eksiksiz Sarımsak Yetiştirme Rehberi
Sarımsak Yetiştiriciliğinde Toprak Gereksinimleri, Toprak Hazırlığı ve Dikim
Sarımsak Su İhtiyacı ve Sulama Sistemleri
Sarımsak Gübreleme Gereksinimleri
Sarımsak Zararlıları ve Hastalıkları
Sarımsakta Yabancı Ot Yönetimi
Sarımsak Hasat Verimi ve Depolama
