Bitkinin kökeni Orta Amerika’dır. İspanyol sömürge dönemi sırasında tatlı patates Filipinler’e yayılmış ve 1604 yılı itibarıyla Japonya ile Avrupa’da da tanınır hale gelmiştir. Asya’da tatlı patatesler ağırlıklı olarak alkollü içecek ve hayvan yemi üretiminde kullanılmakta, insan tüketimi ise çok daha sınırlı kalmaktadır. Bu durum, tatlı patatesin esas olarak insan tüketimi (çiğ, pişmiş, makarna, şekerleme, un vb. üretimi) ve ikincil olarak hayvan yemi için kullanıldığı diğer bölgelerle tezat oluşturmaktadır. Depo köklerin yanı sıra, bitkinin sarmaşık gövdesi ve yaprakları da yenilebilir.
Tatlı Patates Sağlıklı mı?
Tatlı patates, dünya genelinde 7. en önemli gıda ürünü olup bunun haklı sebepleri vardır. Tatlı patates; A ve C vitaminleri, potasyum ve demir gibi insan sağlığına faydalı birçok besin öğesini içerdiğinden en sağlıklı sebzeler arasında yer alır. Düzenli olarak tatlı patates tüketen kişiler şu fayalardan yararlanabilir:
- Tatlı patates antioksidanlar içerir, bu da vücudun kansere karşı savaşmasına yardımcı olur.
- Bağırsak sağlığını ve sindirimi iyileştirir.
- Kan basıncını ve kolesterolü düzenlemeye yardımcı olur.
- Doğurganlığı artırır.
Ancak her besinde olduğu gibi, tatlı patates de makul miktarlarda tüketilmeli (yüksek glisemik indekse/yüke sahip olduğu için) ve dengeli bir beslenme düzeni içinde yer almalıdır.
USDA’ya göre, 100 gram pişmiş tatlı patatesin besin içeriği:
- Su: 75,8 g
- Enerji: 90 kcal
- Protein: 2,01 g
- Karbonhidrat: 20,7 g
- Yağ (toplam): 0,05 g
- Lif (diyet lifi): 3,3 g
- Şeker (toplam): 6,48 g
- Kalsiyum (Ca): 38 mg
- Demir (Fe): 0,69 mg
- Magnezyum (Mg): 27 mg
- Fosfor (P): 54 mg
- Potasyum (K): 475 mg
- Sodyum (Na): 36 mg
- Çinko (Zn): 0,3 mg
- A Vitamini: 961 µg (Günlük ihtiyacın %218’i)
- Beta-karoten: 11.500 μg
- C Vitamini: 19,6 mg (Günlük ihtiyacın %41’i)
- Tiamin: 0,078 mg
- Niasin: 0,557 mg
- B6 Vitamini: 0,289 mg
- E Vitamini (alfa-tokoferol): 0,26 mg
Ayrıca, derin turuncu renkte kabuk ve ete sahip çeşitler Beta-karoten gibi antioksidan maddeler açısından en zengin olanlardır; mor renkli çeşitler ise antosiyaninler açısından daha zengindir. Tek bir tatlı patates, 23 fincan brokolideki kadar A vitamini içerebilir.
Tatlı Patatesin Şaşırtıcı Sağlık Faydaları
Kan Basıncı
Bilim insanlarına göre, potasyum açısından zengin ve sodyum açısından düşük bir diyet, yüksek tansiyon sorunu yaşayan bireylerde kan basıncını dengeleyebilir. Tatlı patates, potasyum kaynağı olması sebebiyle bu sürece katkı sağlar.
Kanser
Kırmızı, turuncu ve mor tatlı patatesler, insan vücudu için son derece faydalı maddeler içerir. Harvard Tıp Fakültesi’nin yayınlarına göre, bu renklere sahip tatlı patatesler; beta-karoten ve antosiyanin gibi antioksidanlar açısından zengindir ve belirli kanser türlerinin gelişme riskini azaltabilir.
Doğurganlık
Harvard Tıp Fakültesi’ne göre, demir açısından zengin bir beslenme programı uygulayan kadınların doğurganlık oranı artabilir. Tatlı patates iyi bir demir kaynağı olduğundan, kadınların günlük demir alımını artırmalarına yardımcı olabilir.
Göz Sağlığı
Araştırmalara göre, A vitamini bakımından zengin bir diyet, A vitamini eksikliğinden kaynaklanan “Göz Kuruluğu” (Xerophthalmia) hastalığını önleyebilir ya da semptomlarını azaltabilir. Vücutta beta-karoten, A vitaminine dönüştürülür. Bir bardak fırınlanmış turuncu tatlı patates, sağlıklı bir yetişkinin günlük beta-karoten ihtiyacının 5 ila 7 katını karşılayabilir.
Bağırsak Sağlığı
Yapılan araştırmalara göre, antosiyanin açısından zengin mor tatlı patates tüketimi, İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) riskini azaltabilir. Bu maddeler, bağırsak florasında faydalı bakterilerin gelişimini destekler. Ayrıca, tatlı patatesler bağırsak sağlığını destekleyen lif açısından da zengindir ve sindirim hareketlerini düzenler.
Kaynaklar:
https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/food-features/sweet-potatoes/
https://www.nparks.gov.sg/florafaunaweb/flora/1/4/1423
https://dpi.wi.gov/sites/default/files/imce/school-nutrition/pdf/fact-sheet-sweet-potato.pdf
https://ucanr.edu/sites/uccemerced/files/40457.pdf
https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/168482/nutrients
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780081029220000250
https://www.webmd.com/diet/health-benefits-sweet-potatoes
https://www.alcorn.edu/uploaded/Extension/Sweet_Potato_TechNotes.pdf
Tatlı patates yetiştirme kılavuzu:
Tatlı Patates Hakkında Hızlı Bilgiler
Tatlı Patates Bitkisi Bilgisi ve Çeşit Seçimi
Tatlı Patatesin Besin Değeri ve Sağlığa Faydaları
Bahçenizde Tatlı Patates Nasıl Yetiştirilir
Kâr İçin Tatlı Patates Yetiştiriciliği
Tatlı Patates Fidesi (Slip) Üretimi
Tatlı Patatesin Toprak Gereksinimleri, Toprak Hazırlığı ve Dikimi
Tatlı Patatesin Su İhtiyaçları ve Sulama Sistemleri
Tatlı Patates Gübreleme Gereksinimleri
Tatlı Patatesin Başlıca Zararlıları, Hastalıkları ve Yabancı Ot Kontrolü
