Her şeyden önce, kayısı bahçenizi kurmadan veya herhangi bir gübreleme yöntemini uygulamadan önce, toprak özellikleri ve besin mevcudiyeti hakkında daha fazla bilgi edinmek için toprak analizi yaptırmanız büyük önem taşır. Hiçbir tarla birbirinin aynısı değildir ve hiç kimse, toprak testi verileri, yaprak dokusu analizi ve ürün geçmişi dikkate alınmadan gübreleme konusunda doğru yönlendirme yapamaz. Modern ticari kayısı yetiştiriciliği uygulamaları, üreticilerin yılda bir kez (yaz aylarında – Temmuz, Ağustos) en az 100 adet kayısı yaprağı toplayarak detaylı analiz için laboratuvara göndermesini önermektedir. Eğer bir eksiklik tespit edilirse (bazı temel kimyasal elementler kabul edilebilir düzeylerin altındaysa), üretici doğrudan müdahale ederek bu eksikliği giderebilir (örneğin yapraktan gübreleme ile). Ancak, öncelikle yerel yetkili bir ziraat mühendisine danışılması önerilir.
Ortalama olarak, bir kayısı bahçesi hektar başına şu miktarlarda besin gerektirir:
- 140-180 kg (308-396 libre) Azot (genellikle amonyum nitrat olarak)
- 70-120 kg (154-264 libre) P₂O₅ (fosfor pentoksit)
- 120-180 kg (264-396 libre) K₂O (potasyum oksit)
Bu yıllık uygulamalara ek olarak, birçok üretici kalsiyum (kalsiyum nitrat olarak CaO) ve magnezyum da eklemeyi tercih eder, sırasıyla yaklaşık 200 ve 40 kg/hektar. Aynı zamanda, Bor (B) ve Çinko (Zn) gibi mikro besin elementleri de ilave edilebilir.
Uygulamalar 3 döneme ayrılır:
- Taban gübreleme (Basal fertilization):
Kış sonunda yapılır. Yıllık azotun 2/3'ü, potasyum oksidin yarısı ve fosfor pentoksidin tamamı veya 2/3’ü uygulanır. Çoğu durumda tüm bu elementleri içeren kompleks bir gübre (örneğin 20-5-10) tercih edilir. Bu uygulama, yaprak gelişimini ve meyve tutumunu teşvik etmeyi amaçlar. - Üst gübreleme (Top dressing):
İlkbahar ortasında (ve yaz başında) uygulanır. Yıllık azotun 1/3’ü, potasyum oksidin 2/3’ü ve fosforun geri kalanı verilir. Bu aşamada potasyum, meyve büyümesini ve ağırlığını artırmak için kritik önemdedir. - Hasat sonrası gübreleme (Post-harvest fertilization):
Yaz sonlarında yapılır. Azotun 1/6’sı sağlanır (örneğin 27-0-0 gübresi kullanılarak). Az miktarda fosfor da bu dönemde dahil edilebilir.
Eğer yetiştirilen çeşit meyve çatlamasına duyarlıysa, meyve gelişim aşamalarında %10 CaO içeren yapraktan 3 uygulama önerilir (meyve sertliği için gereklidir). Ayrıca, ekstra bir bakır (Cu) uygulaması da faydalı olabilir.
Damla sulama sistemine sahip kayısı bahçelerinde, üreticiler taban gübrelemeden sonra tamamlayıcı gübrelemeyi (fertigasyon) tercih edebilir ve önerilen miktarları daha küçük dozlara bölerek uygulayabilir. Bu, kayısıların besin alımını büyüme evrelerine göre daha hassas kontrol etmeye olanak sağlar.
Genç aşılı kayısı fidanları dikilmeden önce, birçok üretici azot açısından zengin gübre veya yanmış çiftlik gübresi uygulamayı tercih eder. Ancak, bu durumda genç kök sistemlerine çok yakın uygulanmaması gerekir, çünkü zarar verebilir. Özellikle azot ile aşırı gübrelemeden kaçınılmalıdır; bu, aşırı vejetatif gelişmeye (meyve oluşumunun aleyhine) ve hastalıklara karşı hassasiyetin artmasına neden olabilir. Organik tarımla uğraşanlar için potasyum açısından zengin iyi yanmış çiftlik gübresi veya kompost, kimyasal gübrelere alternatif olarak kullanılabilir. Hektar başına her bir veya iki yılda bir 10 ila 20 ton arası yanmış çiftlik gübresi eklenmesi yaygın bir öneridir.
Ancak, bu uygulamalar sadece genel uygulamalardır ve her üreticinin kendi tarlasına uygun doğru yöntemi belirlemek için araştırma yapması gerekir. Her tarlanın ihtiyaçları farklıdır. Gübreleme öncesi toprak besin düzeylerinin ve pH değerinin kontrolü şarttır. Kayısı ağaçlarında yaprak analizi, besin eksikliklerini tanımlamak ve düzeltmek için çok önemlidir. Bu işlemler mutlaka bir ziraat mühendisi eşliğinde yapılmalıdır.
Kayısı Ağacında En Yaygın Görülen Besin Eksiklikleri
Bitki besin maddesi eksikliği her zaman topraktaki eksiklikten kaynaklanmaz. Çevresel ya da kültürel etkenler nedeniyle bitkinin besin alımında bozulmalar oluşabilir. Bu nedenle, gübre uygulamaları yapılmadan önce toprak ve yaprak analizi yapılmalıdır.
- Azot (N) Eksikliği:
Ağaçta azot eksikliği varsa, genellikle alt ve yaşlı yapraklar sararır. Bu duruma büyüme geriliği ve verim düşüklüğü eşlik eder. Ciddi eksiklik durumunda yapraklar kırmızıya dönebilir. - Demir (Fe) Eksikliği:
Yeni gelişen yapraklarda damarlar yeşil kalırken, yapraklar genel olarak sararır (interveinal klorozis). - Çinko (Zn) Eksikliği:
Yapraklarda sarı lekeler oluşur. Yeni çıkan yapraklar küçülür ve sık aralıklarla çıkar. Yan tomurcuklar gelişemez. - Bor (B) Eksikliği:
Yeni yapraklarda kloroz ve şekil bozuklukları görülür. Yapraklar sonunda ölür. Ağaç meyve oluşturamaz.
Kayısı Bahçelerinde Örtü Bitkileri (Cover Crops)
Özellikle organik üreticiler, kayısı bahçelerinde ağaç sıraları arasında örtü bitkileri yetiştirmeyi tercih eder. Bu uygulama çok sayıda avantaj sağlar: Yabancı ot baskısını azaltır, toprak yapısını korur (erozyon önlenir), toprak nemini muhafaza eder ve daha fazla suyun bitkilere ulaşmasını sağlar.
Bu amaçla genellikle buğday ve arpa gibi tahıllar veya baklagiller (Fabaceae familyası), örneğin bakla ve bezelye tercih edilir. Baklagiller, kök nodüllerinde yaşayan azot bağlayıcı bakteriler sayesinde toprağı azot ile zenginleştirir. Tahıllar ilkbahar veya yaz sonunda, baklagiller ise ilkbaharda ekilir. Karışım olarak da kullanılabilirler. Başarıyla kullanılan türler arasında Phacelia tanacetifolia, Fagopyrum esculentum, Vicia villosa ve Vicia pannonica sayılabilir. Araştırmalar, %70 V. pannonica ve %30 tritikale içeren karışımların kayısı verimini (daha ağır meyve) artırabileceğini göstermektedir.
Örtü bitkileri ya kendiliğinden tarlada devam ettirilebilir (tohum vererek veya çok yıllık tür seçilerek) ya da her yıl yeniden ekilir. İkinci durumda, üretici genellikle sonbaharda baklagilleri eker ve ilkbaharda çiçeklenmeden önce toprağa karıştırır (sürüm yaparak). Bu yeşil gübre uygulaması sayesinde toprak azotla zenginleşir. Alternatif olarak az toprak işleme isteyen üreticiler, bu bitkileri biçebilir veya bahçeye hayvan otlatması yapabilir.
Kaynaklar:
https://extension.unh.edu/resource/fertilizing-fruit-trees
https://extension.umaine.edu/fruit/growing-fruit-trees-in-maine/fertilization/
https://extension.colostate.edu/topic-areas/yard-garden/fertilizing-fruit-trees-7-612/
https://www.mdpi.com/2073-4395/8/8/150/pdf
https://www.researchgate.net/publication/
Diğer okumalar:
Kayısı Zararlıları, Hastalıkları ve Fizyolojik Bozuklukları
Kayısı Yetiştiriciliğinde Toprak Gereksinimleri, Toprak Hazırlığı ve Dikim
Kayısı Ağacı Bilgisi ve Çeşitleri
Kayısı Ağacı Gübreleme Gereksinimleri
Kayısı Ağaçlarının Sulanması – Kayısı Ağaçları Nasıl Sulanır?
Kâr Amaçlı Kayısı Yetiştiriciliği
Kayısı Ağaçlarında Hasat – Kayısı Ağaçlarında Verim ve Depolama
Kayısı Ağaçlarının Çoğaltılması ve Tozlaşması
Kayısı Ağaçlarının Terbiye Edilmesi ve Budanması
Kayısının Besin Değeri, Sağlık Faydaları, Kullanım Alanları ve İlginç Bilgiler
