Kayısının Besin Değeri, Sağlık Faydaları, Kullanım Alanları ve İlginç Bilgiler

Kayısı Ağacı Hakkında Kısa Bilgiler

Kayısı ağaçları yaprak döken meyve ağaçlarıdır (kışın yapraklarını dökerler).
Ağaç, yenilebilir ve çok yönlü taş meyveler üretir.
Gülgiller (Rosaceae) familyasına aittir.
Prunus cinsine mensuptur ve ticari türler Prunus armeniaca olarak sınıflandırılır.
Kayısı, Ermenistan’ın ulusal meyvesidir.
Kayısının anavatanı Rusya ve Çin bölgeleridir.
Genellikle USDA sertlik bölgeleri 5-8 arasında yetiştirilir.
Türkiye, dünyadaki en büyük kayısı üreticisidir (küresel üretimin %21’i).
Kayısı yetiştiricileri, ağaçları genellikle şeftali, erik ya da kayısı anaçlarına aşılayarak çoğaltır. Bazı kayısı-erik melezleri de mevcuttur.
Ağaç, yaşamının 2. ya da 3. yılında meyve vermeye başlar.
Çiçekler, erken ilkbaharda yapraklardan önce oluşur.
Bazı kayısı çeşitleri kendine verimli (kendine döllenebilir) olsa da, iki uyumlu çeşit arasında çapraz tozlaşma olduğunda verim artar.
Genellikle, daha kaliteli ve büyük meyveler elde etmek için, gelişmemiş küçük meyvelerin erkenden uzaklaştırılması gerekir (meyve seyreltmesi).
Çeşit ve anaçlara bağlı olarak, çiçeklenmeden 100-120 gün sonra hasada hazır hale gelirler.
Kayısı, A, B ve C vitaminleri ve antioksidanlar açısından zengin olup yüksek besin değerine sahiptir.
Kayısı, tadı başka hiçbir meyveyle kolay kolay kıyaslanamayacak kadar özgün ve benzersiz bir aromaya sahiptir.
Kayısı çekirdeği, çiğnendiğinde veya öğütüldüğünde zehirli siyanüre dönüşen amigdalin adlı bir madde içerir ve bu nedenle tüketimi güvenli değildir.

Kayısının Tarihi, Üretimi ve Kullanım Alanları

Kayısı, Rusya ve Çin bölgelerinde ortaya çıkmıştır. M.Ö. 3000 yıllarından sonra Avrupa’ya yayılmış, 17. yüzyılda ise Amerika Birleşik Devletleri’ne getirilmiştir. Günümüzde kayısı; Batı Balkanlar, Akdeniz Havzası, İran, Çin, Japonya, Güney Afrika ve ABD gibi bölgelerde yaygın olarak yetiştirilmektedir.

Tatlı kayısı meyvesi, taze olarak doğrudan tüketilebildiği gibi, meyve suyu üretiminde ya da tatlı, likör ve şekerlemelerde ham madde olarak kullanılabilir.

Ticari olarak yetiştirilen kayısılar, kullanım amacına göre sınıflandırılır:

Sofralık/Taze Tüketimlik Kayısılar
Endüstriyel Kayısılar (genellikle toplam üretimin %80’ine kadar olan kısmı)

Kayısının Besin Değeri ve Sağlığa Faydaları

Meyve ve sebze tüketiminin sağlıklı yaşamın temel taşı olduğu herkesçe bilinmektedir. Uzmanlar, yaşam tarzına bağlı modern hastalıklarla baş edebilmek için günde en az beş porsiyon meyve-sebze tüketilmesini önermektedir.

USDA verilerine göre 100 gram çiğ kayısı şu besin öğelerini içerir:

Su: 86.35 g
Enerji: 48 kcal
Protein: 1.4 g
Toplam yağ: 0.39 g
Karbonhidrat: 11.12 g
Lif: 2 g
Şeker: 9.24 g
Kalsiyum (Ca): 13 mg
Demir (Fe): 0.39 mg
Magnezyum (Mg): 10 mg
Fosfor (P): 23 mg
Potasyum (K): 259 mg
Sodyum (Na): 1 mg
Çinko (Zn): 0.2 mg
A Vitamini (RAE): 96 μg
C Vitamini: 10 mg
E Vitamini: 0.89 mg
K Vitamini: 3.3 μg

Kayısının Sağlık Açısından Faydaları

Kalp Sağlığını Destekler

Kayısı, potasyum açısından zengindir. Yapılan araştırmalar, potasyum yönünden zengin, sodyum yönünden fakir diyetlerin tansiyonu dengede tuttuğunu ortaya koymuştur. Bir başka araştırmaya göre ise, günlük 4069 mg potasyum tüketen kişilerin iskemik kalp hastalığı nedeniyle ölüm riski %50 daha düşüktür. Ayrıca kayısı, hücreleri oksidatif strese karşı koruyan flavonoid adlı güçlü antioksidanları da içerir.

Cilt Sağlığını Geliştirir

Pek çok cilt bakım ürününün temel maddesi olan C vitamini, kolajen üretiminde rol aldığı için cilt sağlığı üzerinde önemli etkiler sağlar. Kayısıda bol miktarda bulunan beta karoten ise güneş yanıklarına karşı koruma sağlar. Ağız yoluyla ya da cilt üzerine uygulanarak kullanıldığında, kırışıklıkları azaltabilir, kirlilik ve UV radyasyonuna karşı koruma sağlar, cilt sağlığını genel olarak iyileştirir.

Göz Sağlığını Destekler

Kayısıda bulunan A ve E vitaminleri, göz sağlığının korunması için oldukça önemlidir. E vitamini, göz hücrelerini serbest radikallerin verdiği hasarlara karşı korurken; A vitamini, özellikle gece körlüğü olarak bilinen rahatsızlığa karşı etkilidir.

Sindirim Sistemine İyi Gelir

Kayısı, lif açısından zengin bir meyvedir. Lifli gıdalar, bağırsak sağlığını geliştirir, sindirimi kolaylaştırır ve faydalı bağırsak bakterilerini besler.

Kaynaklar:

Diğer okumalar:

Kayısı Zararlıları, Hastalıkları ve Fizyolojik Bozuklukları

Kayısı Yetiştiriciliğinde Toprak Gereksinimleri, Toprak Hazırlığı ve Dikim

Kayısı Ağacı Bilgisi ve Çeşitleri

Kayısı Ağacı Gübreleme Gereksinimleri

Kayısı Ağaçlarının Sulanması – Kayısı Ağaçları Nasıl Sulanır?

Kâr Amaçlı Kayısı Yetiştiriciliği

Kayısı Ağaçlarında Hasat – Kayısı Ağaçlarında Verim ve Depolama

Kayısı Ağaçlarının Çoğaltılması ve Tozlaşması

Kayısı Ağaçlarının Terbiye Edilmesi ve Budanması

Kayısının Besin Değeri, Sağlık Faydaları, Kullanım Alanları ve İlginç Bilgiler