Kayısı Ağaçlarının Terbiye Edilmesi ve Budanması

Genç Kayısı Ağaçlarının Terbiye Edilmesi

Kayısılar genel olarak çok canlı ve hızlı büyüyen ağaçlardır, hatta fidanlıktayken bile çok sayıda sürgün verirler. Bu nedenle, budama ve terbiye kayısı yetiştiriciliğinde her yıl yapılması gereken temel işlemlerdendir. Bununla birlikte, piyasada daha az güçlü büyüyen ve şekil vermesi daha kolay olan anaçlarla üretilmiş kayısı ağaçları da mevcuttur.

Budama işlemleri iki ana kategoriye ayrılır:

Ağaç Terbiyesi (Şekil Budaması)
Üretim Budaması

Ağaç terbiyesi, genç kayısı ağaçlarının ilk ve ikinci yıllarında, ağaca istenilen formu (taç-iskelet yapısı) kazandırmak amacıyla yapılan budamalardır. Ağacın şekli, meyve verimi, ürün kalitesi ve hasat gibi bahçe operasyonlarını doğrudan etkiler.

Kayısı Taç Şekilleri (Taçlandırma Yöntemleri)

1. Açık Merkez (Vazo) Şekli

Vazo şekli, yere 60-70 cm (23.6–27.5 inç) yükseklikte oluşan ve gövdeyle 50-80º açı yapan 3-5 ana daldan oluşur. Bu sistem, mekanik hasadı da kolaylaştırır. Ana dallar ilk yılda seçilir ve yarıdan budanır. Gövdeye doğru büyüyen ya da aşağıya sarkan tüm sürgünler kesilir. Dikey büyüyen güçlü dallar da tabandan kesilmelidir. İkinci yılda, birinci yılda verilen şekli korumaya ve yan dalları geliştirmeye odaklanılır. Bu sistemde her ana dalda 15-20 cm aralıklarla 2 ikincil dal bulunur. Taç yapısı mümkün olan en kısa sürede ve minimum işlemle tamamlanmalıdır.

2. (Modifiye) Merkez Lider (Telli Terbiye Dâhil)

Merkez lider sistemi, özellikle bodur anaçlara aşılı kayısılar için uygundur. Diğer meyve türlerinde de yaygınlaşan bu sistem, tüm işlemleri kolaylaştırır, budama ve seyreltme için daha az işçilik gerektirir ve ağaçlar daha küçük ve yönetilebilir olur. Telli sistemle desteklenirse kurulum maliyeti artar.

Merkez lider sisteminde, gövdeden yukarı 1,2 m (4 ft) yükseklikte bir ana lider dal ve düzgün dağılmış 7-9 yan dal bulunur. İlk yılda, merkez lider 1,5-1,8 m (5-6 ft) yüksekliğe kadar budanır. Liderle rekabet etmeyecek, gövdeye 40-60º açıyla çıkan 4-6 yan dal seçilir ve bunlar 2-3 gözden budanır. Liderden 30 cm’den (12 inç) daha yakın yan dallar çıkarılır. 3. yılın sonunda, ağaç üçgen şekilli olur. Bu sistem, güçlü güneş ışığına sahip sıcak bölgelerde ana dalları güneş yanıklarından koruma açısından da uygundur.

Meyve Veren Kayısı Ağaçlarının Budanması

Budama, ağacın iç kısmına güneş ışığı girmesini ve havalanmasını sağlar, bu da ağacın sağlığı için çok önemlidir. Şekil verildikten sonra budama, bu şekli korumak, vegetatif gelişim ile verimi dengelemek için yapılır.

Hasadı kolaylaştırmak için, ağaçlar 2,1–2,7 m (7–9 ft) yükseklikte tutulur. Bunun için önceki yılın ana dallarının uç kısımları 64–76 cm (25–30 inç) kısaltılır (uzunluğun %20–30'u). Aşağı doğru büyüyen, birbirine çok yakın veya kesişen dallar kesilir. Böylece iç kısım açılır, hava sirkülasyonu ve ışık artar.

Genel olarak ağacın yaklaşık %25’i budanır. Kayısılarda meyve taşıyan sürgünler 5 yıla kadar verimli olabilir. Ancak bir sürgün 3-4 yıl meyve verdikten sonra yenilenme sağlamak için kesilebilir. Budama kesisiyle çiçek tomurcuğu arasında 0,63 cm (0,25 inç) boşluk bırakılmalı ve tomurcuğa 45º açıyla kesilmelidir.

Tüm bu işlemler erken ilkbaharda, ağaç hâlâ uykudayken yapılmalıdır. Soğuk bölgelerde bu süreç taç yaprak dökümüne kadar uzayabilir.

Ayrıca her yıl kırık veya hastalıklı dallar da kesilmelidir. Sürgünler (obur dallar) ise kısa iken (2-3 kez/yıl) çıkarılmalıdır. Tüm bu işlemler, uzun vadede verimi artırır. Budama sıklığı, olgun ağaçlarda yılda 1 ya da 2 yılda bir olabilir. Ağaçtan ağaca geçerken veya enfekte dallardan sonra makaslar mutlaka alkol, dezenfektan ya da %10 çamaşır suyu ile steril edilmelidir.

Meyve Seyreltme (Seçme) İşlemi

Seyreltme, ağacın kaynaklarını (besin, su) daha kaliteli az sayıda meyveye yönlendirmesi için, küçük ve şekilsiz meyvelerin uzaklaştırılması işlemidir. Dallarda meyveler arasında ortalama 3-5 cm (1-2 inç) boşluk bırakılması idealdir.

Seyreltme zamanı, çeşide ve budama şekline bağlıdır. Erken çeşitlerde çiçeklenme sonrası, geç çeşitlerde ise çekirdek sertleşmesi aşamasında (çiçeklenmeden 6-8 hafta sonra) yapılır.

Bu işlem çoğunlukla elle, çiçek veya meyveler toplanarak ya da meyve taşıyan dallar budanarak yapılır. Bazı üreticiler kimyasal seyreltme de uygular (ziraat mühendisinize danışın).

Kaynaklar

https://extension.unh.edu/sites/default/files/migrated_unmanaged_files/Resource003729_Rep5311.pdf

https://www.plantgrower.org/uploads/6/5/5/4/65545169/growing-plums-in-wi.pdf

https://extension.oregonstate.edu/pub/pnw-400

https://extension.colostate.edu/topic-areas/yard-garden/training-and-pruning-fruit-trees-7-003/

https://extension.umd.edu/resource/train-and-prune-peach-cherry-apricot-and-plum-trees-home-gardens

https://ag.missouristate.edu/Assets/MtnGrv/B40TrainingandPruningDeciduousFruitTrees.pdf

https://extension.psu.edu/pruning-and-training-home-fruit-trees-to-an-open-center

https://extension.wsu.edu/maritimefruit/pruning-tree-fruit-the-basics/

Diğer okumalar:

Kayısı Zararlıları, Hastalıkları ve Fizyolojik Bozuklukları

Kayısı Yetiştiriciliğinde Toprak Gereksinimleri, Toprak Hazırlığı ve Dikim