Kayısı Ağacının Çoğaltılması (Üretimi)
Kayısı ağacı, istenilen çeşit özelliklerinin korunması ve böylece arzu edilen niteliklerin sürdürülmesi amacıyla çoğunlukla vejetatif (eşeysiz) yollarla çoğaltılır. Ağaçlar, genellikle istenilen çeşidin (kalem) 1-2 yaşındaki anaçlara T göz aşısı ya da kalem aşısı ile aşılanmasıyla çoğaltılır. Aşılama, iki farklı bitkiden alınan parçaların tek bir bitki gibi birlikte büyümesi amacıyla birleştirilmesiyle yapılan yaygın bir çoğaltma yöntemidir. Aşının üst kısmı kalem (scion) olarak adlandırılır ve ikinci bitkinin kök sistemi olan anaç üzerine aşılanır. Anaç olarak kayısı ya da erik çöğürleri kullanılabilir. Bazen şeftali çöğürleri de anaç olarak kullanılabilir; ancak bu durumda uyumsuzluk sorunları görülebilir.
Anaç seçimi oldukça önemlidir; çünkü anaç, ağacın boyutunu, toprak kaynaklı patojenlere karşı direncini, kuraklık ve dona dayanıklılığını etkiler. Sonuç olarak, farklı bileşenlerin avantajlarını bir araya getiren bir bitki elde edilir.
T aşısı, kabuğun kolayca ayrıldığı erken ilkbahardan itibaren yapılabilir; ancak en uygun dönem yaz ve sonbahar aylarıdır. Çeşit saflığını ve bitki sağlığını garanti altına almak için, aşılama yapılmış kayısı fidanlarınızı yetkili ve güvenilir bir fidanlıktan temin etmeniz tavsiye edilir.
Kayısı Ağaçlarında Tozlaşma
Çoğu ticari kayısı çeşidi kendine verimlidir (kendine tozlanabilir). Ancak, daha yüksek verim elde etmek amacıyla genellikle çapraz tozlaşma tercih edilir. Ayrıca, bazı çeşitler kısmen kendine kısırdır ve meyve tutumu için çapraz tozlaşmaya ihtiyaç duyar.
Kendine verimli olmayan kayısı çeşitlerinden bazıları:
- Amerika'da yaygın olanlar: Vivagold, Riland, Perfection, Orange Red vb.
- Avrupa'da yaygın olanlar: Tsunami, Spring Blush, Primado, Bebeco, Wonder Cot, PinCot, Velazquez Fino, Pepito del Cura, Moniqui Fino vb.
- Diğerleri: Acqua del Serino, Morocco, Patterson, Bellidieu, Cafona, Pisana, Goldcot, Selene, Tilton, Valenciano, Modesto vb.
Bu çeşitlerin, uyumlu tozlayıcı çeşitlerle birlikte ve yakın mesafede dikilmesi gerekir. Başarı oranını artırmak amacıyla, bahçedeki toplam ağaç sayısının %15-25’inin tozlayıcı çeşitler olması önerilir. Çoğu üretici, her 3 sıra ana çeşide karşılık 1 sıra tozlayıcı çeşidi dikerek çapraz tozlaşmayı kolaylaştırır.
Arılar ve Doğal Tozlaşma
Kayısı ağaçlarının çapraz tozlaşmasını sağlayan en önemli böcek bal arısıdır. Çoğu kayısı üreticisi, hektar başına 5-7 güçlü ve sağlıklı arı kolonisi yerleştirir. Arıların (ve diğer faydalı böceklerin) zarar görmemesi için, kayısıların çiçeklenme döneminde kesinlikle ilaçlama yapılmamalıdır, özellikle de seçici olmayan pestisitlerden kaçınılmalıdır.
Soğuk, yağışlı, bulutlu veya rüzgarlı hava koşullarında arıların uçuşu azaldığı için tozlaşma verimi de düşer. Bu durum özellikle soğuk iklimlerde veya çok erken çiçeklenen çeşitlerde ciddi bir sorundur. Sonuç olarak meyve oluşumu azalabilir ya da tamamen engellenebilir.
Tozlaşma Problemleri ve Önlemler
Meyve veriminde azalmaya neden olan bir diğer faktör de polen uyumsuzluğudur. Bu, birlikte dikilen çeşitlerin tam olarak uyumlu olmaması ya da çiçeklenme zamanlarının örtüşmemesi anlamına gelir. Ağaçlar dikildikten sonra bu tür sorunları düzeltmek zor ve pahalıdır. Bu nedenle, çeşit seçmeden önce kendi araştırmanızı yapmanız ve yerel fidanlık ya da ziraat mühendisine danışmanız büyük önem taşır.
Kapalı ortamlarda (sera gibi) yetiştirilen ağaçlarda elle tozlaşma gerekebilir. Son olarak, yukarıdaki nedenlerin dışında, çiçeklenme döneminde meydana gelen donlar (örneğin -1 °C’de çiçekler zarar görür), aşırı budama (çiçek tomurcuklarının aşırı kesilmesi), yetersiz terbiye (dalların yatay konumda olması), aşırı azotlu gübreleme gibi nedenler de kayısı ağaçlarında meyve tutumunu engelleyebilir.
Kaynaklar
- https://polk.extension.wisc.edu/files/2014/02/Rootstocks-for-Fruit-in-WI-A3561.pdf
- https://hort.ifas.ufl.edu/database/lppi/sp301.shtml
- https://extension.unh.edu/sites/default/files/migrated_unmanaged_files/Resource003729_Rep5311.pdf
- https://www.plantgrower.org/uploads/6/5/5/4/65545169/growing-plums-in-wi.pdf
- https://journals.ashs.org/downloadpdf/journals/hortsci/28/2/article-p148.pdf
- https://extension.umd.edu/resource/tree-fruit-pollination
- https://www.researchgate.net/publication/
- http://omafra.gov.on.ca/english/crops/facts/02-035.htm#c
Diğer okumalar:
Kayısı Zararlıları, Hastalıkları ve Fizyolojik Bozuklukları
Kayısı Yetiştiriciliğinde Toprak Gereksinimleri, Toprak Hazırlığı ve Dikim
Kayısı Ağacı Bilgisi ve Çeşitleri
Kayısı Ağacı Gübreleme Gereksinimleri
Kayısı Ağaçlarının Sulanması – Kayısı Ağaçları Nasıl Sulanır?
Kâr Amaçlı Kayısı Yetiştiriciliği
Kayısı Ağaçlarında Hasat – Kayısı Ağaçlarında Verim ve Depolama
Kayısı Ağaçlarının Çoğaltılması ve Tozlaşması
Kayısı Ağaçlarının Terbiye Edilmesi ve Budanması
Kayısının Besin Değeri, Sağlık Faydaları, Kullanım Alanları ve İlginç Bilgiler
