Στην Ελλάδα η συγκομιδή της ελιάς ξεκινά από τα μέσα Σεπτεμβρίου για τις πράσινες βρώσιμες ελιές και τα πρώιμα αγουρέλαια και μπορεί να φτάσει έως τον Μάρτιο, ενώ στην Κέρκυρα ο καρπός μαζευόταν παραδοσιακά με φυσική πτώση έως τον Ιούνιο. Η ημερομηνία κρίνεται από την ποικιλία, το υψόμετρο, τις βροχές της χρονιάς και κυρίως από το τι επιδιώκει ο κάθε παραγωγός, ποσότητα ή ποιότητα. Το Wikifarmer μίλησε το φθινόπωρο του 2021 με 22 ελαιοπαραγωγούς από την Κρήτη ως τη Θράκη, και οι εμπειρίες τους, που ακολουθούν αυτούσιες, δείχνουν μια σαφή τάση προς όλο και πιο πρώιμη συγκομιδή.
Πότε μαζεύουν οι παραγωγοί ανά περιοχή
| Περιοχή | Ποικιλία | Έναρξη συγκομιδής | Τρόπος συγκομιδής |
| Χανιά Κρήτης | Τσουνάτη, Κορωνέικη | Γύρω στις 20 Σεπτεμβρίου | Ραβδιστικά μπαταρίας |
| Μάκρη Αλεξανδρούπολης | Μάκρης | Μέσα Οκτωβρίου | Δονητές κορμού, ραβδιστικά |
| Οφρύνιο Καβάλας | Χαλκιδικής (βρώσιμη) | Τέλη Σεπτεμβρίου | Με το χέρι |
| Αρκαλοχώρι Ηρακλείου | Κορωνέικη | Τέλη Οκτωβρίου | Πανιά και τελάρα |
| Μεσαρά Κρήτης | Κορωνέικη | 20 Οκτωβρίου | Χειροκίνητα και δονητικά χτένια |
| Απόλλωνα Ρόδου | Κορωνέικη, Ρόδου | Αρχές Νοεμβρίου | Δονητικά ραβδιστικά |
| Πλωμάρι Λέσβου | Κολοβή | Αρχές Νοεμβρίου | Ραβδιστικά, χτένια, ραβδιά |
| Στυλίδα Φθιώτιδας | Αμφίσσης | Αρχές Σεπτεμβρίου για βρώσιμη, μέσα Οκτωβρίου για λάδι | Με το χέρι, δονητικά ραβδιστικά |
| Στυλίδα Φθιώτιδας (συνεταιρισμός) | Κονσερβολιά (βρώσιμη) | Μετά τις πρώτες βροχές του Σεπτεμβρίου | Τσατσαράκι, ραβδιστικά, χέρι |
| Ιτέα Φωκίδας | Αμφίσσης | Τέλη Σεπτεμβρίου | Δονητικά ραβδιστικά |
| Μεσολόγγι | Κορωνέικη, Κουτσουρελιά, Καλαμών | Αρχές Οκτωβρίου | Δονητικά ραβδιστικά, χτένια |
| Τρίκερι Μαγνησίας | Πηλίου | Αρχές Σεπτεμβρίου | Αχινός με γεννήτρια 12 V |
| Παλιάμπελα Βόνιτσας | Κορωνέικη | Τέλη Οκτωβρίου | Σταδιακά ανά τμήμα του ελαιώνα |
| Άγιος Ματθαίος Κέρκυρας | Λιανολιά, Κορωνέικη | Παραδοσιακά Νοέμβριος έως Ιούνιος | Δονητής κορμού |
| Ληξούρι Κεφαλονιάς | Κορωνέικη, Κορφολιά, Ντόπια | Μέσα Σεπτεμβρίου | Με το χέρι, χτένια |
| Σχηματάρι Βοιωτίας | Μεγαρείτικη, Ευβοίας | Μέσα Οκτωβρίου | Δονητικά χτένια |
| Τροιζήνα Αργολίδας | Μανάκι, Κορωνέικη | 10 έως 20 Οκτωβρίου | Δονητικά χτένια |
| Άστρος Κυνουρίας | Χονδρελιά Κυνουρίας (βρώσιμη) | Τέλη Σεπτεμβρίου | Δεν αναφέρεται |
| Κροκεές Λακωνίας | Κορωνέικη, Σμυρτολιά, Καλαμών | Μέσα Οκτωβρίου | Ηλεκτρικά ραβδιστικά |
| Γύθειο Λακωνίας | Κορωνέικη, Καλαμών | Αρχές Νοεμβρίου | Ραβδιστικά αέρος |
| Φιλιατρά Μεσσηνίας | Κορωνέικη | Γύρω στις 20 Σεπτεμβρίου | Ηλεκτρικά χτένια |
| Λάμπαινα Μεσσηνίας | Κορωνέικη | Τέλη Οκτωβρίου | Αχινός με γεννήτρια |
Πηγή: συνεντεύξεις του Wikifarmer με τους παραγωγούς, φθινόπωρο 2021. Οι ημερομηνίες αφορούν μια κανονική χρονιά και μετακινούνται με τις βροχές και τη θερμοκρασία.
Τι κοινό έχουν οι παραγωγοί
Σχεδόν όλοι οι παραγωγοί περιγράφουν μια στροφή προς πιο πρώιμη συγκομιδή. Στη Μάκρη η συγκομιδή μετακινήθηκε τα τελευταία 10 με 15 χρόνια στα μέσα Οκτωβρίου, στη Λάμπαινα της Μεσσηνίας, όπου κανείς δεν έμπαινε στον ελαιώνα πριν από του Αγίου Νικολάου, ο παραγωγός ξεκινά πλέον στις 20 Οκτωβρίου, και στο Σχηματάρι μια καθυστέρηση 15 ημερών αρκεί για να ανεβάσει την οξύτητα έως και 0,2%. Όπως τονίζει ο παραγωγός από το Πλωμάρι, το πιο συχνό λάθος είναι η αντίληψη ότι όσο μένει η ελιά στο δέντρο τόσο καλύτερα, ένας μύθος που εξετάζει και το άρθρο για τη σωστή συγκομιδή της ελιάς.
Το σήμα για την έναρξη δίνουν οι μικροελαιοποιήσεις και οι αναλύσεις ελαιοπεριεκτικότητας, ο πρώτος μωβ χρωματισμός του καρπού και, σε ξερικούς ελαιώνες, τα πρωτοβρόχια. Στη βροχή οι παραγωγοί συμφωνούν ότι η συγκομιδή περιμένει. Ο Παναγιώτης Δανατζής από την Ιτέα συστήνει να μαζεύουμε όταν έχει σταματήσει να βρέχει 2 με 3 μέρες και δεν προβλέπεται βροχή, ενώ ο Μάνος Κοκκινέλης μαζεύει μετά τις πρώτες βροχές αλλά όχι με υγρό καιρό, όπως εξηγεί αναλυτικά το άρθρο για το μάζεμα της ελιάς μετά από βροχή.
Στη μεταφορά σχεδόν όλοι επιμένουν στα τελάρα αντί για τα σακιά και στην ελαιοποίηση μέσα σε λίγες ώρες ή το πολύ την επόμενη μέρα, με τα εργαλεία και μηχανήματα συγκομιδής να ποικίλλουν από τα χτένια χειρός έως τους δονητές κορμού. Μετά τη συγκομιδή, αρκετοί ψεκάζουν με χαλκούχα για την προστασία των πληγών, ενώ το κλάδεμα γίνεται στους περισσότερους ελαιώνες από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο, με λίγους παραγωγούς σε ήπιες περιοχές να κλαδεύουν αμέσως μετά τη συγκομιδή.
Από την ελαιοκομική περίοδο 2027/28 οι παραγωγοί θα υποβάλλουν και υποχρεωτική δήλωση συγκομιδής ελαιοκάρπου, με βάση τα στοιχεία του ελαιοκομικού μητρώου.
|
Εξοπλισμός συγκομιδής στο Farmclick Ελαιοραβδιστικά μπαταρίας και βενζίνης, αχινοί με γεννήτρια, χτένια χειρός και αποφυλλωτές στα εργαλεία συγκομιδής, από προμηθευτές σε όλη την Ελλάδα. |
Οι εμπειρίες των παραγωγών από όλη την Ελλάδα
Ο Ευτύχης Ανδρουλάκης απογείωσε την Τσουνάτη στα Χανιά
Με την υποστήριξη του πατέρα του και κόντρα στη γενικότερη άποψη ότι η ποικιλία Τσουνάτη δεν μπορεί να δώσει ένα ποιοτικό ελαιόλαδο, ο Ευτύχης Ανδρουλάκης, παντρεύοντας την παράδοση αιώνων με νέα τεχνολογικά εργαλεία και τεχνικές, κατάφερε να δημιουργήσει το Pamako, που σύντομα κέρδισε την εγχώρια και την ξένη αγορά. Το μονοποικιλιακό λάδι από Τσουνάτη και το μείγμα 60% Τσουνάτη και 40% Κορωνέικη, με φαινόλες που φτάνουν τις 1.800, συνταγογραφείται πλέον, όπως αναφέρει ο παραγωγός, ακόμα και ως συμπλήρωμα διατροφής στο Βέλγιο. Ο κύριος Ανδρουλάκης διαχειρίζεται 4.000 δέντρα Τσουνάτης, ηλικίας 300 έως 1.000 ετών, που φτάνουν τα 15 ακόμα και τα 20 μέτρα ύψος, καθώς και 10.000 δέντρα Κορωνέικης, σε έναν απόκρημνο βιολογικό ελαιώνα με μεγάλη κλίση και υψόμετρο 500 έως 700 μέτρα.
Οι εργάτες σκαρφαλώνουν στα ψηλά δέντρα Τσουνάτης και τα μαζεύουν με ελαιοραβδιστικά μπαταρίας.
Η συγκομιδή ξεκινά συνήθως στις 20 Σεπτεμβρίου και για τις 2 ποικιλίες μαζί, όμως, όπως μας είπε ο παραγωγός, το 2021 λόγω της μεγάλης ξηρασίας αναμενόταν να μπει να μαζέψει κοντά στις 5 Οκτωβρίου. Οι καρποί συλλέγονται όταν έχουν ακόμα ένα πρασινοκίτρινο χρώμα. Σύμμαχος του παραγωγού από νωρίς το καλοκαίρι είναι οι μικροελαιοποιήσεις των 100 ml, που του δίνουν στοιχεία για την ελαιοπεριεκτικότητα των καρπών, τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά και την περιεκτικότητα σε φαινόλες. Εξαιτίας του ύψους των δέντρων και της μορφολογίας του εδάφους, η συγκομιδή είναι αρκετά δύσκολη, με τους εργάτες να σκαρφαλώνουν σε πολλές περιπτώσεις με ιμάντες στα δέντρα και να κατεβάζουν τον καρπό χρησιμοποιώντας αποκλειστικά ελαιοραβδιστικά μπαταρίας.
Αφού ολοκληρωθεί η συγκομιδή, ο παραγωγός εφαρμόζει στο χωράφι του, 2 εβδομάδες μετά, κομπόστ δικής του παραγωγής. Το κλάδεμα για την Κορωνέικη γίνεται περίπου 2 μήνες αργότερα, ενώ στην Τσουνάτη εφαρμόζεται μόνο ένας ελαφρύς κλαδοκάθαρος την ίδια περίοδο. Η εξαιρετική ποιότητα του Pamako οφείλεται φυσικά και στον συνεχή πειραματισμό στο ελαιουργείο με τον συνεργάτη και ελαιουργό κ. Μιχάλη Μάρακο. Παράλληλα με την ελαιοκαλλιέργεια, ο κ. Ανδρουλάκης καταπιάνεται με τροποποιήσεις των μηχανημάτων στο ελαιουργείο, με ένα νέο σύστημα πλυσίματος και ξήρανσης της ελιάς, που μειώνει τη θερμοκρασία του καρπού κατά 2 έως 3 βαθμούς, να βρίσκεται σε διαδικασία κατοχύρωσης.
Το μικροκλίμα της Μάκρης απογειώνει το ελαιόλαδο Κύκλωπας
Με αιωνόβια και υπεραιωνόβια δέντρα που αγγίζουν κατά περιπτώσεις τα 1.000 και τα 2.000 έτη, οι παραγωγοί του ελαιολάδου Κύκλωπας διαχειρίζονται 12.000 δέντρα της ποικιλίας Μάκρης στην ομώνυμη περιοχή έξω από την Αλεξανδρούπολη, μια ανάσα από τη θάλασσα. Εμπλουτίζοντας την οικογενειακή επιχείρηση με ιδιόκτητο ελαιοτριβείο από το 1982 και με βαθιά πίστη και προσήλωση στην εφαρμογή ορθολογικής άρδευσης, λίπανσης και φυτοπροστασίας, οι παραγωγοί του Κύκλωπα κατάφεραν να παράγουν ένα εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο που έφτασε στην πρώτη δεκάδα της παγκόσμιας κατάταξης χάρη στα ανώτερα χαρακτηριστικά ποιότητάς του.
Βιολογική καλλιέργεια εφαρμόζεται σε 2.000 δέντρα του ελαιώνα, ενώ, όπως μας αναφέρουν, όλα παρουσιάζουν αρκετά έντονη παρενιαυτοφορία, με την απόδοση να έχει έντονες διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά. Η συγκομιδή τα τελευταία 10 με 15 χρόνια ξεκινά πρωιμότερα, περί τα μέσα Οκτωβρίου, για να δοθεί υπεραξία στο προϊόν, με όλο και περισσότερους παραγωγούς της γύρω περιοχής να επιλέγουν πλέον να μαζεύουν νωρίτερα. Σήμα συγκομιδής δίνει η ανάλυση ελαιοπεριεκτικότητας των καρπών. Η συλλογή πραγματοποιείται με δονητικά μηχανήματα κορμού και δίχτυα, καθώς και με δονητικά ελαιοραβδιστικά. Τέλος, οι παραγωγοί τόνισαν επανειλημμένα τη σημασία του να συλλέγεται ο καρπός σε εικοσάκιλα τελάρα, διασφαλίζοντας έτσι τον καλό αερισμό του.
Με προστατευτικά γάντια μαζεύονται οι βρώσιμες Χαλκιδικής στο Οφρύνιο Καβάλας
Ένα εξαιρετικό ελαιόλαδο (Εnnέα) και καρπούς πολύ μεγάλου μεγέθους δίνουν τα 3.500 ποτιστικά δέντρα Χαλκιδικής, και λιγότερα Καλαμών και Μεγάρων, του παραγωγού Μιχάλη Νίκου. Η εμπορική χρήση των καρπών, αν δηλαδή θα πάνε για επιτραπέζια κατανάλωση ή για ελαιοποίηση, εξαρτάται από το μέγεθος που θα πιάσουν. Οι μεγάλες και μέτριου μεγέθους ελιές πάνε για βρώσιμες, ενώ οι πολύ μικρές, 200 τεμάχια στο κιλό και πάνω, πάνε για αγουρέλαιο, καθώς δεν είναι εμπορεύσιμες ως βρώσιμες.
Οι μεγάλες ελιές πηγαίνουν για βρώσιμες, ενώ οι πολύ μικρές, 200 τεμάχια στο κιλό και πάνω, για αγουρέλαιο.
Τα δέντρα δεν υποφέρουν τόσο από παρενιαυτοφορία, και κάθε χρονιά υπάρχει ικανοποιητική παραγωγή με σωστό κλάδεμα και άρδευση. Αραίωμα καρπών σπάνια θα χρειαστεί, μας λέει ο παραγωγός, καθώς αρκετές φορές, όταν υπάρχει υπερανθοφορία, γίνεται ελαφρύ κλάδεμα για αφαίρεση ανθέων τον Απρίλιο με Μάιο. Συνήθως εφαρμόζεται ψεκασμός με καρποδετικά κατά την άνθηση. Η συγκομιδή πραγματοποιείται τέλη Σεπτεμβρίου και τον Οκτώβριο και γίνεται αυστηρά με τα χέρια. Μάλιστα οι εργάτες φορούν προστατευτικές ταινίες στα νύχια ή γάντια, για να μην τραυματιστεί ο ευαίσθητος καρπός. Τα δέντρα κλαδεύονται από τις 25 Φεβρουαρίου έως τις 10 Μαρτίου. Κάθε χρόνο γίνεται καλό κλάδεμα, αφού τα ποτιστικά αυτά δέντρα έχουν πάρα πολύ ζωηρή βλάστηση, αλλά και καθάρισμα των λαίμαργων τον Ιούλιο.
Οι βρώσιμες Χαλκιδικής μαζεύονται αυστηρά με το χέρι και με γάντια, για να μην τραυματιστεί ο ευαίσθητος καρπός.
Ο Μάνος Κοκκινέλης παράγει το Seven Olea στο Αρκαλοχώρι Ηρακλείου
Το έξτρα παρθένο, βιολογικό ελαιόλαδο με ισχυρισμό υγείας Seven Olea παράγεται από 370 δέντρα Κορωνέικης στην περιοχή του Αρκαλοχωρίου Κρήτης. Τα δέντρα είναι ξερικά, και άλλα είναι ηλικίας 50 ετών, άλλα 30 και άλλα 20. Η συγκομιδή πραγματοποιείται τέλη Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου, μετά τις πρώτες βροχές αλλά όχι με υγρό καιρό, ώστε οι κλάδοι να αποκτήσουν ελαστικότητα και να μην τραυματιστούν ή σπάσουν. Σε γενικές γραμμές, ιδανική στιγμή για συγκομιδή είναι όταν ο καρπός έχει πιάσει δείκτη ωριμότητας 2. Αυτό συνήθως συμβαίνει όταν το μωβ χρώμα του φλοιού καλύπτει λιγότερο από το 50% του καρπού. Σε αυτό το στάδιο, κατά τον παραγωγό, η ελαιοπεριεκτικότητα έχει φτάσει στο 100% και η περιεκτικότητα σε φαινόλες είναι υψηλή.
Ο ξερικός ελαιώνας Κορωνέικης του Seven Olea στο Αρκαλοχώρι Ηρακλείου.
«Στόχος μας είναι να παράγουμε ένα ποιοτικό προϊόν δίνοντας αξία στον καταναλωτή, σεβόμενοι το δέντρο και τη φύση, γιατί πρώτα από όλα αγαπάμε πολύ αυτό που κάνουμε», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Κοκκινέλης, που την περίοδο της συνέντευξης έκανε οργανωμένες προσπάθειες να εδραιώσει το ελαιόλαδό του στην εγχώρια αγορά και σε εστιατόρια του εξωτερικού.
Σύμφωνα με τον κ. Κοκκινέλη, για να αποφασίσει κανείς από πού πρέπει να ξεκινήσει τη συγκομιδή, θα πρέπει να δει πού βρίσκεται ο ελαιώνας του, για παράδειγμα σε υψόμετρο, στα ορεινά, σε πεδιάδα ή σε δύσβατο σημείο, και να διαπιστώσει αν υπάρχει κίνδυνος από καιρικά φαινόμενα ή από έξαρση κάποιας ασθένειας ή εχθρού. Ο παραγωγός θα πρέπει λοιπόν να ξεκινά τη συγκομιδή του πρώτα και εγκαίρως από τα δύσκολα και επιρρεπή σε απώλειες και υποβάθμιση του καρπού σημεία. Αν μαζεύουν τις ελιές 2 άτομα ανά δέντρο, τότε θα πρέπει να κινούνται κυκλικά και αντιδιαμετρικά, ξεκινώντας από το ίδιο σημείο, ώστε να μην πατάει ο ένας τις ελιές που έχει ρίξει ο άλλος στο πανί.
Δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να χρησιμοποιούνται πλαστικά ή γιούτινα σακιά, αλλά πλαστικά τελάρα, όπου ο καρπός αερίζεται καλύτερα. Ακόμη, μεγάλη σημασία έχει η έγκαιρη αναζήτηση ενός καλού ελαιοτριβείου, καθώς αυτό μπορεί να επηρεάσει δραματικά την ποιότητα του ελαιολάδου, με υποβάθμιση της ποιότητας έως και 50%. Ολοκληρώνοντας, ο κ. Κοκκινέλης στάθηκε στη σημασία της δημιουργίας οργανώσεων παραγωγών, της εκπαιδευτικής κατάρτισης των ελαιοκαλλιεργητών, της εφαρμογής ορθών γεωργικών πρακτικών και της τυποποίησης του ελαιολάδου, ώστε να δοθεί υπεραξία στο προϊόν.
Ο Μάρκος Kelly μαζεύει στις 20 Οκτωβρίου στη Μεσαρά
Άνοιγμα στις αγορές των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας ετοίμαζε ο παραγωγός κ. Μάρκος Kelly, που βλέπει το υψηλής ποιότητας ελαιόλαδό του, το ἔ.thoς of Crete, να έχει ήδη κατακτήσει την Αγγλία και τις Σκανδιναβικές χώρες. Στο νοτιότερο σχεδόν άκρο της Ελλάδας όπου καλλιεργούνται ελιές, τα 35 αρδευόμενα στρέμματα Κορωνέικης απλώνονται στους πρόποδες του Αστερούσιου Όρους, σε υψόμετρο 250 έως 300 μέτρων. Όντας ελαιοκαλλιεργητής 6ης γενιάς και φροντίζοντας συνεχώς να εμπλουτίζει τις γνώσεις του, ο κ. Μάρκος Kelly επιλέγει να κυνηγήσει την ανώτερη ποιότητα και να κλειδώσει τα φρουτώδη αρώματα στο ελαιόλαδό του, συγκομίζοντας στις 20 Οκτωβρίου με χειροκίνητα και δονητικά χτένια. Διπλό και αξιόπιστο σήμα για συγκομιδή δίνουν οι πρώτοι μωβ χρωματισμοί στους καρπούς και οι μικροελαιοποιήσεις για τον προσδιορισμό των φαινολών, των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών και της ελαιοπεριεκτικότητας των καρπών.
Ο πρώτος μωβ χρωματισμός του φλοιού, μαζί με τις μικροελαιοποιήσεις, δίνει το σήμα για τη συγκομιδή στη Μεσαρά.
Κοιτώντας γύρω του, μας λέει ότι δυστυχώς βλέπει ακόμα αρκετούς παραγωγούς να αφήνουν τον καρπό στα δέντρα έως τον Ιανουάριο ή ακόμα και έως τον Μάρτιο, κουράζοντας έτσι τα δέντρα και μειώνοντας σημαντικά την παραγωγή της επόμενης χρονιάς. Βέβαια ο κατακερματισμένος κλήρος και η έλλειψη εργατικών χεριών δυσκολεύουν και καθυστερούν ακόμα περισσότερο το έργο των ελαιοκαλλιεργητών, τονίζει ο παραγωγός. Τέλος, για να διασφαλιστεί ο κόπος της οικογένειας και η ποιότητα που «χτίστηκε» στους καρπούς, ακολουθεί μεταφορά των καρπών σε τελάρα και ελαιοποίησή τους μόλις 5 ώρες μετά τη συγκομιδή. Το κλάδεμα πραγματοποιείται τον Φεβρουάριο.
Η συγκομιδή ξεκινά αρχές Νοεμβρίου για τη Γιάννα Λεβέντη στην Απόλλωνα Ρόδου
Με συμβατικές μεθόδους καλλιέργειας και σε ξερικές συνθήκες παράγουν τον καρπό τους τα 2.000 δέντρα Κορωνέικης και Ρόδου, ηλικίας 20 έως 80 ετών, της κ. Γιάννας Α. Λεβέντη. Η αυξομείωση της παραγωγής από χρονιά σε χρονιά αποτελεί σύνηθες φαινόμενο για την παραγωγό, μια που τα δέντρα παρενιαυτοφορούν. Για την παραγωγή των Rodian Olive Oil Products, η συγκομιδή του καρπού γίνεται κατά κανόνα με δονητικά ελαιοραβδιστικά, ξεκινά στις αρχές Νοεμβρίου και ολοκληρώνεται έως τον Ιανουάριο.
Η όψιμη Κολοβή δίνει μοναδικό ελαιόλαδο στο Πλωμάρι Λέσβου
Αν και κάθε ποικιλία στη Μυτιλήνη, η Κολοβή, η Αδραμυτιανή και η Αγριλιά, έχει τη δική της ημερομηνία συγκομιδής, η Κολοβή είναι πιο όψιμη, μας εξηγεί ο κ. Απόστολος Τουμάνης, με 4.000 δέντρα της ποικιλίας αυτής στους απόκρημνους ελαιώνες του Πλωμαρίου. Το πιο συχνό λάθος κατά τον κ. Τουμάνη είναι η αντίληψη «όσο πιο πολύ μένει η ελιά στο δέντρο, τόσο ωριμάζει». Είναι μεγάλο λάθος, καθώς υποβαθμίζεται το ελαιόλαδο και επηρεάζεται η ανθοφορία της επόμενης χρονιάς. «Η συγκομιδή πρέπει να γίνεται νωρίς», τονίζει.
Στους απόκρημνους ελαιώνες του Πλωμαρίου ο καρπός πέφτει σε δίχτυα απλωμένα στις πεζούλες.
Για αυτόν τον λόγο, η συγκομιδή για αγουρέλαια πλούσια σε πολυφαινόλες γίνεται από τις αρχές έως τα μέσα Νοεμβρίου, ενώ ο υπόλοιπος καρπός συγκομίζεται τον Δεκέμβριο. Επειδή έχει πάρα πολλά δέντρα και λίγα χέρια, ο κ. Τουμάνης αναφέρει ότι, αν μια χρονιά τα δέντρα δεν είναι πολύ φορτωμένα, μπορεί να μπουν για συγκομιδή λίγο αργότερα, ενώ αν είναι πολύ φορτωμένα με καρπό, πρέπει να μπουν αρχές Νοεμβρίου. Το νησί έχει μακρά παράδοση στην ελαιοκαλλιέργεια και στην παραγωγή εξαιρετικής ποιότητας ελαιολάδου, όμως η μορφολογία του, με τα μεγάλης κλίσης εδάφη, δυσκολεύει πολύ τη διαδικασία.
Η συγκομιδή γίνεται με ηλεκτρικά ραβδιστικά χειρός, χτένια και παραδοσιακά ραβδιά, με τον καρπό να πέφτει σε δίχτυα. Το κλάδεμα κάθε χρόνο ξεκινά μετά τις 10 με 15 Μαρτίου, και το 2021 πήγε ακόμα πιο αργά. Απαραιτήτως κάθε χρόνο γίνεται κλάδεμα σε όλα τα δέντρα, κατά βάση με ψαλίδι και πριόνι χειρός. Αλυσοπρίονο χρησιμοποιείται μόνο κατά περιπτώσεις και κάθε 3 με 4 χρόνια, στην προσπάθεια του παραγωγού να κατεβάσει σε χαμηλότερο ύψος τα δέντρα. Μετά το κλάδεμα, δύσκολα καταλαβαίνει κανείς ότι έγινε, καθώς δεν μένουν πολλοί φυτικοί ιστοί στο έδαφος.
Με το χέρι μαζεύεται το Amfora Icons του Γιώργου Μπαλάτσου στη Στυλίδα
Με μια οικογενειακή παράδοση από το 1917, ο κ. Γιώργος Μπαλάτσος, με τα 10.000 δέντρα της ποικιλίας Αμφίσσης που απλώνονται σε βραχώδη και ξερική περιοχή της Όθρυος, δημιούργησε το ελαιόλαδο ανώτερης ποιότητας Amfora Icons και βρώσιμες ελιές εξαιρετικής ποιότητας. Τα δέντρα, που φτάνουν την ηλικία των 100 έως 600 ετών, έχουν μέτρια παραγωγικότητα αλλά αυξημένη ανθεκτικότητα λόγω των μεγάλων διακυμάνσεων της θερμοκρασίας και της έλλειψης νερού, δίνοντας έναν ελαιόκαρπο ανώτερης ποιότητας, πλούσιο σε σάκχαρα.
Οι ελαιώνες Αμφίσσης του Amfora Icons απλώνονται στις πλαγιές της Όθρυος.
Για να διασφαλίσει την άριστη ποιότητα του καρπού και κατ' επέκταση των τελικών προϊόντων του, ο κ. Μπαλάτσος συλλέγει με το χέρι πάνω από 2.000 δέντρα, από τα μέσα Οκτωβρίου έως τις αρχές Νοεμβρίου. Όπως μας ανέφερε ο ίδιος, για καρπό πλούσιο σε φαινόλες αλλά και σε γεύση και αρώματα, επιλέγουν να συλλέξουν στο στάδιο ωρίμανσης 3 έως 5, όταν ο καρπός αλλάζει χρώμα από πρασινοκίτρινο σε μωβ. Αντίστοιχα, ο καρπός που προορίζεται για επιτραπέζια κατανάλωση μαζεύεται όταν είναι ακόμα πράσινος, από τις αρχές Σεπτεμβρίου, με το χέρι και με δονητικά ελαιοραβδιστικά. Τέλος, το κλάδεμα πραγματοποιείται τον Ιανουάριο με Φεβρουάριο, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες.
Ο Συνεταιρισμός Στυλίδας εξάγει το 90% της Κονσερβολιάς του
Με περίπου 750 μέλη και ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης, ο Αγροτικός Ελαιουργικός Συνεταιρισμός Στυλίδας συσκευάζει και στέλνει στο εξωτερικό το 90% των συγκομισμένων βρώσιμων πράσινων και μαύρων καρπών Κονσερβολιάς. Η πλειοψηφία των χωραφιών βρίσκεται σε περιοχές με μεγάλη κλίση. Η συγκομιδή ξεκινά συνήθως λίγες ημέρες μετά τις πρώτες βροχές του Σεπτεμβρίου για τον πράσινο καρπό, που συλλέγεται με τσατσαράκι, με το οποίο ενδέχεται να τραυματιστεί ο καρπός, με δονητικά ελαιοραβδιστικά, αλλά και με τα χέρια, που κοστίζει σε χρήμα και χρόνο. Αντίθετα, για τους πιο ευαίσθητους μαύρους καρπούς επιλέγεται η συγκομιδή με τα χέρια και κουβαδάκι, χωρίς να έχει προηγηθεί αραίωμα του καρπού. Η συγκομιδή αυτή γίνεται αρκετά όψιμα, τον Μάρτιο.
Ο Παναγιώτης Δανατζής ζητά να αλλάξουν οι λάθος τεχνικές στην Ιτέα
Ο παραδοσιακός Ελαιώνας της Άμφισσας είναι ο μεγαλύτερος συνεχόμενος ελαιώνας των Βαλκανίων, με έκταση 67.000 στρέμματα και περίπου 850.000 ελαιόδεντρα, ως επί το πλείστον της ποικιλίας Αμφίσσης, και προστατεύεται από τη σύμβαση της UNESCO. Η μεγάλη απόσταση μεταξύ των ελαιόδεντρων, με 13 έως 16 δέντρα το στρέμμα, η διαμόρφωση του εδάφους και η θαλασσινή αύρα που διαπερνά τα ελαιόδεντρα όλο τον χρόνο προσδίδουν στο ελαιόλαδο του Socrates oil μια παγκόσμια μοναδικότητα.
Συγκομιδή Αμφίσσης με δονητικό ελαιοραβδιστικό στην Ιτέα για το ελαιόλαδο Socrates.
Ο κ. Δανατζής τόνισε ότι η περίοδος συγκομιδής διαμορφώνεται ανάλογα με τις επιδιώξεις του κάθε παραγωγού, αν εστιάζει δηλαδή στην ποσότητα ή στην ποιότητα. Επιλέγοντας να δώσει προτεραιότητα στην παραγωγή ενός προϊόντος ανώτερης ποιότητας και γνωρίζοντας ότι θα πάρει λιγότερο λάδι, ξεκινά τη συγκομιδή όταν ο καρπός είναι ακόμα πράσινος, δηλαδή από τα τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου. Χαρακτηριστικά αναφέρει ότι συνήθως απαιτούνται 12 με 13 κιλά καρπού για την παραγωγή 1 κιλού ελαιολάδου σε αυτή την περίπτωση. «Για εμάς ήταν εύκολο να εφαρμόσουμε την πρώιμη συγκομιδή, καθώς μάθαμε εξαρχής τον σωστό τρόπο. Για τους παλιούς, "παραδοσιακούς" παραγωγούς, που έχουν συνηθίσει να μαζεύουν τέλη Φεβρουαρίου και Μάρτιο, είναι πολύ δύσκολη και αργή η υιοθέτηση αυτής της νέας προσέγγισης».
Για τη συγκομιδή του καρπού, ο παραγωγός επιλέγει να χρησιμοποιεί δονητικά ελαιοραβδιστικά, που έχουν δώσει, όπως λέει, ένα χέρι βοηθείας σε αυτή τη δύσκολη και επίπονη διαδικασία. Κατά το μάζεμα του καρπού, δίνει μεγάλη προσοχή στους χειρισμούς του, ώστε να μην τραυματίζει τα δέντρα. Συστήνει στους συναδέλφους ελαιοπαραγωγούς να συμβουλεύονται τις μετεωρολογικές προβλέψεις και να συγκομίζουν όταν έχει σταματήσει να βρέχει 2 με 3 μέρες και φυσικά δεν προβλέπεται να βρέξει τις επόμενες. Κλείνοντας, ο κ. Δανατζής τόνισε ότι κάθε λεπτομέρεια κατά τη συγκομιδή επηρεάζει το λάδι που θα βγει στο τέλος.
Το Κτήμα Κάκκαβος αραιώνει την Καλαμών στα 50 κιλά ανά δέντρο στο Μεσολόγγι
Τα 7.000 δέντρα Κορωνέικης, Κουτσουρελιάς και Καλαμών, που πηγαίνει για βρώσιμη, του κ. Παναγιώτη Παπαχρήστου βρίσκονται σε έναν ημιορεινό ελαιώνα με κλίση. Η καλλιέργεια είναι αυστηρά βιολογική, ενώ μόνο το 50% των δέντρων δέχεται άρδευση. Για να πετύχει καρπούς μεγαλύτερου μεγέθους και υψηλότερης ποιότητας στην Καλαμών, ο παραγωγός πραγματοποιεί αραίωμα με κλάδεμα τον Ιούλιο, αφήνοντας περίπου 50 κιλά καρπό ανά δέντρο. Η συγκομιδή για τα αγουρέλαια γίνεται, όπως πάντα συνήθιζε η οικογένειά του, στις αρχές Οκτωβρίου, ενώ για τις βρώσιμες επιλέγει να μπει να μαζέψει στα τέλη του ίδιου μήνα ή στις αρχές του επόμενου. Και στις 2 περιπτώσεις, η συλλογή γίνεται με δονητικά ελαιοραβδιστικά και χτένια. Φυσικά, δεν παραλείπει να ψεκάζει και με χαλκό μετά τη συγκομιδή, ενισχύοντας την προστασία των δέντρων του.
Στο Κτήμα Κάκκαβος η συγκομιδή γίνεται με δονητικά ελαιοραβδιστικά και χτένια.
Η πρώιμη συγκομιδή δίνει το Αλάδανο του Άρη Σαρηγιάννη στο Τρίκερι
Σε βραχώδες, ξερικό έδαφος καλλιεργούνται βιολογικά τα 3.500 δέντρα της ποικιλίας Πηλίου, αρκετά μεγάλης ηλικίας, που παρενιαυτοφορούν έντονα. Το μικροκλίμα της περιοχής φαίνεται ότι επηρεάζει έντονα την ποιότητα του καρπού, καθώς οι ίδιες τεχνικές που εφαρμόζονται σε έναν άλλο ελαιώνα του παραγωγού στην Άφησσο δεν δίνουν τα ίδια εξαιρετικά αποτελέσματα. Η πρώιμη συγκομιδή, που είναι πλέον συνήθεια για τον κ. Σαρηγιάννη, δίνει ελαιόλαδο με μεγάλη περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες, πάνω από 450 mg/kg. «Όταν μαυρίζει η ελιά, χάνονται οι πολυφαινόλες, που είναι το παν στο ελαιόλαδο», τονίζει χαρακτηριστικά ο παραγωγός.
Ο βιολογικός ελαιώνας Πηλίου του Αλάδανου σε βραχώδες, ξερικό έδαφος κοντά στη θάλασσα.
Τα σχέδια του παραγωγού για πολύ πρώιμη συγκομιδή στα τέλη Αυγούστου του 2021 ανέτρεψε η πρωτοφανής ξηρασία εκείνου του καλοκαιριού, αναγκάζοντάς τον να μπει να μαζέψει τον Οκτώβριο, πιο όψιμα από ό,τι συνηθίζει υπό φυσιολογικές συνθήκες, δηλαδή τις αρχές Σεπτεμβρίου. Η συλλογή του καρπού γίνεται με αχινό με γεννήτρια 12 V, ακόμα και για τη βρώσιμη, καθώς το λαστιχένιο υλικό, όπως μας λέει ο παραγωγός, δεν τραυματίζει τις ελιές. Μετά τη συγκομιδή γίνεται διαλογή, με τις πιο μικρές να πηγαίνουν για ελαιόλαδο και τις μεγαλύτερες για βρώσιμες.
«Οι ελιές μαζεύονται πάντα σε τελάρα, ποτέ σε σακιά, που τοποθετούνται σε σκιερό μέρος, και βέβαια πρέπει να ελαιοποιούνται οπωσδήποτε την ίδια μέρα ή το πολύ την επόμενη», συμβουλεύει ο κ. Σαρηγιάννης. Το κλάδεμα γίνεται πάντα μετά τα μέσα Μαρτίου και φτάνει έως τον Απρίλιο. Κάθε χρόνο ο παραγωγός αφαιρεί τουλάχιστον τους λαίμαργους βλαστούς. Με το κλάδεμα, κατά τον παραγωγό, δίνεται σήμα στο δέντρο για ώθηση των χυμών προς τα πάνω, και αν το κλάδεμα γίνει μαζί με τη συγκομιδή, το δέντρο θα υποστεί μεγάλη ζημιά από τον χειμώνα που θα ακολουθήσει.
Ο Νικόλαος Στογιάννος πειραματίζεται με τη συγκομιδή στα Παλιάμπελα Βόνιτσας
Στα Παλιάμπελα Βόνιτσας και 750 μέτρα από τη θάλασσα συναντά κανείς τα 4.000 νεαρά ξερικά δέντρα Κορωνέικης, ηλικίας 15 έως 30 ετών, του παραγωγού Νικόλαου Στογιάννου, που παράγει το ελαιόλαδο Agalis. Από τα τέλη Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου ξεκινά η συγκομιδή του καρπού από το κομμάτι του ελαιώνα που βρίσκεται σε βραχώδες έδαφος με κλίση. Οι καρποί, όπως μας εξηγεί ο παραγωγός, έχουν κιτρινωπό χρώμα και, παρά τη χαμηλή ελαιοπεριεκτικότητά τους, 11%, δίνουν το πιο γευστικό και αρωματικό λάδι όλης της εκμετάλλευσης, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 20% του τελικού προϊόντος. Στη συνέχεια επιλέγεται κατά περίπτωση το επόμενο σημείο που θα συγκομιστεί, με βάση τον όγκο της παραγωγής, το στάδιο ωρίμανσης του καρπού και τον πιθανό κίνδυνο ασθενειών.
Ως αποτέλεσμα, στο τέλος της περιόδου συγκομιδής έχει συλλεχθεί 50% κίτρινος και 50% μαύρος καρπός, και τα λάδια τους παντρεύονται ώστε να παραχθεί το υψηλής ποιότητας ελαιόλαδο Agalis, με καλή περιεκτικότητα σε φαινόλες αλλά όχι πολύ έντονη γεύση, κατόπιν «απαίτησης» των καταναλωτών του. Η έλλειψη διαθέσιμων έμπειρων εργατικών χεριών είναι ένα μόνιμο πρόβλημα που πρέπει να διαχειριστεί ο παραγωγός, που θέλει να εντάξει στο «οπλοστάσιό» του και ένα νέο αυτοκινούμενο μηχάνημα για να αυξήσει την αποτελεσματικότητα της συγκομιδής. Το κλάδεμα γίνεται τον Φεβρουάριο, ενώ η παρατεταμένη ξηρασία των τελευταίων ετών προβληματίζει τον κ. Στογιάννο, που εξετάζει το ενδεχόμενο να μετατρέψει τον ελαιώνα του σε αρδευόμενο.
Το The Governor του Σπύρου Δαφνή έβαλε τη Λιανολιά στον παγκόσμιο χάρτη
Τα ελαιόδεντρα στην Κέρκυρα αποτελούν το 65% του συνολικού πρασίνου του νησιού, με τη μοναδική ποικιλία Λιανολιά Κερκύρας, που φύεται στη γύρω περιοχή του Αγίου Ματθαίου, να συνθέτει έναν από τους γηραιότερους ελαιώνες τέτοιου μεγέθους, με δέντρα 400 έως 1.500 ετών. Πριν από 50 χρόνια και πριν από την έλευση του τουρισμού, βασική πηγή εισοδήματος για τους κατοίκους του νησιού, κυρίως της επαρχίας, ήταν η παραγωγή ελαιολάδου. Παρά τη μακρά παράδοση του νησιού στην ελαιοκαλλιέργεια, δεν υπάρχει εξειδίκευση στην παραγωγή ποιοτικού ελαιολάδου, με τους ίδιους τους παραγωγούς να θεωρούν ότι γι' αυτό ευθύνονται η ποικιλία και το μικροκλίμα της περιοχής. Ο πιο διαδεδομένος τρόπος συγκομιδής είναι να απλώνονται δίχτυα στο έδαφος και να περιμένουν οι παραγωγοί τη φυσική πτώση του καρπού από τον Νοέμβριο έως τον Ιούνιο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η μαρτυρία του παραγωγού ότι οι ελαιοκαλλιεργητές πίστευαν πως όσο πιο ζεστός ήταν ο μαλακτήρας, τόσο καλύτερα για την εξαγωγή του ελαιολάδου.
Για τα πανύψηλα δέντρα, η οικογένεια χρησιμοποιεί δονητή κορμού προσαρτημένο σε τρακτέρ.
Το ταξίδι για τον «Κυβερνήτη», το The Governor, ξεκίνησε το 2010, με τη νέα γενιά να εφαρμόζει για πρώτη φορά στην πράξη τεχνικές και γνώσεις που αποκόμισε στο εξωτερικό. Παίρνοντας ένα μεγάλο ρίσκο, η οικογένεια άλλαξε το μοντέλο παραγωγής, την περίοδο και τον τρόπο συγκομιδής, τον τρόπο μεταφοράς, αποθήκευσης και ελαιοποίησης του καρπού, και μετά από 2 με 3 χρονιές το αποτέλεσμα τη δικαίωσε. «Από τότε και μέχρι σήμερα, όλες οι παραγωγικές μας πρακτικές εστιάζουν στην παραγωγή υψηλά φαινολικού ελαιολάδου, χωρίς βέβαια να παραβλέπουμε άλλα σημαντικά χαρακτηριστικά ποιότητας. Το 2016 στα Olympia Awards καταφέραμε να πετύχουμε ένα παγκόσμιο ρεκόρ, με τις συνολικές φαινόλες των ελαιολάδων μας να φτάνουν τα 2.377 mg/kg, ενώ η συγκέντρωση ελαιοκανθάλης μετρήθηκε στα 980 mg/kg», αναφέρει ο κ. Δαφνής.
Ο οικογενειακός ελαιώνας αριθμεί πλέον 10.000 δέντρα Λιανολιάς και περίπου 2.500 δέντρα Κορωνέικης, με την πλειοψηφία τους να έχει μείνει εγκαταλελειμμένη για χρόνια. «Ξεκινήσαμε με σταδιακό κλάδεμα, στην προσπάθειά μας να κατεβάσουμε τα πανύψηλα δέντρα, που κατά περιπτώσεις έφταναν και τα 15 με 20 μέτρα. Μέχρι να το κατορθώσουμε, εντάξαμε στο δυναμικό μας ένα δονητικό μηχάνημα κορμού, προσαρτημένο σε τρακτέρ, που χρησιμοποιείται κατά κόρον σε Ιταλία και Ισπανία, ώστε να γίνει εφικτή η συγκομιδή του καρπού. Πρόβλημα αποτελούν τα τελευταία 2 χρόνια οι ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες που επικρατούν ακόμα και τον Οκτώβριο, ωθώντας μας να δοκιμάσουμε ελαιοποιήσεις αργά το απόγευμα ή πολύ νωρίς το πρωί. Παράλληλα, εξετάζουμε τη χρήση φορτηγών ψυγείων για τη μεταφορά του καρπού, σε περίπτωση που συνεχιστούν οι υψηλές θερμοκρασίες και το φθινόπωρο. Η ελαιοποίηση γίνεται μέσα σε 2 με 4 ώρες από τη συγκομιδή, μια που ο ελαιώνας μας αγκαλιάζει το ελαιοτριβείο».
Η Ελένη Σκαφιδά καλλιεργεί βιοδυναμικά στο Ληξούρι Κεφαλονιάς
Ακολουθώντας τα χνάρια των γονιών και των παππούδων της, η νεαρή παραγωγός καλλιεργεί έξω από το Ληξούρι, με πρακτικές που βασίζονται στο βιοδυναμικό σύστημα, 100 δέντρα Κορωνέικης, Κορφολιάς και Ντόπιας, ηλικίας 50 ετών, που παρενιαυτοφορούν έντονα. Η συγκομιδή για το Ellia's Organics ξεκινά στα μέσα Σεπτεμβρίου και κρατά περίπου έναν μήνα. «Είναι σύνηθες στο νησί να μαζεύουμε αυτή την περίοδο, όμως ιδανικά, αν μας το επέτρεπε η ελαιοπεριεκτικότητα των καρπών, θα ήθελα να συγκομίζαμε από τα τέλη Σεπτεμβρίου», αναφέρει χαρακτηριστικά η παραγωγός. Με τα χέρια, με χτένια και με κλάδεμα γίνεται αργά αργά το μάζεμα του καρπού, ενώ το βασικό κλάδεμα πραγματοποιείται τον Φεβρουάριο.
Δύο εβδομάδες καθυστέρηση ανεβάζουν την οξύτητα στο Σχηματάρι Βοιωτίας
Η εξαιρετική ποιότητα του ελαιολάδου Aulis στηρίζεται στη συνεχή και σκληρή δουλειά της κ. Μαρίνας Κορλού και του κ. Κωνσταντίνου Τασιά. Για τα 200 δέντρα Μεγαρείτικης και Ευβοίας, ηλικίας 40 έως 50 ετών, που βρίσκονται σε έναν ξερικό ελαιώνα έξω από το Σχηματάρι, η συγκομιδή ξεκινά στα μέσα Οκτωβρίου, για λάδι χαμηλής οξύτητας και πλούσιο σε γεύση και φαινόλες. «Η ακριβής ημερομηνία επηρεάζεται φυσικά και από τις βροχές. Ενώ το 2020 το μάζεμα ξεκίνησε στις 20 Οκτωβρίου, το 2021, χάρη στη βροχή που έπεσε στην περιοχή τις προηγούμενες μέρες, η συγκομιδή μπορούσε να ξεκινήσει από τις 7 έως 15 Οκτωβρίου.
Είναι ιδιαίτερα σημαντική η έγκαιρη συγκομιδή, καθώς μια καθυστέρηση 15 ημερών μπορεί να φέρει αύξηση της οξύτητας ακόμα και κατά 0,2%», τονίζει ο κ. Τασιάς. Το μάζεμα του καρπού γίνεται με δονητικά χτένια, και ο καρπός συγκεντρώνεται σε τελάρα που φεύγουν για το ελαιοτριβείο το απόγευμα της ίδιας ημέρας ή το πρωί της επόμενης. Το κλάδεμα πηγαίνει όλο και πιο όψιμα, και τα χιόνια του Φεβρουαρίου του 2021 το μετέθεσαν στις αρχές Μαρτίου.
Ο Θάνος Κατσίγκρας μαζεύει πρώιμα στην Τροιζήνα
Το βιολογικό ελαιόλαδο Theseus παράγεται από τις ποικιλίες Μανάκι και Κορωνέικη, που συνθέτουν ένα παζλ 90 στρεμμάτων αρδευόμενων και ξερικών ελαιώνων, διάσπαρτων στην περιοχή. Κυνηγώντας ένα λάδι ανώτερης ποιότητας, ο παραγωγός ξεκινά να συγκομίζει πρώιμα, στις 10 έως 20 Οκτωβρίου για το Μανάκι και στις αρχές Νοεμβρίου για την Κορωνέικη. Η παρατεταμένη ξηρασία του 2021 όμως φαινόταν ότι θα τον ανάγκαζε να μεταθέσει λίγο αυτές τις ημερομηνίες, καθώς οι καρποί, ιδίως στα ξερικά δέντρα, ήταν ταλαιπωρημένοι.
Σήμα για τη συγκομιδή εκείνης της χρονιάς θα ήταν, όπως είπε ο ίδιος, τα πρωτοβρόχια του φθινοπώρου. Επιλέγοντας να συλλέξει τον καρπό πιο πρώιμα, ο κ. Κατσίγκρας έρχεται αντιμέτωπος με αρκετά ισχυρή δύναμη αποκοπής του καρπού. Βασικός προβληματισμός του, όπως μας εκμυστηρεύτηκε, είναι η αυξημένη απώλεια φυλλικής επιφάνειας κατά τη χρήση των δονητικών χτενιών. Με την ολοκλήρωση της συγκομιδής γίνεται και εδώ ψεκασμός με χαλκούχα για προστασία, και ακολουθεί κλάδεμα τον Ιανουάριο.
Η Χονδρελιά Κυνουρίας μαζεύεται κάθε χρόνο νωρίτερα στο Άστρος
Με μέγεθος και ποιότητα καρπών που εντυπωσιάζουν και τους πιο απαιτητικούς γεμίζουν τα βάζα «Olivitsa» της κ. Αντωνίας Ξένου. Ο πολύτιμος καρπός παράγεται από 300 δέντρα Χονδρελιάς Κυνουρίας, που εξαιτίας της υψηλής απαίτησής τους σε νερό δεν άφησαν στην παραγωγό άλλη επιλογή από την άρδευση. Τα δέντρα δεν παρενιαυτοφορούν έντονα, απαιτείται όμως αραίωμα των καρπών με τα χέρια τις χρονιές με υπερβολικό φορτίο. «Παραδοσιακά η συγκομιδή ξεκινούσε μέσα Οκτωβρίου, όμως τα τελευταία χρόνια παρατηρείται πρωίμιση και οι παραγωγοί της περιοχής επιλέγουν να μπουν στο χωράφι από τα τέλη Σεπτεμβρίου», τονίζει η παραγωγός. Αφού ολοκληρωθεί η συγκομιδή, ο καρπός συγκεντρώνεται σε τελάρα και ακολουθεί φυσική εκπίκρανση σε ειδικά βαρέλια, χωρίς οξέα και χημικά συντηρητικά. Στη συνέχεια τα δέντρα δέχονται ένα βαρύ κλάδεμα χρονιά παρά χρονιά τον Φεβρουάριο, ενώ ο κλαδοκάθαρος γίνεται σε ετήσια βάση, μαζί με τη συγκομιδή.
Ο Ευθύμιος Χριστάκος στράφηκε στη βιολογική καλλιέργεια στις Κροκεές
Με 3.000 δέντρα Κορωνέικης, Σμυρτολιάς και Καλαμών, για βρώσιμες και αγουρέλαιο, ηλικίας 600 έως και 1.200 ετών, ο παραγωγός αποφάσισε να δώσει επιπλέον αξία στο εξαιρετικό ελαιόλαδο Violagro και δύναμη στις εξαγωγές του προς την Κεντρική και τη Βόρεια Ευρώπη, επιλέγοντας να στραφεί στη βιολογική καλλιέργεια από την περίοδο 2020/21. Η συγκομιδή για πολυφαινολικά αγουρέλαια ξεκινά στα μέσα Οκτωβρίου, με τους υπόλοιπους καρπούς να μαζεύονται στα μέσα Νοεμβρίου, περίοδο που ανοίγει και ο συνεταιρισμός της περιοχής. Με μικροελαιοποιήσεις και αραίωμα με κλάδεμα στις Καλαμών, ο κ. Χριστάκος πετυχαίνει τη χρυσή τομή. Ο καρπός συλλέγεται με ηλεκτρικά ελαιοραβδιστικά σε δίχτυα, και αμέσως μετά τη συγκομιδή ακολουθεί κλάδεμα των δέντρων. Παρότι ο παραγωγός γνωρίζει ότι αυτή δεν είναι συνιστώμενη τεχνική, πιστεύει ότι οι ήπιοι χειμώνες της περιοχής την επιτρέπουν. Ασπίδα προστασίας και σε αυτή την περίπτωση είναι ο ψεκασμός με χαλκούχα, αυστηρά μετά το κλάδεμα.
Η πρώιμη συγκομιδή ανεβάζει τις αποδόσεις στο Γύθειο
Η αγάπη για τη γεύση του αγουρέλαιου οδήγησε την Ηλιάνα Ζαφειράκου και τον Δημήτρη Τσίτο, 6 χρόνια πριν από τη συνέντευξη, σε πειραματική πρώιμη συγκομιδή του ⅓ της παραγωγής, και το αποτέλεσμα, το αρωματικό αγουρέλαιο Aelia, κέρδισε τους καταναλωτές. Τα 800 δέντρα Κορωνέικης και τα 200 Καλαμών, που βρίσκονται μια ανάσα από το κύμα στο Μαυροβούνι Γυθείου, φτάνουν σε ηλικία τα 100 με 150 έτη. Η οικογένεια Ζαφειράκου, με μακρά παράδοση στην καλλιέργεια, έκανε στροφή στη «μοντέρνα» πρώιμη συγκομιδή, αλλά έμεινε πιστή στη βιολογική καλλιέργεια.
Ο ελαιώνας, που βρίσκεται δίπλα στο κάμπινγκ του ζευγαριού, είναι ξερικός, και προτεραιότητά τους είναι να καλλιεργείται με σεβασμό στο δέντρο και στο περιβάλλον. Με αυτή την αρχή, οι παραγωγοί επιλέγουν να μην κατεργάζονται το έδαφος, να λιπαίνουν με θρυμματισμένα κλαδιά και φύλλα των ίδιων των δέντρων, ενώ ξεκίνησαν και μια προσπάθεια να σπείρουν μείγμα άγριου βίκου για εδαφοκάλυψη. «Δέντρα που είχαν να δώσουν καρπό για χρόνια έγιναν ξανά παραγωγικά, και πλέον παίρνουμε κάθε χρόνο και περισσότερο καρπό», μας εξηγεί ο κ. Τσίτος.
Η συγκομιδή για την Κορωνέικη ξεκινά στις αρχές Νοεμβρίου, όταν ο καρπός είναι ακόμα πράσινος, συνεχίζεται με την Καλαμών και ολοκληρώνεται με τα τελευταία δέντρα Κορωνέικης. Ο καρπός πέφτει από τα δέντρα με ελαιοραβδιστικά αέρος που διαθέτει η οικογένεια και συλλέγεται σε σακιά, που όμως φεύγουν κατευθείαν για το ελαιοτριβείο, όπου αδειάζονται αμέσως σε τελάρα ή ελαιοποιούνται. Τέλος, το κλάδεμα πραγματοποιείται αμέσως μετά τη συγκομιδή.
Το μικροκλίμα των Φιλιατρών ευνοεί την πρωίμιση
Έμπειρος γνώστης της καλλιέργειας, ο κ. Βασίλης Κίτσος από τα Φιλιατρά αποφάσισε τα τελευταία χρόνια να κυνηγήσει και αυτός τις υψηλές πολυφαινόλες στο ελαιόλαδο της MESSINIAN FARM. Τα 4.000 δέντρα Κορωνέικης, ηλικίας 30 έως 200 ετών, είναι στην πλειοψηφία τους αρδευόμενα και απλώνονται τόσο στην πεδιάδα όσο και σε λόφους. Θέλοντας να συγκομίσει πρώιμα και έχοντας σύμμαχο το μικροκλίμα της περιοχής, ξεκινά τη συγκομιδή για το αγουρέλαιο με την αλλαγή του χρώματος των καρπών από πράσινο σε κιτρινωπό, κοντά στις 20 Σεπτεμβρίου. Το μάζεμα γίνεται με ηλεκτρικά χτένια και, πιο «παραδοσιακά», με κλάδεμα και πέρασμα των κλαδιών από βοηθητικό μηχάνημα στο έδαφος. Για την προστασία των δέντρων εφαρμόζονται χαλκούχα την ίδια ή την επόμενη ημέρα της συγκομιδής.
Οι ξερικές ελιές δίνουν τον χαρακτήρα του Lezi στη Λάμπαινα Μεσσηνίας
Οι ελαιώνες της οικογένειας Θεοδωρόπουλου βρίσκονται στη Λάμπαινα Μεσσηνίας, στο Λέζι, και αριθμούν σχεδόν 2.000 ελαιόδεντρα Κορωνέικης. Περισσότερα από 1.700 από αυτά είναι ξερικά, πάνω στο βουνό, και η ηλικία τους κυμαίνεται μεταξύ 60 και 80 ετών, ενώ υπάρχουν και αρκετά υπεραιωνόβια δέντρα, πάνω από 150 ετών. Τα υπόλοιπα απλώνονται στον κάμπο και είναι ποτιστικά. Αν και ελαιοκαλλιεργητής 3ης γενιάς, ο κ. Αθανάσιος Θεοδωρόπουλος δεν είχε δει ποτέ κανέναν στην περιοχή να μπει να μαζέψει πριν από του Αγίου Νικολάου, στις 6 Δεκεμβρίου. Αυτό ίσχυε έως 4 χρόνια πριν από τη συνέντευξη, όταν υπήρξε μια εξαιρετικά πρώιμη χρονιά. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη φήμη ότι «όσο πιο νωρίς, τόσο πιο καλά», έκανε τον κ. Θεοδωρόπουλο να πάρει την απόφαση να μπει στις 20 Οκτωβρίου και να μαζεύει ελιές «με το κοντομάνικο».
Στη Λάμπαινα οι ορεινοί ξερικοί ελαιώνες μαζεύονται 15 ημέρες μετά τον κάμπο, αφού προηγηθούν βροχές.
Οι αποδόσεις σε ποσότητα ήταν καλές, σίγουρα δεν συγκρίνονται με αυτές των Χριστουγέννων, αλλά ήταν ικανοποιητικές. Παράλληλα, η ποιότητα του ελαιολάδου ήταν κατά πολύ αυξημένη, γεγονός που έπεισε και τους πιο δύσπιστους, και από τότε αρκετοί μπαίνουν να συγκομίσουν στην περιοχή αρχές Νοεμβρίου. Η συγκομιδή αρχίζει λοιπόν περίπου στο τέλος Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου, με τον παραγωγό να μαζεύει πρώτα στον κάμπο και 15 ημέρες μετά στο βουνό, αφού πρέπει να προηγηθούν βροχές.
Για τη συγκομιδή χρησιμοποιείται αχινός με γεννήτριες. Στη συνέχεια οι ελιές μπαίνουν σε γιούτινα σακιά, καθώς λόγω της μορφολογίας του εδάφους δεν είναι εύκολο να χρησιμοποιηθούν τελάρα, που είναι και το καλύτερο, και μέσα σε ένα 24ωρο το πολύ ο παραγωγός έχει πάρει το λάδι. Ο κ. Θεοδωρόπουλος στάθηκε σε 4 λάθη που γίνονται συχνά κατά τη συγκομιδή. Πρώτον, τα συνεργεία, ειδικά όταν δεν είναι μπροστά ο ιδιοκτήτης, καρατομούν όποιο κλαδί είναι γεμάτο ελιές, καθώς δεν τους ενδιαφέρει τι θα γίνει την επόμενη χρονιά, και κόβουν ασύστολα όποιο φορτωμένο κλαδί βρουν μπροστά τους.
«Δεν είναι δυνατόν συνεργείο 7 με 8 ατόμων να φέρνει στο ελαιοτριβείο 120 σακιά σε 7 ώρες. Θα έχουν "πετσοκόψει" τα δέντρα, βάζοντας σε κίνδυνο την παραγωγή της επόμενης χρονιάς. Οι ελιές αυτές θα ξαναβγάλουν καρπό σε 3 χρόνια, ενώ ο ιδιοκτήτης τους θα κατηγορεί γι' αυτό τον καιρό, τον γεωπόνο που δεν του έδωσε καλό λίπασμα και άλλους άσχετους παράγοντες, εκτός από τον πιο προφανή», αναφέρει χαρακτηριστικά ο παραγωγός. Ως δεύτερο λάθος αναφέρει ότι το 2021 έβλεπε ακόμα αρκετούς να χρησιμοποιούν πλαστικά σακιά, που είναι ο θάνατος του ποιοτικού ελαιολάδου.
«Εκεί ξεκινάει το κακό», μας λέει. Ως τρίτο σημαντικό λάθος ξεχωρίζει το ότι κάποιοι ελαιοκαλλιεργητές, ακόμα και βιολογικοί σε καθεστώς μεταβατικής καλλιέργειας, χρησιμοποιούν ακόμη ορυκτέλαια στα αλυσοπρίονα, κάτι που απαγορεύεται και δημιουργεί προβλήματα στο ελαιόλαδο, αντί για λιπαντικά φυτικής προέλευσης. Τέλος, ο κ. Θεοδωρόπουλος αναφέρει ότι δεν γίνεται καμία έρευνα για το ελαιοτριβείο. Σύμφωνα με τον ίδιο, χρειάζεται μεγάλη έρευνα για τα ελαιοτριβεία της κάθε περιοχής, καθώς δεν αρκεί να έχει κανείς καλά δέντρα, αφού το ελαιοτριβείο στο τέλος μπορεί να καταστρέψει όλη την προσπάθεια.
Αρκετοί έχουν παλιά ελαιοτριβεία και κάνουν αυτή τη δουλειά part time, με αποτέλεσμα να έχουν παλιά μηχανήματα και να μην εξελίσσονται. Άλλοι, για λόγους κόστους και χρόνου, δεν αλλάζουν το νερό όσο συχνά πρέπει, με αποτέλεσμα οι ελιές, όταν πλένονται, ουσιαστικά να βρομίζονται, αφού με το ίδιο νερό έχουν πλυθεί και οι ελιές δεκάδων άλλων καλλιεργητών, που μπορεί να έχουν δάκο ή οτιδήποτε άλλο. «Υπάρχουν σωστοί επαγγελματίες, αλλά χρειάζεται έρευνα εκ των προτέρων, την οποία οι καλλιεργητές δεν προλαβαίνουν να κάνουν την προηγούμενη μέρα της συγκομιδής», συμπληρώνει.
Σημείωση για τις συνεντεύξεις
Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν το φθινόπωρο του 2021 και αποτυπώνουν τις πρακτικές και τις απόψεις των ίδιων των παραγωγών, με τις ημερομηνίες να αφορούν εκείνη τη χρονιά. Οι επιλογές τους, όπως το κλάδεμα αμέσως μετά τη συγκομιδή ή η χρήση σακιών, δεν αποτελούν συστάσεις του Wikifarmer για κάθε ελαιώνα, και για τη δική του περίπτωση κάθε παραγωγός καλό είναι να συμβουλεύεται τον τοπικό γεωπόνο. Περισσότερα για κάθε ποικιλία που αναφέρεται υπάρχουν στον οδηγό για τις ελληνικές ποικιλίες ελιάς.
