Η Κορωνέικη ελιά και πόσο λάδι αποδίδει

Καθώς πλησιάζει η ελαιοσυγκομιδή του φθινοπώρου, η Κορωνέικη είναι η ποικιλία που θα δώσει το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού ελαιολάδου. Καλύπτει 50 έως 60% της ελαιοκομικής έκτασης της χώρας, με τις περισσότερες φυτείες σε Κρήτη και Πελοπόννησο, και αποτελεί τη βάση για τις νέες φυτεύσεις σχεδόν παντού.

Η πιο συχνή ερώτηση γύρω από αυτήν αφορά την απόδοση, και η απάντηση εξαρτάται από δύο διαφορετικά μεγέθη που συχνά μπερδεύονται.

Πόσο λάδι δίνει

Η ελαιοπεριεκτικότητα, δηλαδή το ποσοστό λαδιού στο βάρος του νωπού καρπού, κυμαίνεται από 20 έως 27% του βάρους και αποτελεί από τις υψηλότερες κάθε ποικιλίας διεθνώς.

Σε πρακτικούς όρους, αυτό σημαίνει ότι χρειάζονται περίπου τέσσερα με πέντε κιλά ελιές για ένα κιλό λάδι, όταν η συγκομιδή γίνει στο σωστό στάδιο. Η τιμή αυτή όμως δεν είναι σταθερή μέσα στη σεζόν. Ανεβαίνει καθώς προχωρά η ωρίμανση, ξεκινώντας από χαμηλά επίπεδα στις αρχές του φθινοπώρου. Η αύξηση αυτή δεν σημαίνει καλύτερη ποιότητα, καθώς οι υπερβολικά αφυδατωμένες ελιές δίνουν λάδι με αυξημένη οξύτητα και υποβαθμισμένα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά.

Πόσα κιλά ανά δέντρο

Το δεύτερο μέγεθος είναι η παραγωγή καρπού, η οποία μεταβάλλεται πολύ περισσότερο. Ανάλογα με τις συνθήκες φύτευσης και τις αποστάσεις, ένα δέντρο αποδίδει από 30 έως 100 κιλά καρπό.

Συνδυάζοντας τα δύο μεγέθη, ένα δέντρο σε καλή κατάσταση δίνει περίπου 6 έως 25 κιλά λάδι, εύρος που εξηγεί γιατί οι απαντήσεις που κυκλοφορούν διαφέρουν τόσο μεταξύ τους. Σε συστήματα εντατικής φύτευσης, οι αποδόσεις αναφέρονται ανά έκταση και φτάνουν τους 2 με 4 τόνους καρπού ανά εκτάριο σε βέλτιστες συνθήκες, δηλαδή περίπου 200 με 400 κιλά ανά στρέμμα. Το δέντρο μπαίνει νωρίς σε καρποφορία, από την τρίτη χρονιά, χαρακτηριστικό που την κάνει ελκυστική για νέες φυτεύσεις.

Ο καρπός και το λάδι

Ο καρπός είναι πολύ μικρός, από 0,5 έως 1,4 γραμμάρια, με σχήμα μαστοειδές που καταλήγει σε μικρή θηλή. Η σχέση σάρκας προς πυρήνα φτάνει το 6,6 προς 1, γεγονός που εξηγεί πώς ένας τόσο μικρός καρπός δίνει τόσο λάδι.

Το ελαιόλαδο χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλό ελαϊκό οξύ, 76 έως 80%, και υψηλό δείκτη σταθερότητας. Οι πολυφαινόλες κινούνται τυπικά από 300 έως 700 χιλιοστόγραμμα ανά κιλό, με τα πρώιμα λάδια να φτάνουν υψηλότερα.

Το προφίλ είναι φρουτώδες με έντονες νότες πράσινου μήλου, αμυγδάλου και χόρτου, με μέτρια πικρότητα και πικάντικη αίσθηση.

Το δέντρο

Πρόκειται για δέντρο μέτριας ζωηρότητας, με απλωτό σχήμα και αραιή κόμη που ευνοεί τον αερισμό και τον φωτισμό. Το ύψος κυμαίνεται συνήθως από 5 έως 7 μέτρα.

Τα φύλλα είναι παχιά και μικρά, με μήκος ελάσματος 4,5 έως 5,2 εκατοστά, ενώ η ρίζωση χαρακτηρίζεται μέτρια προς υψηλή, στοιχείο σημαντικό για τον πολλαπλασιασμό με μοσχεύματα. Η ανθοφορία είναι πρώιμη και το δέντρο παράγει άφθονη γύρη, γι' αυτό και χρησιμοποιείται ευρέως ως επικονιάστρια σε πλήθος άλλων ποικιλιών.

Το όριο του υψομέτρου

Ο σημαντικότερος περιορισμός της, και ο λόγος που δεν φυτεύεται παντού, είναι το ψύχος. Η Κορωνέικη δεν αντέχει το ψύχος. Στην πράξη, πάνω από τα 400 μέτρα υψόμετρο αντικαθίσταται από άλλες ποικιλίες, με συνηθέστερη την Τσουνάτη, η οποία λειτουργεί και ως επικονιάστρια. Στην Κρήτη το όριο αυτό τοποθετείται από ορισμένες πηγές στα 400 με 500 μέτρα.

Οι απόπειρες καλλιέργειας βορειότερα από τη συνήθη ζώνη της συχνά αποτυγχάνουν. Καταγράφεται περίπτωση φύτευσης στην περιοχή των Τρικάλων όπου τα δέντρα μπήκαν νωρίς σε καρποφορία, και στη συνέχεια ένας έντονος παγετός προκάλεσε καρκινώματα στον κορμό και σταμάτησε σχεδόν ολοκληρωτικά την ανάπτυξή τους.

Αντοχές και ευπάθειες

Η ποικιλία είναι ανθεκτική στην ξηρασία και στους έντονους ανέμους, χαρακτηριστικό που την καθιστά κατάλληλη για ξερικές καλλιέργειες. Η περιορισμένη άρδευση όμως εντείνει την παρενιαυτοφορία.

Στους εχθρούς και τις ασθένειες, η ευαισθησία στον δάκο αναφέρεται σταθερά από τις ελληνικές πηγές, οπότε η παρακολούθηση με παγίδες και τα εγκεκριμένα σκευάσματα για τον δάκο αποτελούν πάγιο κόστος της ποικιλίας, ενώ απέναντι στη βερτισιλλίωση εμφανίζει μέτρια ανθεκτικότητα. Για το κυκλοκόνιο και την καρκίνωση οι πηγές διίστανται, με ορισμένες να την περιγράφουν ανθεκτική και άλλες ευαίσθητη. Η πρακτική συμπεριφορά εξαρτάται πιθανότατα από το μικροκλίμα και την πίεση της περιοχής, οπότε η παρακολούθηση παραμένει απαραίτητη ανεξάρτητα από την ποικιλία.

Ο κλώνος Ι-38 και οι πυκνές φυτεύσεις

Στα φυτώρια συναντάται συχνά ως Κορωνέικη Ι-38, ονομασία που αντιστοιχεί σε κλωνική επιλογή και όχι σε διαφορετική ποικιλία.

Η επιλογή αυτή προορίζεται κυρίως για υπερεντατικές φυτεύσεις σε γραμμική διαμόρφωση, σύστημα που εφαρμόζεται πλέον σε Ισπανία, Ιταλία και Αυστραλία. Σε σύγκριση που διήρκεσε από το 2008 έως το 2014, η επιλογή αυτή παρήγαγε κατά μέσο όρο περίπου 15% περισσότερο λάδι από την αντίστοιχη επιλογή της ισπανικής ποικιλίας Arbequina.

Δύο πράγματα αξίζει να γνωρίζει όποιος εξετάζει αυτή την κατεύθυνση. Οι αποστάσεις φύτευσης, ο εξοπλισμός συγκομιδής και το κλάδεμα διαφέρουν ριζικά από το παραδοσιακό σύστημα. Και ο περιορισμός του ψύχους παραμένει ο ίδιος, καθώς πρόκειται για την ίδια ποικιλία.

Η σύγχυση με τα ονόματα

Στη βιβλιογραφία και στην αγορά η Κορωνέικη εμφανίζεται και ως Ψιλολιά, Κορώνι, Λιανολιά ή Βατσική, και η τρίτη ονομασία δημιουργεί πραγματικό πρόβλημα. Η Λιανολιά Κερκύρας είναι τελείως άλλη ποικιλία, με δέντρο που φτάνει τα 15 μέτρα, καλλιέργεια στα Ιόνια και στην Ήπειρο, μεγαλύτερη αντοχή στο ψύχος και απαιτήσεις σε εδαφική υγρασία.

Όταν αγοράζετε δενδρύλλια ή περιγράφετε την παραγωγή σας, η ονομασία Κορωνέικη είναι η ασφαλής, ενώ το επιστημονικό όνομα είναι Olea europaea var. microcarpa alba.

Παρόμοια σύγχυση προκαλούν και οι εμπορικές ονομασίες τύπου «χοντρή» ή «μεγαλόκαρπη Κορωνέικη». Η τυπική Κορωνέικη έχει καρπό γύρω στο ένα γραμμάριο, οπότε κάθε προσφορά με αισθητά μεγαλύτερο καρπό χρειάζεται διευκρίνιση ως προς το τι ακριβώς πωλείται.

Πότε συγκομίζεται

Η ωρίμανση χαρακτηρίζεται πρώιμη έως ενδιάμεση, με τον καρπό να μαυρίζει στην πλήρη ωρίμανση.

Στην πράξη η συγκομιδή ξεκινά από τα μέσα Οκτωβρίου και κορυφώνεται τον Νοέμβριο, με τις ακριβείς ημερομηνίες να μετατοπίζονται ανάλογα με την περιοχή, το υψόμετρο και τη χρονιά. Το μικρό μέγεθος του καρπού και η αραιή κόμη ευνοούν τη συλλογή με ραβδιστικά και δίχτυα, σε αντίθεση με τις μεγαλόκαρπες επιτραπέζιες ποικιλίες που απαιτούν προσεκτικότερο χειρισμό. Για αγουρέλαιο η συγκομιδή γίνεται νωρίτερα, με χαμηλότερη ελαιοπεριεκτικότητα αλλά υψηλότερες πολυφαινόλες.

Σημαντικές σημειώσεις

Τα στοιχεία απόδοσης και ελαιοπεριεκτικότητας προέρχονται από διεθνείς και ελληνικές πηγές και αποτελούν εύρη, όχι εγγυήσεις. Η πραγματική συμπεριφορά της ποικιλίας εξαρτάται από το έδαφος, το μικροκλίμα, την ηλικία των δέντρων, την άρδευση, τη λίπανση και τη διαχείριση της παρενιαυτοφορίας. Πριν από νέα φύτευση, συμβουλευτείτε γεωπόνο της περιοχής σας και ελέγξτε πώς αποδίδει η ποικιλία σε γειτονικούς ελαιώνες με παρόμοιες συνθήκες.

Πηγές

• International Olive Council. Koroneiki, World Catalogue of Olive Varieties.
• Φυτώριο Τσεσμελή. Κορωνέικη, χαρακτηριστικά ποικιλίας.
• Chemical composition of virgin olive oils from Koroneiki cultivar with regard to fruit ripening and irrigation regimes. International Journal of Food Science and Technology.
• Γαργαλιάνοι Online. Η ελαιοπεριεκτικότητα της Κορωνέικης ανά μήνα.