Καθώς πλησιάζει η συγκομιδή των επιτραπέζιων ελιών στη Μεσσηνία, τη Λακωνία και την Αιτωλοακαρνανία, η Καλαμών είναι η ελληνική ποικιλία με τη μεγαλύτερη διεθνή αναγνώριση. Η φήμη της όμως συνοδεύεται από μια σύγχυση ονομασίας που έχει φτάσει μέχρι την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Η ποικιλία και η ΠΟΠ είναι διαφορετικά πράγματα
Η Καλαμών είναι το όνομα της ποικιλίας. Η Ελιά Καλαμάτας είναι Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης, αναγνωρισμένη από το 1996, και αφορά αποκλειστικά ελιές της ποικιλίας Καλαμών που παράγονται στον Νομό Μεσσηνίας. Την ίδια ονομασία μπορεί να φέρει και το ελαιόλαδο που παράγεται στον ίδιο νομό.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το έχει διατυπώσει ρητά, επισημαίνοντας ότι το «Καλαμών» είναι η ονομασία της ποικιλίας και όχι η καταχωρισμένη ονομασία ΠΟΠ. Ελιές της ίδιας ποικιλίας που καλλιεργούνται εκτός Μεσσηνίας, είτε σε άλλες ελληνικές περιοχές είτε στο εξωτερικό, διατίθενται νόμιμα με την ονομασία της ποικιλίας.
Η απόσταση ανάμεσα στα δύο μεγέθη είναι μεγάλη. Η επιτραπέζια ελιά ΠΟΠ καλύπτει μόλις 3.400 στρέμματα με 165.000 δέντρα, με μέση παραγωγή 3.000 έως 3.500 τόνους, ενώ η ποικιλία καλλιεργείται σε πολύ ευρύτερη έκταση.
Το ζήτημα της χρήσης του όρου «Kalamata» ως συνωνύμου της ποικιλίας έχει απασχολήσει την ελληνική διοίκηση και τη δικαιοσύνη επί χρόνια. Για την ισχύουσα κατάσταση ως προς τη σήμανση και την εξαγωγή, η σωστή πηγή είναι το αρμόδιο υπουργείο και ο ισχύων κανονισμός.
Τα άλλα ονόματα της ποικιλίας
Η Καλαμών κυκλοφορεί επίσης ως Αετονυχολιά, Καλαματιανή και Τσιγκέλι, με το όνομα Αετονυχολιά να έχει τη δική του εξήγηση. Ο καρπός έχει σχήμα κυλινδροκωνικό που θυμίζει τη ρόγα της ποικιλίας σταφυλιού Αετονύχι, με την οποία μοιράζεται το μακρύ και μυτερό σχήμα.
Ο καρπός
Ο καρπός ζυγίζει κατά μέσο όρο 5 με 6 γραμμάρια, με χρώμα που στην ωρίμανση κυμαίνεται από σοκολατί έως σκούρο καφέ ή ιώδες, και σχήμα χαρακτηριστικά μυτερό. Ιδιαίτερη εμπορική σημασία για επιτραπέζια ποικιλία έχει το ότι ο πυρήνας είναι λείος και αποσπάται εύκολα από τη σάρκα, κάτι που ευνοεί την κατανάλωση και την επεξεργασία. Παρότι είναι κατεξοχήν επιτραπέζια, η ποικιλία δίνει και ελαιόλαδο πολύ καλής ποιότητας, οπότε κατατάσσεται από ορισμένες πηγές και στις ποικιλίες διπλής χρήσης.
Γιατί η τιμή ορίζεται από το μέγεθος
Στοιχείο που καθορίζει την οικονομία της καλλιέργειας και διαφοροποιεί την Καλαμών από τις ελαιοποιήσιμες ποικιλίες.
Η τιμή δεν ορίζεται από το συνολικό βάρος του φορτίου αλλά από το μέγεθος του κάθε καρπού, που εκφράζεται ως αριθμός καρπών ανά κιλό. Μεγάλος καρπός γύρω στα 7 γραμμάρια αντιστοιχεί περίπου σε 140 καρπούς ανά κιλό, ενώ μικρός καρπός γύρω στα 4 γραμμάρια αντιστοιχεί σε 250 καρπούς ανά κιλό, με τη διαφορά τιμής ανάμεσα στις δύο κατηγορίες να φτάνει σχεδόν στο διπλάσιο.
Η τιμολόγηση αυτή δημιουργεί ισχυρό κίνητρο για τον παραγωγό να μεγαλώσει τον καρπό, συχνά με έντονη άρδευση και διαφυλλική λίπανση. Η πρακτική αυτή όμως μπορεί να αποβεί εις βάρος της ποιότητας, γιατί ο υπερβολικά ενυδατωμένος καρπός έχει χαλαρότερη σάρκα και χειρότερη συμπεριφορά στην εκπίκρανση.
Το δέντρο και οι απαιτήσεις του
Το δέντρο είναι εύρωστο, με κλαδιά που έχουν αναρριχητική τάση και χαρακτηριστικά μεγάλα φύλλα, γνώρισμα που επιτρέπει την αναγνώριση της ποικιλίας ακόμη και χωρίς καρπό. Η παραγωγικότητα χαρακτηρίζεται μέτρια. Η ποικιλία είναι απαιτητική τόσο σε εδαφική όσο και σε ατμοσφαιρική υγρασία, διπλή απαίτηση που περιορίζει τις θέσεις όπου αποδίδει καλά. Καλλιεργείται πάντως συχνά και ως ξερική στην Πελοπόννησο, με ανάλογη επίπτωση στο μέγεθος του καρπού. Αναπτύσσεται σε όλα τα εδάφη, ακόμη και σε άγονα και πετρώδη, αποδίδει όμως πολύ καλύτερα σε σχετικά γόνιμα εδάφη που συγκρατούν επαρκή υγρασία.
Αντοχές
Η ποικιλία είναι ανθεκτική στη βερτισιλλίωση, ασθένεια που προκαλεί σοβαρές απώλειες σε ευαίσθητες ποικιλίες, και ανθεκτική στην αλατότητα του εδάφους, χαρακτηριστικό χρήσιμο σε παράκτιες περιοχές και σε εδάφη που αρδεύονται με νερό υψηλής αγωγιμότητας. Οι δύο αυτές αντοχές την κάνουν κατάλληλη για θέσεις όπου άλλες ποικιλίες δυσκολεύονται. Ως προς το ψύχος, είναι ευαίσθητη σε έντονους παγετούς και ευδοκιμεί σε περιοχές με ήπιο μεσογειακό κλίμα.
Το μητρικό δέντρο
Σύμφωνα με δημοσίευση του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, το μητρικό δέντρο της ποικιλίας έχει ηλικία περίπου 190 ετών και κορμό τόσο ευρύ ώστε στο εσωτερικό του χωρούν οκτώ άτομα. Παραμένει μέχρι σήμερα παραγωγικό, με παραγωγή που σε καλή χρονιά φτάνει τα 1.000 κιλά καρπού, και συνεχίζει να προμηθεύει το Ινστιτούτο Ελιάς με πολλαπλασιαστικό υλικό.
Πότε συγκομίζεται
Η ωρίμανση χαρακτηρίζεται μεσοπρώιμη, με τον καρπό να ωριμάζει από τα τέλη Νοεμβρίου έως τον Δεκέμβριο.
Ο χρόνος συγκομιδής κρίνεται από το χρώμα και από τον σκοπό. Για επιτραπέζια ελιά η συλλογή γίνεται όταν ο καρπός έχει αποκτήσει το χαρακτηριστικό σκούρο χρώμα αλλά διατηρεί τη συνεκτικότητα της σάρκας, καθώς ο υπερώριμος καρπός μαλακώνει και υποβαθμίζεται στην επεξεργασία. Ο χειρισμός είναι προσεκτικότερος από ό,τι στις ελαιοποιήσιμες, γιατί κάθε χτύπημα φαίνεται στο τελικό προϊόν.
Πού καλλιεργείται
Η ποικιλία καλλιεργείται κυρίως στη Μεσσηνία, όπου βρίσκεται και η ζώνη της ΠΟΠ, καθώς και στη Λακωνία, στην Αιτωλοακαρνανία, στη Φθιώτιδα και στην Κρήτη, ενώ στη νεότερη εποχή η καλλιέργειά της έχει επεκταθεί και εκτός Ελλάδας, μεταξύ άλλων στη Νότια Αμερική.
|
Εφόδια για τον ελαιώνα στο Farmclick
Δες αρδευτικά για τη διαχείριση της υγρασίας, λιπάσματα και εργαλεία συγκομιδής, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας. |
Σημαντικές σημειώσεις
Τα στοιχεία βάρους καρπού και αριθμού καρπών ανά κιλό αποτελούν ενδεικτικές τιμές, ενώ οι τιμές παραγωγού μεταβάλλονται σημαντικά από χρονιά σε χρονιά. Το νομικό καθεστώς της ονομασίας και της σήμανσης επιβεβαιώνεται στο αρμόδιο υπουργείο και στον ισχύοντα κανονισμό. Πριν από νέα φύτευση, συμβουλευτείτε γεωπόνο της περιοχής σας, καθώς η διπλή απαίτηση της ποικιλίας σε εδαφική και ατμοσφαιρική υγρασία δεν την καθιστά κατάλληλη για κάθε θέση.
Πηγές
- ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ. Το μητρικό δέντρο της ελιάς Καλαμών. Περιοδικό Δήμητρα.
- Agronews. Άλλο η ποικιλία και άλλο το ΠΟΠ λέει η Κομισιόν για την Καλαμών.
- Βικιπαίδεια. Ελιά Καλαμών.
- Αγροτική Στέγη. Ελιά Καλαμών, χαρακτηριστικά ποικιλίας.
