Τα 100 γραμμάρια ωμού σταμναγκαθιού δίνουν 15 θερμίδες, 0,7 γραμμάρια πρωτεΐνης και μόλις 0,1 γραμμάριο λιπαρών, σύμφωνα με τις αναλύσεις των Zeghichi, Kallithraka και Simopoulos που δημοσιεύτηκαν το 2003 και αναπαράγει και το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Οι ίδιες αναλύσεις δίνουν 36,6 mg βιταμίνης C, 9,8 mg βιταμίνης E και 2,7 mg β-καροτενίου ανά 100 γραμμάρια, όμως οι νεότερες μετρήσεις σε καλλιεργούμενα φυτά βρίσκουν πολύ λιγότερη βιταμίνη E, οπότε οι τιμές δεν ισχύουν για κάθε σταμναγκάθι της αγοράς. Το σταμναγκάθι περιέχει ω-3 λιπαρά, σε ποσότητα που δεν φτάνει για ισχυρισμό στην ΕΕ, και αρκετά οξαλικά, που αφορούν όσους έχουν πέτρες στα νεφρά. Ένα μέρος τους φεύγει στο νερό του βρασμού.
Θρεπτικά συστατικά ανά 100 γραμμάρια
Ο πίνακας συγκεντρώνει τις τιμές για νωπό, ωμό σταμναγκάθι. Το σταμναγκάθι δεν περιλαμβάνεται στη βάση FoodData Central του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ, γι' αυτό οι τιμές προέρχονται από δημοσιευμένες αναλύσεις. Το ποσοστό αφορά την τιμή αναφοράς του Κανονισμού (ΕΕ) 1169/2011, όπου αυτή ορίζεται.
| Συστατικό | Ανά 100 g | % τιμής αναφοράς | Πηγή |
| Ενέργεια | 15 kcal | 1% | Zeghichi κ.ά., 2003 |
| Υδατάνθρακες | 3,1 g | 1% | Zeghichi κ.ά., 2003 |
| Πρωτεΐνη | 0,7 g | 1% | Zeghichi κ.ά., 2003 |
| Λιπαρά | 0,1 g | κάτω από 1% | Zeghichi κ.ά., 2003 |
| Βιταμίνη C | 36,6 mg | 46% | Zeghichi κ.ά., 2003 |
| Βιταμίνη E | 9,8 mg | 82% | Zeghichi κ.ά., 2003 |
| Βιταμίνη E σε καλλιεργούμενα φυτά (α-τοκοφερόλη) | 0,07 ως 1,2 mg | 1 ως 10% | Petropoulos κ.ά., 2018 |
| β-καροτένιο | 2,7 mg | - | Zeghichi κ.ά., 2003 |
| Γλουταθειόνη | 13,8 mg | - | Zeghichi, 2000 |
| α-λινολενικό οξύ (ω-3) | 44,4 mg | - | Zeghichi, 2000 |
| Οξαλικό οξύ σε καλλιεργούμενα φυτά | 430 ως 740 mg | - | Petropoulos κ.ά., 2018 |
Πηγές: Zeghichi, Kallithraka και Simopoulos, 2003· Zeghichi, 2000, ΜΑΙΧ· Petropoulos κ.ά., 2018
Η βιταμίνη C και η βιταμίνη E του πίνακα είναι από τις λίγες τιμές ανά 100 γραμμάρια νωπού προϊόντος που έχουν δημοσιευτεί για το σταμναγκάθι. Το φυτό περιέχει επίσης κάλιο, ασβέστιο, μαγνήσιο και σίδηρο, όμως οι νεότερες μελέτες τα μετρούν σε ξηρό βάρος, οπότε δεν μεταφράζονται με ασφάλεια σε ποσότητα ανά μερίδα.
Γιατί οι τιμές διαφέρουν από μελέτη σε μελέτη
Οι νεότερες μετρήσεις αφορούν φυτά που καλλιεργούνται σε θερμοκήπιο ή στο χωράφι, και έγιναν με διαφορετικές μεθόδους ανάλυσης από εκείνες του 2003. Η απόκλιση στη βιταμίνη E είναι μεγάλη. Σε πείραμα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, η α-τοκοφερόλη των φύλλων κυμάνθηκε από 0,07 ως 1,2 mg ανά 100 γραμμάρια νωπού βάρους, πολύ κάτω από τα 9,8 mg του 2003. Σε μελέτη του 2025 σε καλλιεργούμενα φυτά, το ασκορβικό οξύ, δηλαδή η βιταμίνη C, βρέθηκε μόνο σε ίχνη ανάμεσα στα οργανικά οξέα των φύλλων, σύμφωνα με τους Paschoalinotto κ.ά..
Τη σύσταση επηρεάζουν επίσης η εποχή, η αλατότητα, το άζωτο και τα διαδοχικά κοψίματα. Σε πείραμα του 2017, περισσότερα από δύο κοψίματα μείωσαν την ποιότητα των φύλλων στην πρώτη καλλιεργητική περίοδο, ενώ στη δεύτερη περίοδο τα φυτά είχαν περισσότερες φαινολικές ενώσεις και υψηλότερη αντιοξειδωτική δράση. Οι τιμές του πίνακα δείχνουν επομένως τι μπορεί να περιέχει το σταμναγκάθι και όχι τι περιέχει κάθε ματσάκι που αγοράζουμε.
Τι ισχύει για τα ω-3 λιπαρά
Το α-λινολενικό οξύ, το φυτικό ω-3 λιπαρό οξύ, είναι το κυριότερο λιπαρό οξύ του σταμναγκαθιού, με 37 ως 74% των λιπαρών του ανάλογα με τη μελέτη και τις συνθήκες καλλιέργειας. Τα λιπαρά του φυτού όμως είναι ελάχιστα, οπότε η ποσότητα ανά 100 γραμμάρια είναι μικρή, περίπου 44 mg ανά 100 γραμμάρια σύμφωνα με την ανάλυση του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 116/2010 επιτρέπει τον ισχυρισμό «πηγή ω-3 λιπαρών οξέων» μόνο όταν το τρόφιμο έχει τουλάχιστον 0,3 γραμμάρια α-λινολενικού ανά 100 γραμμάρια και ανά 100 θερμίδες. Με 44 mg ανά 100 γραμμάρια και περίπου 296 mg ανά 100 θερμίδες, το σταμναγκάθι δεν φτάνει κανένα από τα δύο όρια, οπότε η περιγραφή του ως «πλούσιου σε ω-3» δεν στέκει. Τα τρόφιμα πλούσια σε ω-3 με ουσιαστικές ποσότητες είναι κυρίως τα λιπαρά ψάρια, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι.
Γλουταθειόνη και πολυφαινόλες
Η ανάλυση του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων μέτρησε 13,8 mg γλουταθειόνης ανά 100 γραμμάρια, ενώ οι νεότερες μελέτες του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας εντοπίζουν ως κυριότερες φαινολικές ενώσεις το κιχωρικό οξύ και το 5-O-καφεοϋλοκινικό οξύ, που ανήκουν στα φυσικά αντιοξειδωτικά των φυτών. Η αντιοξειδωτική δράση έχει μετρηθεί σε εκχυλίσματα στο εργαστήριο, και σε μελέτη του 2018 εξετάστηκε και η δράση εκχυλίσματος σε κυτταροκαλλιέργειες νευρικών κυττάρων. Τα αποτελέσματα αυτά δεν δείχνουν όφελος στον άνθρωπο από την κατανάλωση του χόρτου, γιατί δεν έχουν γίνει αντίστοιχες κλινικές μελέτες.
Ισχυρισμοί θρεπτικών συστατικών και υγείας
Σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) 1924/2006, ένα τρόφιμο έχει χαμηλή ενεργειακή αξία όταν δεν ξεπερνά τις 40 θερμίδες ανά 100 γραμμάρια, και χαρακτηρίζεται «χωρίς λιπαρά» όταν έχει έως 0,5 γραμμάρια. Είναι πηγή μιας βιταμίνης όταν δίνει τουλάχιστον 15% της τιμής αναφοράς ανά 100 γραμμάρια, και υψηλής περιεκτικότητας όταν δίνει το διπλάσιο. Με τις τιμές του 2003, το σταμναγκάθι πληροί τους όρους για χαμηλή ενεργειακή αξία, για «χωρίς λιπαρά» και για υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη C και βιταμίνη E. Για τη βιταμίνη E όμως ο όρος δεν ισχύει με τις τιμές των καλλιεργούμενων φυτών, που φτάνουν το πολύ το 10% της τιμής αναφοράς. Οι κανόνες για τους διατροφικούς ισχυρισμούς αφορούν την επισήμανση, και για ένα συσκευασμένο σταμναγκάθι στηρίζονται στη σύσταση του ίδιου του προϊόντος.
Οι ισχυρισμοί υγείας είναι άλλη υπόθεση. Στην ΕΕ κάθε ισχυρισμός υγείας για ένα τρόφιμο πρέπει να έχει εγκριθεί και να περιλαμβάνεται στον ενωσιακό κατάλογο. Οι ιδιότητες που αποδίδει η παράδοση στο σταμναγκάθι, και που καταγράφει και το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου ως αντισηπτικό, χωνευτικό, τονωτικό και αντιπυρετικό, καθώς και ισχυρισμοί όπως η «αποτοξίνωση του ήπατος», δεν είναι εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας.
Προφυλάξεις
Οξαλικά και πέτρες στα νεφρά
Στο πείραμα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, το οξαλικό οξύ των φύλλων κυμάνθηκε από 430 ως 740 mg ανά 100 γραμμάρια νωπού βάρους, ποσότητα της ίδιας τάξης με άλλα φυλλώδη πλούσια σε οξαλικά, όπως το σέσκουλο και το σπανάκι. Για τους περισσότερους ανθρώπους αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα. Όσοι έχουν σχηματίσει πέτρα οξαλικού ασβεστίου, ή έχουν υψηλά οξαλικά στα ούρα, μπορεί να χρειαστεί να το περιορίσουν, με τη σύσταση του γιατρού τους.
Το βράσιμο, ο συνηθισμένος τρόπος που τρώγεται το σταμναγκάθι, βοηθά. Σε μελέτη του 2005 σε εννέα λαχανικά, το βράσιμο μείωσε τα διαλυτά οξαλικά κατά 30 ως 87%, και σχεδόν όλη η ποσότητα που χάθηκε βρέθηκε στο νερό του βρασμού. Όσοι προσέχουν τα οξαλικά επομένως πετούν το νερό, αντί να το πίνουν ή να το χρησιμοποιούν στο φαγητό. Σύμφωνα με τις υγειονομικές υπηρεσίες της Αλμπέρτα στον Καναδά, τα τρόφιμα με ασβέστιο στο ίδιο γεύμα, όπως το γιαούρτι ή το τυρί, μειώνουν την απορρόφηση των οξαλικών.
Βιταμίνη K και αντιπηκτικά
Η βιταμίνη K του σταμναγκαθιού δεν περιλαμβάνεται στο FoodData Central. Για το συγγενικό ραδίκι (Cichorium intybus), το FoodData Central δίνει 298 μg ανά 100 γραμμάρια, μια τιμή που η βάση έχει υπολογίσει από παρόμοιο τρόφιμο, ενώ η βιβλιογραφία που παραθέτουν οι Paschoalinotto κ.ά. αναφέρει αυξημένη περιεκτικότητα του σταμναγκαθιού σε βιταμίνη K1. Σύμφωνα με το Γραφείο Συμπληρωμάτων Διατροφής των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ, όσοι παίρνουν βαρφαρίνη ή παρόμοια αντιπηκτικά κρατούν σταθερή την πρόσληψη βιταμίνης K, γιατί οι απότομες αλλαγές επηρεάζουν τη δράση του φαρμάκου. Το σταμναγκάθι δεν απαγορεύεται. Η ποσότητα μένει περίπου ίδια από μέρα σε μέρα, και κάθε μεγάλη αλλαγή στη διατροφή συζητείται πρώτα με τον γιατρό.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσες θερμίδες έχει το σταμναγκάθι
Τα 100 γραμμάρια ωμού σταμναγκαθιού δίνουν 15 θερμίδες, με 3,1 γραμμάρια υδατανθράκων, 0,7 πρωτεΐνης και 0,1 λιπαρών. Πληροί τον όρο της ΕΕ για χαμηλή ενεργειακή αξία, που είναι έως 40 θερμίδες.
Ποιες βιταμίνες έχει το σταμναγκάθι
Σύμφωνα με τις αναλύσεις του 2003, 36,6 mg βιταμίνης C, 9,8 mg βιταμίνης E και 2,7 mg β-καροτενίου ανά 100 γραμμάρια. Στα καλλιεργούμενα φυτά οι νεότερες μετρήσεις βρίσκουν πολύ λιγότερη βιταμίνη E, οπότε οι τιμές διαφέρουν από δείγμα σε δείγμα.
Έχει ω-3 το σταμναγκάθι
Έχει, γιατί το κυριότερο λιπαρό οξύ του είναι το φυτικό ω-3 α-λινολενικό. Επειδή όμως τα λιπαρά του είναι ελάχιστα, η ποσότητα είναι περίπου 44 χιλιοστά του γραμμαρίου ανά 100 γραμμάρια, πολύ κάτω από το όριο των 0,3 γραμμαρίων για τον ισχυρισμό «πηγή ω-3» στην ΕΕ.
Έχει παρενέργειες το σταμναγκάθι
Για τους περισσότερους ανθρώπους όχι. Όσοι έχουν ιστορικό πέτρας οξαλικού ασβεστίου μπορεί να χρειαστεί να το περιορίσουν, λόγω των οξαλικών, και όσοι παίρνουν αντιπηκτικά κρατούν σταθερή την ποσότητα, λόγω της βιταμίνης K, πάντα με τη σύσταση του γιατρού.
Μπορώ να πίνω το νερό από το βράσιμο του σταμναγκαθιού
Στο νερό του βρασμού περνά μεγάλο μέρος των διαλυτών οξαλικών των λαχανικών, οπότε όσοι έχουν ιστορικό πέτρας στα νεφρά το αποφεύγουν. Για τους υπόλοιπους δεν υπάρχει ειδικός λόγος αποφυγής, όμως οι ιδιότητες που του αποδίδονται δεν είναι εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας.
Πώς καθαρίζεται και πώς τρώγεται το σταμναγκάθι
Η ροζέτα κρατά χώμα στη βάση της, οπότε καθαρίζεται κόβοντας το σκληρό κομμάτι της ρίζας και τα κιτρινισμένα φύλλα, και πλένεται σε άφθονο νερό. Τρώγεται ωμό σε σαλάτα, βραστό με ελαιόλαδο και λεμόνι, ή μαγειρεμένο με κρέας.
|
Καλλιέργησε το δικό σου σταμναγκάθι με το Farmclick Δες τους σπόρους κηπευτικών για τις φθινοπωρινές σπορές και τα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα για τον κήπο και τη γλάστρα, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας. |
Σημαντικές σημειώσεις
Οι πληροφορίες για την υγεία έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού. Οι θρεπτικές τιμές προέρχονται από δημοσιευμένες αναλύσεις και διαφέρουν ανάλογα με την προέλευση, την εποχή και τις συνθήκες καλλιέργειας του φυτού.
Πηγές
- Zeghichi, S., Kallithraka, S. και Simopoulos, A.P. (2003). Nutritional composition of molokhia (Corchorus olitorius) and stamnagathi (Cichorium spinosum). World Review of Nutrition and Dietetics, 91, 1-21.
- Zeghichi, S. (2000). Nutritional composition of Cichorium spinosum and Corchorus olitorius. Μεταπτυχιακή εργασία, CIHEAM, Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων.
- Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Εργαστήριο Λαχανοκομίας. Σταμναγκάθι (Cichorium spinosum L.), θεωρία και εργαστήριο. Σημειώσεις μαθήματος.
- Petropoulos, S., Fernandes, Â., Karkanis, A., Antoniadis, V., Barros, L. και Ferreira, I.C.F.R. (2018). Nutrient solution composition and growing season affect yield and chemical composition of Cichorium spinosum plants. Scientia Horticulturae, 231, 97-107.
- Petropoulos, S.A., Fernandes, Â., Karkanis, A., Ntatsi, G., Barros, L. και Ferreira, I.C.F.R. (2017). Successive harvesting affects yield, chemical composition and antioxidant activity of Cichorium spinosum L. Food Chemistry, 237, 83-90.
- Petropoulos, S.A., Levizou, E., Ntatsi, G. κ.ά. (2017). Salinity effect on nutritional value, chemical composition and bioactive compounds content of Cichorium spinosum L. Food Chemistry, 214, 129-136.
- Paschoalinotto, B.H., Polyzos, N., Liava, V. κ.ά. (2025). The effect of cropping system and irrigation regime on the plant growth and biochemical profile of Cichorium spinosum. Horticulturae, 11(3), 306.
- Chai, W. και Liebman, M. (2005). Effect of different cooking methods on vegetable oxalate content. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 53(8), 3027-3030.
- Beneficial effects of Sideritis scardica and Cichorium spinosum against amyloidogenic pathway and tau misprocessing in Alzheimer's disease neuronal cell culture models (2018). Journal of Alzheimer's Disease, 64(3), 787-800.
- Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 για τους ισχυρισμούς διατροφής και υγείας, κωδικοποιημένο κείμενο.
- Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 116/2010 για την τροποποίηση του Κανονισμού 1924/2006 όσον αφορά τον κατάλογο των ισχυρισμών διατροφής.
- Food Safety Authority of Ireland. Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011, Παράρτημα XIII, τιμές αναφοράς.
- USDA FoodData Central. Chicory greens, raw.
- NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin K, fact sheet for health professionals.
- Alberta Health Services. Limit foods high in oxalates.







