Τα 100 γραμμάρια ωμών φύλλων ραδικιού (Cichorium intybus) δίνουν 23 θερμίδες, 4 γραμμάρια φυτικών ινών και 420 mg καλίου, σύμφωνα με τη βάση FoodData Central του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ. Δίνουν επίσης πολλή βιταμίνη K, φολικό οξύ και βιταμίνη A, ενώ την πικρή γεύση τους τη δίνουν οι σεσκιτερπενικές λακτόνες. Η ινουλίνη, για την οποία υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας στην ΕΕ, εξάγεται από τη ρίζα του φυτού και δεν αφορά τα φύλλα που τρώγονται ως χόρτα. Προσοχή χρειάζονται όσοι παίρνουν αντιπηκτικά, λόγω της βιταμίνης K, και όσοι έχουν νεφρική νόσο με οδηγία για περιορισμό του καλίου.
Θρεπτικά συστατικά ανά 100 γραμμάρια
Ο πίνακας δίνει τις τιμές για ωμά φύλλα ραδικιού. Το ποσοστό αφορά την τιμή αναφοράς του Κανονισμού (ΕΕ) 1169/2011, όπου αυτή ορίζεται.
| Συστατικό | Ανά 100 g | % τιμής αναφοράς |
| Ενέργεια | 23 kcal | 1% |
| Υδατάνθρακες | 4,7 g | 2% |
| Φυτικές ίνες | 4 g | - |
| Πρωτεΐνη | 1,7 g | 3% |
| Λιπαρά | 0,3 g | 0,4% |
| Βιταμίνη K | 298 μg | 397% |
| Φολικό οξύ | 110 μg | 55% |
| Βιταμίνη A | 286 μg | 36% |
| Βιταμίνη C | 24 mg | 30% |
| Βιταμίνη E | 2,26 mg | 19% |
| Κάλιο | 420 mg | 21% |
| Μαγγάνιο | 0,43 mg | 21% |
| Ασβέστιο | 100 mg | 13% |
| Σίδηρος | 0,9 mg | 6% |
| Νάτριο | 45 mg | - |
Πηγή: USDA FoodData Central, Chicory greens, raw (FDC ID 169992)
Οι περισσότερες τιμές του FoodData Central για το ραδίκι προέρχονται από αναλύσεις του 1984. Η βιταμίνη K έχει υπολογιστεί από άλλη μορφή του τροφίμου ή από παρόμοιο τρόφιμο, και τα καροτενοειδή έχουν ληφθεί από άλλους πίνακες σύνθεσης τροφίμων, οπότε οι τιμές δείχνουν την τάξη μεγέθους και διαφέρουν από ποικιλία σε ποικιλία. Η βάση δίνει επίσης 3,43 mg β-καροτενίου και 10,3 mg λουτεΐνης και ζεαξανθίνης ανά 100 γραμμάρια, καροτενοειδή που ανήκουν στα φυσικά αντιοξειδωτικά των φυτών.
Πώς διαφέρει το ραδίκι από την πικραλίδα
Σε πολλές περιοχές η πικραλίδα (Taraxacum officinale) λέγεται «άγριο ραδίκι», όμως ανήκει σε άλλο γένος της ίδιας οικογένειας. Άγριο ραδίκι είναι η αυτοφυής μορφή του Cichorium intybus, που έχει πολύ πικρά φύλλα, σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν. Τα δύο χόρτα μαγειρεύονται με τον ίδιο τρόπο, όμως η σύστασή τους διαφέρει αρκετά.
| Ανά 100 g ωμά φύλλα | Ραδίκι | Πικραλίδα |
| Ενέργεια | 23 kcal | 45 kcal |
| Φυτικές ίνες | 4 g | 3,5 g |
| Βιταμίνη K | 298 μg | 778 μg |
| Βιταμίνη A | 286 μg | 508 μg |
| Φολικό οξύ | 110 μg | 27 μg |
| Βιταμίνη C | 24 mg | 35 mg |
| Ασβέστιο | 100 mg | 187 mg |
| Σίδηρος | 0,9 mg | 3,1 mg |
| Κάλιο | 420 mg | 397 mg |
Πηγή: USDA FoodData Central, Chicory greens, raw (FDC ID 169992) και Dandelion greens, raw (FDC ID 169226)
Η πικραλίδα έχει σχεδόν διπλάσιες θερμίδες, 2,6 φορές περισσότερη βιταμίνη K και περισσότερο ασβέστιο και σίδηρο, ενώ το ραδίκι έχει τετραπλάσιο φολικό οξύ. Στο κάλιο και στις φυτικές ίνες τα δύο χόρτα είναι κοντά. Το σταμναγκάθι, που ανήκει στο ίδιο γένος με το ραδίκι, δίνει ακόμη λιγότερη ενέργεια, 15 θερμίδες ανά 100 γραμμάρια σύμφωνα με τις αναλύσεις των Zeghichi κ.ά.
Γιατί τα ραδίκια είναι πικρά
Την πικρή γεύση του ραδικιού τη δίνουν οι σεσκιτερπενικές λακτόνες, κυρίως η λακτουκίνη, η λακτουκοπικρίνη και η 8-δεοξυλακτουκίνη, σύμφωνα με την ανασκόπηση των Janda κ.ά. Η ποσότητά τους αλλάζει με την ποικιλία και με τον τόπο καλλιέργειας. Σε μελέτη των Foster κ.ά. σε κτηνοτροφικό ραδίκι, οι ίδιες ποικιλίες είχαν τουλάχιστον διπλάσια λακτουκοπικρίνη σε μία περιοχή των ΗΠΑ από ό,τι σε άλλη την ίδια χρονιά, και οι ερευνητές σημειώνουν ότι τη διαφορά μπορεί να την επηρεάζει ο φώσφορος του εδάφους.
Η πικράδα εξαρτάται και από τον τρόπο καλλιέργειας. Η ξηρασία και η καθυστερημένη συγκομιδή κάνουν τα φύλλα πικρότερα και σκληρότερα, σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο της Γιούτα, και το ίδιο συμβαίνει όταν το ραδίκι αποθηκεύεται μαζί με μήλα ή αχλάδια.
Γι' αυτό η σταθερή υγρασία στο χωράφι και η έγκαιρη συγκομιδή μετρούν και για τη γεύση, ενώ στην κουζίνα τα μεγαλύτερα φύλλα μαγειρεύονται για να μαλακώσει η πικράδα, όπως σημειώνει το Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν.
Τι ισχύει για την ινουλίνη και το ρόφημα ραδικιού
Η ινουλίνη είναι η αποθήκη ενέργειας της ρίζας του ραδικιού. Σύμφωνα με τους Janda κ.ά., οι ποικιλίες ραδικιού για ρίζα καλλιεργούνται κυρίως για την εξαγωγή ινουλίνης και για την παραγωγή υποκατάστατου καφέ. Κατά το καβούρδισμα η ινουλίνη μετατρέπεται σε φρουκτόζη και καραμέλα, που δίνουν στη ρίζα το σκούρο χρώμα και μια ελαφρώς πικρή γεύση. Το ρόφημα ραδικιού φτιάχνεται επομένως από τη ρίζα, ενώ τα φύλλα που τρώγονται ως χόρτα έχουν άλλη σύσταση.
Η ινουλίνη ανήκει στα πρεβιοτικά, και με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2015/2314 εγκρίθηκε ο ισχυρισμός ότι η ινουλίνη ραδικιών συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου μέσω της αύξησης της συχνότητας των κενώσεων. Ο ισχυρισμός επιτρέπεται μόνο για τρόφιμα που δίνουν τουλάχιστον 12 γραμμάρια ινουλίνης ραδικιών την ημέρα, σε μορφή εκχυλίσματος με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Τα φύλλα δίνουν συνολικά 4 γραμμάρια φυτικών ινών ανά 100 γραμμάρια, οπότε ο ισχυρισμός δεν αφορά το βραστό χόρτο.
Ισχυρισμοί θρεπτικών συστατικών και υγείας
Σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) 1924/2006, ένα τρόφιμο έχει χαμηλή ενεργειακή αξία όταν δεν ξεπερνά τις 40 θερμίδες ανά 100 γραμμάρια και είναι πηγή φυτικών ινών όταν έχει τουλάχιστον 3 γραμμάρια. Είναι πηγή μιας βιταμίνης ή ενός μετάλλου όταν δίνει τουλάχιστον 15% της τιμής αναφοράς ανά 100 γραμμάρια, και υψηλής περιεκτικότητας όταν δίνει το διπλάσιο. Με τις τιμές του FoodData Central, τα ωμά φύλλα ραδικιού πληρούν τους όρους για χαμηλή ενεργειακή αξία, για «χωρίς λιπαρά» και για χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο. Είναι πηγή φυτικών ινών, βιταμίνης E, καλίου και μαγγανίου, και έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη K, φολικό οξύ και βιταμίνη A, ενώ η βιταμίνη C, με 30%, βρίσκεται ακριβώς στο όριο της υψηλής περιεκτικότητας. Οι κανόνες για τους διατροφικούς ισχυρισμούς αφορούν την επισήμανση, και για ένα συσκευασμένο προϊόν στηρίζονται στη σύσταση του ίδιου του προϊόντος.
Οι ισχυρισμοί υγείας είναι άλλη υπόθεση. Στην ΕΕ κάθε ισχυρισμός υγείας για ένα τρόφιμο πρέπει να έχει εγκριθεί και να περιλαμβάνεται στον ενωσιακό κατάλογο. Οι ιδιότητες που αποδίδει η παράδοση στα ραδίκια και στο ζουμί τους, όπως ότι ωφελούν τα νεφρά ή ρυθμίζουν το σάκχαρο και τη χοληστερίνη, δεν είναι εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας. Οι ανασκοπήσεις καταγράφουν δράσεις εκχυλισμάτων ραδικιού σε εργαστηριακές μελέτες και σε πειράματα με ζώα, και οι Birsa και Sarbu σημειώνουν ότι χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να εκτιμηθεί αν έχουν θεραπευτική εφαρμογή.
Προφυλάξεις
Βιταμίνη K και αντιπηκτικά
Τα 100 γραμμάρια ωμών φύλλων δίνουν 298 μg βιταμίνης K, σχεδόν τετραπλάσια από την τιμή αναφοράς των 75 μg, και η πικραλίδα δίνει ακόμη περισσότερη. Σύμφωνα με το Γραφείο Συμπληρωμάτων Διατροφής των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ, όσοι παίρνουν βαρφαρίνη ή παρόμοια αντιπηκτικά κρατούν σταθερή την πρόσληψη βιταμίνης K, γιατί οι απότομες αλλαγές επηρεάζουν τη δράση του φαρμάκου. Τα ραδίκια δεν απαγορεύονται. Η ποσότητα μένει περίπου ίδια από μέρα σε μέρα, και κάθε μεγάλη αλλαγή στη διατροφή συζητείται πρώτα με τον γιατρό.
Κάλιο και νεφρική νόσος
Με 420 mg καλίου ανά 100 γραμμάρια, τα ωμά φύλλα ξεπερνούν το όριο των 200 mg ανά μερίδα με το οποίο το Εθνικό Ίδρυμα Νεφρού των ΗΠΑ χαρακτηρίζει ένα τρόφιμο πλούσιο σε κάλιο. Η ποσότητα αυτή μετράει για όσους έχουν χρόνια νεφρική νόσο και οδηγία από τον γιατρό τους να περιορίσουν το κάλιο.
Για τα λαχανικά με πολύ κάλιο, το Ίδρυμα περιγράφει μούλιασμα τουλάχιστον δύο ωρών σε δεκαπλάσια ποσότητα ζεστού νερού και βράσιμο σε πενταπλάσια ποσότητα νερού, μέθοδο που απομακρύνει ένα μέρος του καλίου αλλά όχι όλο. Το κάλιο που φεύγει από τα φύλλα περνά στο νερό, οπότε όσοι περιορίζουν το κάλιο πετούν το νερό του βρασμού. Το ζουμί από τα ραδίκια, που η παράδοση θεωρεί καλό για τα νεφρά, είναι για αυτούς το κομμάτι του πιάτου που αποφεύγεται.
Αλλεργία στο ραδίκι
Η αλλεργία στο ραδίκι είναι σπάνια. Σύμφωνα με τους Janda κ.ά., έχουν καταγραφεί περίπου 20 περιστατικά τα τελευταία 100 χρόνια, κυρίως σε ενήλικες που έρχονταν σε επαφή με το φυτό λόγω της δουλειάς τους. Οι περισσότερες αντιδράσεις προκλήθηκαν από τα φύλλα, ωμά ή μαγειρεμένα, μετά από επαφή με το δέρμα ή εισπνοή, με συμπτώματα από ρινοεπιπεφυκίτιδα και άσθμα ως αναφυλαξία και δερματίτιδα εξ επαφής.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσες θερμίδες έχουν τα ραδίκια
Τα 100 γραμμάρια ωμών φύλλων δίνουν 23 θερμίδες, με 4,7 γραμμάρια υδατανθράκων, 1,7 πρωτεΐνης και 0,3 λιπαρών. Πληρούν τον όρο της ΕΕ για χαμηλή ενεργειακή αξία, που είναι έως 40 θερμίδες.
Πόσες θερμίδες έχουν τα βραστά ραδίκια
Το βράσιμο δεν προσθέτει θερμίδες, οπότε τα βραστά ραδίκια μένουν χαμηλά σε ενέργεια. Οι θερμίδες του πιάτου έρχονται κυρίως από το ελαιόλαδο, με περίπου 119 θερμίδες σε μία κουταλιά της σούπας των 13,5 γραμμαρίων, σύμφωνα με το FoodData Central.
Ποιες βιταμίνες έχουν τα ραδίκια
Ανά 100 γραμμάρια ωμών φύλλων, 298 μg βιταμίνης K, 110 μg φολικού οξέος, 286 μg βιταμίνης A, 24 mg βιταμίνης C και 2,26 mg βιταμίνης E, σύμφωνα με το FoodData Central. Οι τιμές διαφέρουν ανάλογα με την ποικιλία και τις συνθήκες καλλιέργειας.
Κάνει καλό το ζουμί από τα ραδίκια
Οι ιδιότητες που του αποδίδονται δεν είναι εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας. Στο νερό του βρασμού περνά μέρος του καλίου των φύλλων, οπότε όσοι έχουν νεφρική νόσο με περιορισμό καλίου το αποφεύγουν.
Είναι το ραδίκι το ίδιο με την πικραλίδα
Όχι. Το ραδίκι είναι Cichorium intybus και η πικραλίδα Taraxacum officinale, δύο γένη της ίδιας οικογένειας. Η πικραλίδα έχει 45 θερμίδες ανά 100 γραμμάρια και περισσότερη βιταμίνη K, ασβέστιο και σίδηρο, ενώ το ραδίκι έχει περισσότερο φολικό οξύ.
Ποιοι πρέπει να προσέχουν τα ραδίκια
Όσοι παίρνουν βαρφαρίνη ή παρόμοια αντιπηκτικά, που κρατούν σταθερή την ποσότητα λόγω της βιταμίνης K, και όσοι έχουν χρόνια νεφρική νόσο με οδηγία για περιορισμό του καλίου, πάντα με τη σύσταση του γιατρού τους. Η αλλεργία στο ραδίκι είναι σπάνια.
|
Καλλιέργησε τα δικά σου ραδίκια με το Farmclick Δες τους σπόρους κηπευτικών για τις σπορές της χρονιάς και τα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα για τον κήπο και τη γλάστρα, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας. |
Σημαντικές σημειώσεις
Οι πληροφορίες για την υγεία έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού. Οι θρεπτικές τιμές προέρχονται από δημοσιευμένες βάσεις δεδομένων και διαφέρουν ανάλογα με την ποικιλία, την εποχή και τις συνθήκες καλλιέργειας του φυτού.
Πηγές
- U.S. Department of Agriculture, FoodData Central. Chicory greens, raw, FDC ID 169992.
- U.S. Department of Agriculture, FoodData Central. Dandelion greens, raw, FDC ID 169226.
- U.S. Department of Agriculture, FoodData Central. Oil, olive, salad or cooking, FDC ID 171413.
- Janda, K., Gutowska, I., Geszke-Moritz, M. και Jakubczyk, K. (2021). The common cichory (Cichorium intybus L.) as a source of extracts with health-promoting properties, a review. Molecules, 26(6), 1814.
- Foster, J.G., Clapham, W.M., Belesky, D.P., Labreveux, M., Hall, M.H. και Sanderson, M.A. (2006). Influence of cultivation site on sesquiterpene lactone composition of forage chicory (Cichorium intybus L.). Journal of Agricultural and Food Chemistry, 54(5), 1772-1778.
- Zeghichi, S., Kallithraka, S. και Simopoulos, A.P. (2003). Nutritional composition of molokhia (Corchorus olitorius) and stamnagathi (Cichorium spinosum). World Review of Nutrition and Dietetics, 91, 1-21.
- Birsa, M.L. και Sarbu, L.G. (2023). Health benefits of key constituents in Cichorium intybus L. Nutrients, 15(6), 1322.
- Gibson, R. και Drost, D. (2020). How to grow chicory in your garden. Utah State University Extension.
- University of Wisconsin-Madison, Division of Extension. Chicory, Cichorium intybus. Wisconsin Horticulture.
- Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 για τους ισχυρισμούς διατροφής και υγείας, κωδικοποιημένο κείμενο.
- Κανονισμός (ΕΕ) 2015/2314 για την έγκριση ισχυρισμού υγείας για τα τρόφιμα, ο οποίος αφορά την ινουλίνη ραδικιών.
- Food Safety Authority of Ireland. Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011, Παράρτημα XIII, τιμές αναφοράς.
- NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin K, fact sheet for health professionals.
- National Kidney Foundation. Potassium in your CKD diet.







