Η έλευση του φθινοπώρου σηματοδοτεί για τους περισσότερους ελαιοπαραγωγούς την αρχή της περιόδου συγκομιδής του καρπού από τα ελαιόδεντρα, είτε αυτός προορίζεται για επιτραπέζια χρήση είτε για ελαιοποίηση. Για να είναι όσο το δυνατόν πιο πετυχημένη αυτή η διαδικασία και να παραχθεί ένα προϊόν ανώτερης ποιότητας και ικανοποιητικής ποσότητας, ο κάθε παραγωγός πρέπει να πάρει μερικές αποφάσεις πριν ξεκινήσει, και κυρίως να απαντήσει στα ερωτήματα πότε θα γίνει η συγκομιδή και πώς, με ποιον δηλαδή τρόπο και μέσο.
Υπάρχει μεγάλη συζήτηση για το ποιο είναι τελικά το κατάλληλο χρονικό σημείο για τη συγκομιδή της ελιάς. Σε γενικές γραμμές, η χρονική στιγμή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις καιρικές συνθήκες, την τοποθεσία του ελαιώνα, την ποικιλία ελιάς, την κατεύθυνση της παραγωγής, για βρώσιμες ή για ελαιόλαδο, και τις μεθόδους καλλιέργειας. Για τη σωστή επιλογή της ημερομηνίας χρειάζεται συσσωρευμένη εμπειρία, όπως φαίνεται και στις εμπειρίες παραγωγών από όλη την Ελλάδα, και η σωστή απόφαση δίνει στον ελαιοπαραγωγό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην απόδοση, στα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, στο χρώμα, στη γεύση και στο άρωμα.
Ο χρόνος συγκομιδής κρίνει την ποιότητα και την ποσότητα
Η απόφαση για το πότε και το πώς θα γίνει η συγκομιδή έχει άμεση επίπτωση στην ποιότητα και στην ποσότητα του προϊόντος, είτε αυτό είναι ελαιόλαδο είτε βρώσιμες ελιές. Για παράδειγμα, η πρώιμη συγκομιδή καρπού που προορίζεται για ελαιοποίηση οδηγεί σε μειωμένη ποσότητα ελαιολάδου, καθώς οι καρποί έχουν χαμηλότερη ελαιοπεριεκτικότητα σε αυτό το στάδιο, το τελικό προϊόν όμως είναι ανώτερης ποιότητας. Συνήθη κριτήρια που διαμορφώνουν την ποιότητα του ελαιολάδου είναι η περιεκτικότητά του σε πολυφαινόλες, στερόλες, τοκοφερόλες και φωσφολιπίδια και η χαμηλή οξύτητα, και όλα αυτά επηρεάζουν άμεσα την τελική τιμή.
Σε κάθε περίπτωση, στόχος του παραγωγού είναι η χρυσή τομή ανάμεσα στην ποιότητα και στην ποσότητα του ελαιολάδου. Σύμμαχός του σε αυτό το στάδιο είναι οι μικροελαιοποιήσεις. Ο παραγωγός συλλέγει σε τακτά χρονικά διαστήματα ένα μικρό δείγμα ελιών και το πηγαίνει στο ελαιοτριβείο για τον προσδιορισμό των φαινολών, των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών και της ελαιοπεριεκτικότητας των καρπών.
Αντίστοιχα, στις επιτραπέζιες ελιές ο χρόνος συγκομιδής επηρεάζει άμεσα το μέγεθος του καρπού και άρα το εισόδημα του καλλιεργητή. Για παράδειγμα, η τιμή της Καλαμών στην κλάση των 100 τεμαχίων ανά κιλό είναι σχεδόν τετραπλάσια από την τιμή για τα 350 τεμάχια ανά κιλό. Στόχος του παραγωγού είναι να πετύχει τη μεγαλύτερη παραγωγή στις μεγάλες κλάσεις που πληρώνονται καλά, και γι' αυτό μπορεί να χρειαστεί αραίωση του φορτίου του δέντρου, ώστε να παραχθεί λιγότερος αλλά μεγαλύτερος καρπός. Αραίωση καρπών είναι η τεχνική με την οποία αφαιρούνται νωρίς οι υπανάπτυκτοι, κακοσχηματισμένοι ή πλεονάζοντες καρποί, ώστε οι διαθέσιμοι πόροι του δέντρου να κατανεμηθούν σε λιγότερους καρπούς.
Οι αρδευόμενοι ελαιώνες ωριμάζουν διαφορετικά από τους ξερικούς
Μελέτες και εμπειρικές παρατηρήσεις στον ελαιώνα δείχνουν ότι το νερό της άρδευσης επηρεάζει σημαντικά τόσο τον ρυθμό ωρίμανσης του καρπού, με βάση την αλλαγή του χρώματός του, όσο και την περιεκτικότητά του σε πολυφαινόλες. Οι καρποί των αρδευόμενων δέντρων φτάνουν κατά κανόνα σε υψηλή ελαιοπεριεκτικότητα αργότερα από τους καρπούς των ξερικών δέντρων, και η αλλαγή του χρώματος από πράσινο σε μαύρο, δηλαδή η συσσώρευση ανθοκυανινών, γίνεται επίσης πιο σταδιακά.
Η περιεκτικότητα σε ελαιόλαδο ως ποσοστό του βάρους των νωπών καρπών τείνει να είναι υψηλότερη στα ξερικά δέντρα, συνολικά όμως με την άρδευση παράγονται κατά κανόνα περισσότερες ελιές μεγαλύτερης μάζας. Σε σχετική μελέτη, οι πολυφαινόλες ήταν χαμηλότερες στους καρπούς των αρδευόμενων ελαιώνων σε σύγκριση με όσους δέχονται νερό μόνο από τις βροχές, και η περιεκτικότητα μειωνόταν όσο αυξανόταν η ποσότητα του νερού, ενώ οι ερευνητές βρήκαν και συσχέτιση ανάμεσα στο νερό που δέχονται τα δέντρα και στις ανθοκυανίνες των καρπών.
Πολυφαινόλες (πάνω) και ανθοκυανίνες (κάτω) στους καρπούς ξερικών και αρδευόμενων δέντρων όσο προχωρά η ωρίμανση.
Η δύναμη αποκοπής του καρπού μειώνεται με την ωρίμανση
Με όλο και περισσότερους παραγωγούς να επιλέγουν να μαζεύουν τους καρπούς άγουρους, σε πρώιμα δηλαδή στάδια ωρίμανσης, η μηχανική συγκομιδή γίνεται λιγότερο αποτελεσματική. Η αιτία είναι ότι σε αυτά τα στάδια η δύναμη αποκοπής του καρπού από το δέντρο είναι υψηλή, ενώ στην πορεία της ωρίμανσης αυτή η δύναμη, που μετριέται σε newton (N) με ένα απλό δυναμόμετρο, μειώνεται σταδιακά.
Στην αρχή της ωρίμανσης, με άγουρους καρπούς, η δύναμη αποκοπής είναι 6 N ή μεγαλύτερη, σε ενδιάμεσο στάδιο μειώνεται στα 4 με 4,5 N, και όταν σε προχωρημένο στάδιο φτάσει τα 3 N, η φυσική πτώση του καρπού από το δέντρο αναμένεται να ξεκινήσει σε 10 ημέρες. Ο ρυθμός μείωσης και οι ακριβείς τιμές διαφέρουν μεταξύ των ποικιλιών. Σύμφωνα με το εγχειρίδιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Olive4Climate, η συγκομιδή πρέπει να γίνεται όταν ο λόγος της δύναμης αποκοπής (N) προς το βάρος του καρπού (γραμμάρια) φτάσει το 2 N/g.
Ο καιρός και οι εχθροί αλλάζουν την ημερομηνία συγκομιδής
Ακόμα και αν ο παραγωγός προσδιορίσει με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια τη βέλτιστη στιγμή συγκομιδής, ο καιρός μπορεί να μην του επιτρέψει να την ακολουθήσει κατά γράμμα. Είναι αρκετά σύνηθες, όσο προχωρά το φθινόπωρο, οι συχνότερες βροχοπτώσεις να καθυστερούν ή να διακόπτουν τη συγκομιδή, γι' αυτό πριν από οποιαδήποτε ενέργεια ο ελαιοκαλλιεργητής συμβουλεύεται τις μετεωρολογικές προβλέψεις και, μετά από βροχή, περιμένει να στεγνώσουν τα δέντρα και ο καρπός. Πέρα από την άμεση επίδρασή τους, ο καιρός και οι περιβαλλοντικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν και έμμεσα τη στιγμή της συγκομιδής, με την έξαρση ασθενειών όπως το γλοιοσπόριο και εντομολογικών εχθρών, με σημαντικότερο τον δάκο, που μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την παραγωγή ακόμα και 1 με 2 εβδομάδες πριν από τη συγκομιδή.
Το γλοιοσπόριο είναι μυκητολογική ασθένεια με μεγάλη έξαρση τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας. Προκαλεί σήψη και μουμιοποίηση των καρπών της ελιάς, ιδιαίτερα στα τελευταία στάδια έως τη συγκομιδή, και υπάρχουν πολλές αναφορές ελαιοκαλλιεργητών που έχασαν σημαντικό μέρος της παραγωγής τους μόλις λίγες εβδομάδες ή ακόμα και λίγες ημέρες πριν από τη συγκομιδή, ενώ όλα έδειχναν να πηγαίνουν σύμφωνα με το πρόγραμμα. Αν και η ζημιά από τον δάκο έχει ξεκινήσει πολύ νωρίτερα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο, γίνεται εύκολα αντιληπτή, ακόμα και από μη ειδικούς, περίπου τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, όταν λόγω ευνοϊκών συνθηκών θερμοκρασίας και υγρασίας οι πληθυσμοί έχουν φτάσει σε υψηλά επίπεδα και οι πληγές είναι πλέον εμφανείς στις ελιές.
Σε ελαιώνες της Κρήτης, η προσβολή από δάκο και στη συνέχεια από γλοιοσπόριο ανέβασε δραματικά την οξύτητα των καρπών, με αποτέλεσμα η παραγωγή που προοριζόταν για έξτρα παρθένο ελαιόλαδο να καταλήξει σε βιομηχανικό προϊόν. Αν επομένως ο καλλιεργητής υποψιαστεί ότι υπάρχει πρόβλημα, μπορεί να συγκομίσει νωρίτερα, για παράδειγμα κατά δύο εβδομάδες, και υπάρχουν πολλές αναφορές από όλη την Ελλάδα ότι αυτές οι δύο εβδομάδες έσωσαν την παραγωγή από την εκρηκτική αύξηση του πληθυσμού κάποιου εχθρού ή από την έξαρση κάποιας ασθένειας.
Τέσσερα συχνά λάθη στη συγκομιδή
Παρότι η Ελλάδα έχει μακρά παράδοση στην καλλιέργεια της ελιάς, πολλοί παραγωγοί, κυρίως ετεροεπαγγελματίες αλλά και κατ' επάγγελμα αγρότες, εφαρμόζουν λανθασμένες τεχνικές κατά τη συγκομιδή, που μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα του ελαιοκάρπου αλλά και την υγεία και την παραγωγικότητα των δέντρων την επόμενη χρονιά.
Η καρατόμηση των φορτωμένων κλάδων εξαντλεί το δέντρο
Το πρώτο λάθος είναι η καρατόμηση των φορτωμένων με ελιές κλάδων, ώστε να περάσουν απευθείας από το μηχάνημα στο έδαφος που ξεχωρίζει τις ελιές από τα φύλλα και τους σπασμένους βλαστούς. Αυτή η τεχνική είναι ό,τι χειρότερο μπορεί να κάνει κάποιος στο δέντρο της ελιάς. Όταν το δέντρο τραυματιστεί ή αποκοπεί ένα τμήμα του, ξεκινά αμέσως τη διαδικασία αποκατάστασης, και μπορεί να παρομοιαστεί με ένα εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας, όπου τα φύλλα συγκεντρώνουν ενέργεια από τον ήλιο για να μεταφερθεί στα μέρη του φυτού που την έχουν ανάγκη.
Οι δύο βασικές λειτουργίες για τις οποίες το δέντρο χρειάζεται περισσότερη ενέργεια είναι η παραγωγή βλαστών και η παραγωγή καρπών, και οι δύο αυτές λειτουργίες ανταγωνίζονται μεταξύ τους, ώστε ό,τι δίνεται στη μία αφαιρείται από την άλλη. Τη χρονιά που η ελιά είναι φορτωμένη, το δέντρο έχει μεταφέρει όλη του την ενέργεια στους καρπούς και έχει καταναλώσει πολύτιμους πόρους. Μόλις αφαιρεθεί ο καρπός, το δέντρο θα χρησιμοποιήσει τα φύλλα του για να παραγάγει εκ νέου ενέργεια και να δώσει καρπό τον επόμενο χρόνο.
Αν μαζί με τον καρπό αφαιρεθούν κλάδοι με πλούσιο φύλλωμα, ουσιαστικά καταστρέφονται οι μηχανές συλλογής ενέργειας του δέντρου, και η παραγωγή της επόμενης χρονιάς μπαίνει σε κίνδυνο. Επιπλέον, τη λιγοστή ενέργεια που θα παραχθεί από το φύλλωμα που έμεινε, το δέντρο θα τη δώσει για να ξαναφτιάξει τους βλαστούς που του αφαιρέθηκαν, κάτι που πρακτικά σημαίνει πολύ μικρή ή ακόμη και μηδαμινή παραγωγή την επόμενη χρονιά. Χρειάζεται λοιπόν υπομονή ώστε να κατέβει ο καρπός από ένα υπερφορτωμένο κλαδί, γιατί η καρατόμησή του αφαιρεί πολύτιμους φυτικούς ιστούς και δημιουργεί μακροπρόθεσμα προβλήματα στη φυσιολογία του δέντρου.
Ο καρπός δεν αποκτά περισσότερο λάδι όσο μένει στο δέντρο
Το δεύτερο λάθος είναι η αντίληψη ότι όσο παραμένει ο καρπός πάνω στο δέντρο, τόσο αυξάνεται η ελαιοπεριεκτικότητά του. Ακούμε συχνά παραγωγούς να λένε ότι η συγκομιδή πρέπει να γίνεται όσο το δυνατόν αργότερα, «όσο αργότερα τόσο το καλύτερο», με δικαιολογίες του τύπου «δεν μαζεύουμε ακόμη τις ελιές, τις κρατάμε στο δέντρο για να τραβήξουν περισσότερο λάδι». Η συγκομιδή αργότερα από το φυσιολογικό σε καμία περίπτωση δεν αυξάνει την ποσότητα του ελαιολάδου, ενώ έχει άμεσες επιπτώσεις στην ποιότητα. Με τις χαμηλότερες θερμοκρασίες και τη μικρότερη ηλιοφάνεια του φθινοπώρου και του χειμώνα, η περιεκτικότητα των καρπών σε λάδι πιάνει νωρίς «ταβάνι» και σταματά να αυξάνεται, ενώ στη συνέχεια ο καρπός αρχίζει να χάνει υγρασία.
Η καθυστέρηση μειώνει τη συγκέντρωση ουσιών υψίστης σημασίας, όπως οι αλδεϋδικές και οι φαινολικές ενώσεις, που συγκαταλέγονται στα κριτήρια ποιότητας, με άμεση επίπτωση τόσο στα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του ελαιολάδου όσο και στη διατροφική του αξία. Οι αρνητικές επιπτώσεις περιλαμβάνουν και την αύξηση της οξύτητας, και τέλος η παρατεταμένη παραμονή των καρπών στο δέντρο μειώνει και την ανθοφορία της επόμενης χρονιάς.
Τα σακιά ζεσταίνουν και συμπιέζουν τον καρπό
Το τρίτο λάθος είναι η συλλογή των καρπών σε πλαστικά ή γιούτινα σακιά, που ήταν και παραμένουν ο πιο διαδεδομένος τρόπος μεταφοράς του ελαιοκάρπου από το χωράφι στο ελαιοτριβείο. Τα σακιά, ιδίως τα πλαστικά, εμποδίζουν τον αερισμό του καρπού και ανεβάζουν τη θερμοκρασία του, ενώ λόγω του μεγέθους και της στοίβαξής τους συμπιέζουν τον καρπό, προκαλώντας τραυματισμούς και απώλειες, και όλα αυτά υποβαθμίζουν σημαντικά το προϊόν.
Για να αποφευχθεί αυτό, το ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ συστήνει τη χρήση τελάρων, που επιτρέπουν τον καλύτερο αερισμό του καρπού, και πολλοί παραγωγοί προτιμούν τα εικοσάκιλα. Σε κάθε περίπτωση, τα υλικά που χρησιμοποιούνται πρέπει να πληρούν τις προδιαγραφές ασφάλειας για τα τρόφιμα, όπως το ανώτατο όριο φθαλικών εστέρων του κανονισμού (ΕΕ) 10/2011, και να καθαρίζονται σχολαστικά πριν από τη χρήση.
Κάθε μέρα μέχρι το ελαιοτριβείο κοστίζει στην ποιότητα
Το τέταρτο λάθος είναι να μεσολαβεί αρκετός χρόνος από τη συγκομιδή έως τη μεταφορά στο ελαιοτριβείο και την ελαιοποίηση. Με το μάζεμα των καρπών ξεκινά για τον παραγωγό η αντίστροφη μέτρηση, γιατί όσο περνά ο χρόνος ξεκινούν μικροβιακές ζυμώσεις, και υπάρχει κίνδυνος ανάπτυξης μυκήτων, αύξησης της οξύτητας, μείωσης των φαινολών και υποβάθμισης των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών. Ακόμα και σε μια ποικιλία αρκετά ανθεκτική στους μετασυλλεκτικούς χειρισμούς, όπως η Κορωνέικη, όσο αυξάνονται η θερμοκρασία και ο χρόνος αποθήκευσης του καρπού, αυξάνεται η οξύτητα και πέφτουν οι φαινόλες. Σε μελέτη με καρπούς Κορωνέικης, μετά από 20 ημέρες αποθήκευσης η οξύτητα του λαδιού από ελιές που έμειναν στους 20°C ήταν 177% υψηλότερη από εκείνη των ελιών που κρατήθηκαν στους 5°C.
Οξύτητα (αριστερά) και πολυφαινόλες (δεξιά) του λαδιού όσο ο καρπός περιμένει αποθηκευμένος στους 4°C, στους 10°C και σε θερμοκρασία δωματίου.
Δύσκολα μπορεί κανείς να ποσοτικοποιήσει με ακρίβεια αυτή τη ζημιά, για παράδειγμα πόση οξύτητα θα κερδίσει ο καρπός σε Χ μέρες, γιατί εξαρτάται και από άλλους παράγοντες. Πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη ότι στις περιόδους αιχμής, από τη στιγμή που ο παραγωγός θα παραδώσει τις ελιές στο ελαιοτριβείο, μπορεί να περάσουν άλλες 1 με 2 μέρες μέχρι να ξεκινήσει η ελαιοποίηση λόγω της σειράς προτεραιότητας. Γι' αυτό ο παραγωγός κλείνει εκ των προτέρων ραντεβού με το ελαιοτριβείο και αποθηκεύει τον καρπό μέχρι την ελαιοποίηση σε δροσερό, σκιερό μέρος με καλό αερισμό.
Ελιές στο ελαιοτριβείο. Το ραντεβού από πριν κρατά μικρό τον χρόνο από τη συγκομιδή ως την ελαιοποίηση.
Ο τρόπος συγκομιδής εξαρτάται από τον ελαιώνα και το προϊόν
Από την αρχαιότητα έως πριν από 20 με 30 χρόνια, οι περισσότεροι ελαιοπαραγωγοί χρησιμοποιούσαν ξύλινα ραβδιά για να μαζέψουν τον καρπό. Πλέον ο εκσυγχρονισμός της καλλιέργειας περιλαμβάνει και νέα εργαλεία που διευκολύνουν και επιταχύνουν τη συγκομιδή, αυξάνουν την αποτελεσματικότητά της, μειώνουν το εργατικό κόστος και περιορίζουν τους τραυματισμούς των δέντρων. Το μέσο που θα επιλέξει κάθε καλλιεργητής εξαρτάται από:
- τον ελαιώνα, αν είναι έντονα βραχώδης ή με μεγάλη κλίση,
- τη μορφολογία των δέντρων, δηλαδή το ύψος, το μέγεθος της κόμης και το πάχος του κορμού,
- την κατεύθυνση της καλλιέργειας, αν δηλαδή ο καρπός προορίζεται για επιτραπέζια κατανάλωση ή για ελαιοποίηση,
- την οικονομική ευχέρεια του παραγωγού.
Η συγκομιδή της ελιάς μπορεί να γίνει με τέσσερις τρόπους:
- Εντελώς χειροκίνητα, με τα χέρια και κουβαδάκι ή με χειροκίνητα χτένια (τσατσαράκι), τεχνική ιδιαίτερα διαδεδομένη στις επιτραπέζιες ποικιλίες ώστε να μην τραυματιστεί ο καρπός.
- Με μηχανήματα χειρός, δηλαδή ηλεκτρικά ή βενζινοκίνητα δονητικά ελαιοραβδιστικά και χτένια, ενώ τα ξύλινα ραβδιά δεν συστήνονται.
- Με βαριά μηχανήματα δόνησης προσαρτημένα σε τρακτέρ, όπως οι δονητές κορμού με ή χωρίς ομπρέλα. Σε αυτή την περίπτωση ο παραγωγός επιλέγει μηχανήματα χαμηλής δόνησης ή προσαρμόζει την ένταση ώστε να μην τραυματίζονται τα δέντρα και να μη χάνονται πολλά φύλλα, και η συγκομιδή γίνεται όταν η δύναμη αποκοπής του καρπού έχει μειωθεί.
- Εντελώς μηχανικά, με μηχανές συγκομιδής για υπερεντατικές γραμμικές φυτεύσεις (SHD), που αποτελούνται από μια ψηλή σήραγγα, κινητή καμπίνα, σύστημα συλλογής πλήρους ύψους και δίσκους όπου πέφτουν οι ελιές. Η μηχανή περνά πάνω από το δέντρο, και μέσα στη σήραγγα τα κλαδιά ταλαντεύονται ώστε οι ελιές να πέφτουν στους δίσκους συλλογής.
Η πλήρως μηχανική συγκομιδή εφαρμόζεται μόνο σε χωράφια χωρίς κλίση και εμπόδια, όπου τα δέντρα έχουν περιορισμένο ύψος και έχουν φυτευτεί με συγκεκριμένες αποστάσεις, ώστε να περνά η μηχανή ανάμεσά τους χωρίς πρόβλημα, και είναι πιο διαδεδομένη, μεταξύ άλλων, στην Καλιφόρνια, στην Αυστραλία και σε περιοχές της Ισπανίας. Μηχανική συγκομιδή της ποικιλίας Arbequina γίνεται και στην Ελλάδα, σε περιοχές όπως η Ξάνθη και η Κομοτηνή, η Λάρισα, η Αιτωλοακαρνανία και η Ηλεία. Το γεωγραφικό ανάγλυφο στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας όμως, με λίγες μεγάλες πεδινές εκτάσεις, αποκλείει στις περισσότερες περιοχές τα υπερεντατικά και πλήρως αυτοματοποιημένα συστήματα.
Τα πλαστικά χτένια χειρός, το πιο απλό εργαλείο συγκομιδής, χρησιμοποιούνται ακόμα πολύ στις επιτραπέζιες ποικιλίες.
Τα ραβδιστικά χαμηλής δόνησης προστατεύουν τη βλάστηση της επόμενης χρονιάς
Στα φορητά ραβδιστικά, οι κεφαλές τύπου γάντζου πιάνουν το κλαδί και μεταφέρουν τη δόνηση σε αυτό χωρίς να ακουμπούν απευθείας τον καρπό. Σε μελέτη ηλεκτρικού ραβδιστικού χειρός, ο τραυματισμός του καρπού εξαρτήθηκε από την ταχύτητα και το μήκος των ραβδιών της κεφαλής, και ήταν μικρότερος, περίπου 6%, με τα μακρύτερα ραβδιά των 17 εκατοστών. Όταν η ένταση της δόνησης ρυθμίζεται σωστά, ο καρπός πέφτει χωρίς να τραυματίζεται η ακραία βλάστηση, που είναι σημαντική για την καρποφορία του επόμενου χρόνου. Τα ραβδιστικά μπαταρίας, 12 V και βενζίνης διαφέρουν επίσης στις δονήσεις που δέχεται ο χρήστης, και η επιλογή ανάμεσα στα εργαλεία και μηχανήματα συγκομιδής ξεκινά από τον προορισμό του καρπού.
Κατά το κλάδεμα ή τη συγκομιδή υπάρχει επίσης κίνδυνος επιμόλυνσης του καρπού, του εδάφους ή μιας πηγής νερού από τη λειτουργία κάποιου μηχανήματος, για παράδειγμα από το λάδι των αλυσίδων. Γι' αυτό οι ελαιοκαλλιεργητές συχνά προτιμούν φυτικά λιπαντικά, που αποικοδομούνται πλήρως στο έδαφος σε μικρό χρόνο και θεωρούνται ασφαλή για τον καρπό και το περιβάλλον, και η χρήση τους είναι απαραίτητη στη βιολογική καλλιέργεια.
|
Εξοπλισμός συγκομιδής στο Farmclick Ελαιοραβδιστικά μπαταρίας και βενζίνης, χτένια χειρός και αποφυλλωτές στα εργαλεία συγκομιδής και χαλκούχα μυκητοκτόνα για την προστασία των δέντρων μετά το ράβδισμα, από προμηθευτές σε όλη την Ελλάδα. |
Ο ελαιώνας χρειάζεται φροντίδα και μετά τη συγκομιδή
Η ολοκλήρωση της συγκομιδής αποτελεί συνήθως για τον παραγωγό τη «λήξη» της καλλιεργητικής περιόδου. Για να διασφαλιστούν όμως η καλή υγεία και η παραγωγικότητα των δέντρων και την επόμενη χρονιά, χρειάζονται μερικές συμπληρωματικές εργασίες μετά τη συγκομιδή, με τη σειρά που ακολουθεί.
Οι ψεκασμοί με χαλκό προστατεύουν τις πληγές της συγκομιδής
Στόχος αυτής της επέμβασης είναι η προστασία των δέντρων από ασθένειες όπως το γλοιοσπόριο, το κυκλοκόνιο και η καρκίνωση. Το μέτρο είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περιοχές με βροχοπτώσεις ή σε ελαιώνες με βεβαρημένο ιστορικό προσβολών, όπου τα δέντρα τραυματίστηκαν κατά τη συγκομιδή του καρπού.
Σημαντική μερίδα καλλιεργητών ξεκινά τους ψεκασμούς με χαλκό περί τα μέσα Σεπτεμβρίου, με έναν ψεκασμό περίπου κάθε 10 έως 20 ημέρες έως και μία εβδομάδα πριν από τη συγκομιδή, δηλαδή συνολικά 3 έως 5 ψεκασμούς, σε ημέρα χωρίς βροχή και ισχυρούς ανέμους. Επειδή πολλοί καλλιεργητές κλαδεύουν ταυτόχρονα με τη συγκομιδή, ψεκάζουν ξανά με χαλκό αμέσως μετά το κλάδεμα, ενώ όταν συγκομιδή και κλάδεμα απέχουν χρονικά, ο χαλκός εφαρμόζεται και μετά το ράβδισμα και ξανά αμέσως μετά το κλάδεμα. Επειδή η χρήση του χαλκού έχει περιοριστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο αριθμός των ψεκασμών προσαρμόζεται στον πραγματικό κίνδυνο κάθε ελαιώνα.
Η λίπανση και η οργανική ουσία προετοιμάζουν την επόμενη χρονιά
Πέρα από τη βασική λίπανση που γίνεται τους χειμερινούς μήνες, τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, μπορούν να γίνουν και 1 με 2 διαφυλλικές λιπάνσεις μετά τη συγκομιδή, ή να εμπλουτιστεί ο ελαιώνας με οργανικά λιπάσματα, όπως κομπόστ ή χωνεμένη κοπριά. Σε πενταετές πείραμα του Γενικού Χημείου Πασιά σε Κορωνέικη, Καλαμών, Χαλκιδικής, Μανάκι και Αμφίσσης, ο διαφυλλικός ψεκασμός με βόριο και ιχνοστοιχεία από τα τέλη Νοεμβρίου ως τα τέλη Δεκεμβρίου ανέβασε το βόριο των φύλλων από 25 σε 38 ppm ως τα μέσα Μαρτίου, ενώ στα δέντρα που δεν ψεκάστηκαν έπεσε στα 12 ppm. Τα σκευάσματα με φωσφόρο μείωσαν αντίθετα το βόριο, γι' αυτό ο φωσφόρος καλό είναι να μένει εκτός μετασυλλεκτικού ψεκασμού. Το αν και ποια λίπανση χρειάζεται κάθε ελαιώνας κρίνεται από την ανάλυση φύλλων και εδάφους.
Οι πεσμένες ελιές δεν πρέπει να μένουν στον ελαιώνα
Οι ελιές που έπεσαν στο έδαφος κατά τη συγκομιδή ή νωρίτερα, αν δεν μαζευτούν και μείνουν εκεί έως την επόμενη χρονιά, είναι το τέλειο όχημα για τον γρήγορο πολλαπλασιασμό του δάκου πολύ νωρίς. Ό,τι έχει απομείνει από τη συγκομιδή μαζεύεται σε σακούλες και απομακρύνεται αμέσως από το χωράφι, καθώς οι πεσμένες ελιές μπορεί να περιέχουν αυγά και προνύμφες του δάκου.
Σημαντικές σημειώσεις
Κάθε φυτό και κάθε περιβάλλον είναι μοναδικό. Οι συνθήκες διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, την ποιότητα του νερού, το pH του εδάφους και τη γενικότερη υγεία του φυτού. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία.
Εάν υποψιάζεστε σοβαρή τροφοπενία ή ασθένεια που δεν αντιμετωπίζεται με τις βασικές πρακτικές, συνιστάται η επικοινωνία με γεωπόνο για ακριβή διάγνωση.
Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων πρέπει να γίνεται με προσοχή και υπευθυνότητα. Προτιμήστε πάντα μη χημικές μεθόδους πρώτα (φυσικές πρακτικές, πράσινο σαπούνι, θερινός πολτός). Όταν χρειαστεί χημική παρέμβαση, χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα και τηρήστε τις οδηγίες της συσκευασίας.
Πηγές
- Martinelli, F. κ.ά. Effects of irrigation on fruit ripening behavior and metabolic changes in olive. Scientia Horticulturae.
- Olive4Climate. Olive4Climate Handbook.
- ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ. Περιοδικό, τεύχος 23, σελ. 14-17.
- Evaluation of changes in the quality of extracted oil from olive fruits stored under different temperatures and time intervals. Scientific Reports, 2019.
- Development of an electrical hand-held olive harvester. Misr Journal of Agricultural Engineering.
- Γενικό Χημείο Πασιάς-Ραπτοπούλου. Βοηθάει τελικά η μετασυλλεκτική διαφυλλική ενίσχυση για την ανθοφορία της ελιάς την άνοιξη;
