Her şeyden önce, şeftali bahçesi kurmadan veya herhangi bir gübreleme yapmadan önce, toprak analizi yapılması şarttır. Bu analiz, toprağın özellikleri ve besin elementlerinin mevcut durumu hakkında daha fazla bilgi verir. Toprak analizi her 3-4 yılda bir tekrar edilmelidir. Hiçbir arazi diğerine benzemez ve kimse size, toprak testi verileri, yaprak analizi ve geçmiş ürün verimi dikkate alınmadan doğru bir gübreleme yöntemi öneremez. Modern ticari şeftali tarımı uygulamalarında, üreticilerin yaz aylarında (Temmuz – Ağustos), ağaçlardan en az 100 yaprak toplayıp laboratuvara göndererek detaylı analiz yaptırmaları önerilir. Eksiklik tespit edilirse (bazı gerekli kimyasal elementler kabul edilebilir sınırların altındaysa), üretici doğrudan müdahale ederek bu durumu düzeltebilir (örneğin yapraktan gübreleme yoluyla). Ancak yine de önce yerel lisanslı bir ziraat mühendisine danışmak en doğrusudur.
Şeftali ağaçları besin açısından oldukça aç bitkilerdir ve diğer meyve ağaçlarına kıyasla daha fazla besin gerektirir. Aşılı genç fidanlar dikilmeden önce, birçok üretici azot açısından zengin gübre veya çiftlik gübresi uygular. Ancak bu noktada, bu gübrelerin genç kök sistemlerine çok yakın uygulanmaması çok önemlidir. Dikimden sonra, yeni sürgünler birkaç santimetre uzayana kadar gübreleme yapılmamalıdır. İlk yıl boyunca genç ağaçlar, ağaç başına 70 gr (0.15 lb) kadar azota ihtiyaç duyabilir. İkinci yıldan itibaren bu ihtiyaçlar sırasıyla 140 gr (0.3 lb), 210 gr (0.46 lb), 454 gr (1 lb) ve 730 gr (1.6 lb)’a kadar artar. 6. yıla gelindiğinde, her bir ağaç yılda ortalama 1-2.3 kg (2.2-5 lb) azota ihtiyaç duyar. Azot, genellikle üre, amonyum sülfat veya amonyum nitrat formunda verilir. Eğer kalsiyum eksikliği varsa, belirli miktarda kalsiyum nitrat da uygulanabilir. Ancak aşırı gübreleme – özellikle azotla – kesinlikle kaçınılmalıdır; çünkü bu durum aşırı yeşil aksam gelişimini teşvik ederek meyve oluşumunu azaltabilir ve hastalıklara karşı duyarlılığı artırabilir.
Olgun, iyi gelişmiş bir şeftali bahçesi, bir büyüme dönemi boyunca hektar başına ortalama 150-200 kg (330-440 lb) azot, 22-44 kg (48.5-97 lb) P2O5 ve 200-250 kg (440-550 lb) K₂O gerektirir. Fosfor genellikle ilkbahardan yaz başına kadar tek seferde uygulanabilir. Azot ve potasyum ise genellikle üçe bölünerek uygulanır:
- İlkbahardan yaz başına kadar: 70-100 kg (154-220 lb) azot ve 80-100 kg (176-220 lb) potasyum.
- Yaz ortası (hasattan yaklaşık 50 gün önce): 35-40 kg (77-88 lb) azot ve 60-75 kg (132-165 lb) potasyum.
- Hasat sonrası: 45-60 kg (99-132 lb) azot ve 60-75 kg (132-165 lb) potasyum.
Bunlar sadece genel örneklerdir ve üretici tarafından bireysel araştırmalar yapılmadan uygulanmamalıdır. Damla sulama sistemi kurulmuş bahçelerde, üreticiler bazal gübrelemeden sonra tamamlayıcı gübreleme için fertigasyon yöntemini kullanabilir ve önerilen gübre miktarlarını haftalık dozlara bölebilir. Bu yöntem, farklı gelişim aşamalarında farklı besin ihtiyaçları olan şeftali ağaçlarının beslenmesini daha hassas kontrol etme imkanı tanır.
Organik şeftali bahçelerinde, kimyasal gübreler yerine potasyum açısından zengin iyi yanmış çiftlik gübresi veya kompost kullanılabilir. Yaygın bir öneri, her bir ya da iki yılda bir hektar başına 10-20 ton iyi yanmış çiftlik gübresi uygulamaktır. Alternatif olarak, örtü bitkileri toprağa karıştırılarak yeşil gübreleme de yapılabilir (bu konu hakkında daha fazla bilgiye aşağıdaki "Örtü Bitkileri" başlığı altında ulaşabilirsiniz).
Ancak tekrar etmek gerekir ki, tüm bunlar genel uygulamalardır ve üreticinin kendi arazisi özelinde değerlendirilmeden uygulanmamalıdır. Her arazinin ihtiyacı farklıdır. Topraktaki besin elementlerini ve pH’ı kontrol etmeden gübreleme yapılmamalıdır. Yaprak analizi, şeftali ağaçlarında besin eksikliklerini teşhis edip düzeltmek açısından, ziraat mühendisiyle danışılarak yapılmalıdır.
Şeftali Ağaçlarında Görülen Önemli Besin Eksiklikleri
Bir bitkide görülen besin eksikliği belirtilerinin, her zaman toprakta da aynı besin maddesinin eksik olduğu anlamına gelmediğini bilmek önemlidir. Bu tür eksiklikler çoğu zaman çevresel veya kültürel faktörlerden kaynaklanabilir ve bitkinin besin elementlerini almasını zorlaştırabilir. Bu yüzden, gübreleme uygulamadan önce toprak ve yaprak analizi yapılmalıdır.
Azot Eksikliği
Ağaçlarımız azot eksikliği yaşıyorsa, büyük olasılıkla alt kısımdaki yaşlı yaprakların sarardığını, büyüme hızının azaldığını ve meyve üretiminin ciddi şekilde düştüğünü gözlemleriz. Eksiklik ciddi boyuttaysa, yapraklar kırmızıya da dönebilir.
Demir Eksikliği
Demir eksikliği olan şeftali ağaçlarında, yeni gelişen yapraklarda damarlar yeşil kalırken, damarlar arası bölgelerde sararma (interveinal kloroz) gözlemlenir.
Çinko Eksikliği
Çinko eksikliğinde, yapraklarda sarı lekeler görülür. Bu durumda, genç yapraklar normalden çok daha küçük olur ve sık şekilde dizilir. Yan tomurcuklar gelişemez.
Bor Eksikliği
Bor eksikliği genellikle genç yapraklarda sararma ve şekil bozuklukları ile kendini gösterir ve sonunda bu yapraklar ölür. Çoğu zaman ağaç meyve veremez hale gelir.
Şeftali Bahçelerinde Örtü Bitkileri
Bazı üreticiler, özellikle organik tarım yapanlar, şeftali bahçelerinde ağaç sıralarının arasına örtü bitkileri eker. Bu uygulamanın birçok faydası vardır. Örtü bitkileri, yabancı otların gelişimini engelleyerek rekabeti azaltır ve toprağın yapısını koruyarak erozyonu önler. Aynı zamanda, topraktaki nemi tutarak buharlaşmayı azaltır ve şeftali ağaçları için daha fazla su kullanılabilir hale gelir. Özellikle yerel türler (tek yıllık bitkiler, çalılar ve küçük ağaçlar) tercih edilip çiçeklenmelerine izin verilirse, örtü bitkileri yararlı böceklerin – özellikle avcılar ve tozlayıcılar – bahçede daha fazla bulunmasını teşvik edebilir.
Çoğu üretici, buğday ve arpa gibi tahılları veya baklagil ailesinden (Fabaceae) bitkileri – örneğin fiğ ve fasulye – ekmeyi tercih eder. Baklagillerin büyük bir avantajı, köklerinde bulunan simbiyotik azot bağlayıcı bakteriler sayesinde toprağa azot kazandırmalarıdır. Tahıllar genellikle ilkbaharda veya yaz sonu/sonbahar başında ekilirken, baklagillerin ekimi için ideal dönem ilkbahardır. Tahıl/baklagil karışımları da her iki türün faydalarını bir araya getirmek açısından oldukça yaygındır. Şeftali bahçelerinde örtü bitkisi olarak başarıyla kullanılan türler arasında Phacelia tanacetifolia, Fagopyrum esculentum, Vicia villosa ve Vicia pannonica sayılabilir.
Örtü bitkileri, ya doğal şekilde (bitkilerin tohum üretmesine veya çok yıllık türlerin seçilmesine izin verilerek) ya da her yıl yeniden ekilerek bahçede tutulabilir. İkinci durumda, üretici genellikle sonbaharın başında baklagilleri eker ve ilkbaharda çiçeklenmeden önce toprağa karıştırır (sürüm yaparak). Bu bitkisel materyal, yeşil gübre olarak kullanılır ve toprağa azot kazandırarak şeftali ağaçları tarafından alınabilir hale getirir. Sınırlı toprak işleme yapmak isteyen üreticiler için alternatif olarak, bu bitkileri biçmek (çim biçme makinesiyle) ya da hayvan otlatmak da mümkündür. Biçim için ideal yükseklik 7.5-10 cm’dir. Şeftali bahçelerinde yetiştirilebilecek ve oldukça iyi otlatma değerine sahip örtü bitkileri arasında şunlar yer alır: Yonca (Alfalfa, hektar başına 56 kg azot sağlayabilir), Tek yıllık çim, Mavi çim (Bluegrass), Kırmızı yonca, Beyaz yonca, Kızıl fiğ, Kış bezelyesi, Yulaf, Çayır çimi, Kırmızı darı ve Uzun boylu fescue (Tall fescue).
Ancak bu örtü bitkilerinin çoğunun bazı dezavantajları da vardır. Örneğin, baklagiller daha fazla suya ihtiyaç duyar ve aynı zamanda bazı zararlıları (örneğin pis kokulu böcekler, lygus ve tarla fareleri) cezbedebilir. Bu nedenle her üretici, yeni bir uygulamayı bahçesine entegre etmeden önce kendi araştırmasını yapmalı ve küçük çaplı denemeler gerçekleştirmelidir.
Kaynaklar:
https://extension.unh.edu/resource/fertilizing-fruit-trees
https://www.fs.usda.gov/nrs/pubs/jrnl/2017/nrs_2017_vansambeek_004.pdf
https://extension.umaine.edu/fruit/growing-fruit-trees-in-maine/fertilization/
https://extension.colostate.edu/topic-areas/yard-garden/fertilizing-fruit-trees-7-612/
https://intermountainfruit.org/orchard-floor/cover-crops
https://catalog.extension.oregonstate.edu/sites/catalog/files/project/pdf/ec819.pdf
https://extension.usu.edu/yardandgarden/research/peaches-in-the-garden
https://ag.umass.edu/home-lawn-garden/fact-sheets/peaches-excellent-fruit-for-southern-new-england
http://omafra.gov.on.ca/english/crops/facts/fruit_home.htm#rootstocks
Daha fazla okuma
Şeftali Gerçekleri, Kullanım Alanları, Besin Değeri ve Sağlık Faydaları
Şeftali Ağacı Bilgisi, Çeşit Seçimi ve Çevresel Gereksinimler
Çekirdekten (Taş Meyvesinden) Şeftali Yetiştirme
Şeftali Yetiştiriciliği ve Karlılık: Şeftali Çiftçiliği Rehberi
Şeftali Ağacı Toprak İstekleri, Toprak Hazırlığı ve Dikimi
Şeftali Ağaçlarının Çoğaltılması ve Tozlaşması
Şeftali Ağaçlarının Eğitimi ve Budanması
Şeftali Ağaçlarının Sulanması – Şeftali Ağaçlarının Ne Kadar Suya İhtiyacı Vardır?
Şeftali Ağacı Gübreleme Gereksinimleri
