Şeftali Ağacı Bilgisi, Çeşit Seçimi ve Çevresel Gereksinimler

Şeftali Ağaçları Hakkında Bilgi

Şeftali, yaprak döken bir ağaçtır (mevsimsel olarak yapraklarını döker) ve budanmadığı takdirde 7,6 metreye (25 ft) kadar boylanabilir. Gülgiller (Rosaceae) familyasına, badem, kiraz gibi popüler türleri de içeren Prunus cinsine ve nektarinlerle aynı tür olan Prunus persica'ya aittir.

Şeftali ağacının yaprakları mızrak şeklinde olup ortalama 7-16 cm (2,8-6,3 inç) uzunluğundadır. Erken ilkbaharda, genellikle beş yapraklı ve pembe renkte olan güzel çiçekler açar. Bu çiçekler genellikle tekli ya da ikili şekilde çiçek tomurcuklarından çıkar ve yapraklardan önce gelişir. Şeftali meyveleri genellikle ilkbaharın sonundan yaz ortasına kadar olgunlaşır ve botanik açıdan “drupe” yani sert çekirdekli meyve olarak sınıflandırılır. Meyvenin eti tatlı, aromatik ve sarıdan kırmızıya değişen renktedir. Kabuk ise beyaz-pembemsi, sarı, turuncu ya da kırmızı tonlarında olabilir, üzeri tüylü ya da tüysüz olabilir. Şeftali ve nektarin aslında aynı türdür. Aralarındaki temel fark, nektarinin kabuğunun tüysüz olmasıdır. Meyvenin içinde “taş” olarak adlandırılan sert bir çekirdek ve onun içinde tek bir tohum bulunur.

Şeftali ağaçları genellikle 2 ila 4. yılları arasında meyve vermeye başlar. Ancak verimli ve tatmin edici bir hasat genellikle 5. yıldan itibaren elde edilir. Bu ağaçların üretken ömrü ortalama 10-15 yıl ya da daha fazla olabilir. Bu nedenle üreticilerin sabırlı olması ve ilk birkaç yıl belirgin bir gelir beklemeden yatırım yapması gerekir (örneğin, genç şeftali ağaçlarıyla birlikte tarlaya başka bir ürün dikmek iyi bir fikir olabilir).

Şeftali Ağacında Çeşit Seçimi ve Çevresel Gereksinimler

Piyasada (fidanlıklarda) yüzlerce farklı şeftali çeşidi mevcuttur. Bu çeşitler genellikle iki ana gruba ayrılır:

Serbest çekirdekli (Freestone): Bu çeşitlerde meyve eti çekirdekten kolaylıkla ayrılır, renkleri genellikle daha koyudur ve çiğ tüketim ya da dondurma işlemleri için tercih edilir.
Çekirdeğe yapışık (Clingstone): Bu türlerde et çekirdekten zor ayrılır ve genellikle konserve sanayisinde kullanılır.

Şeftali yetiştiriciliğinde, bölgenizin iklimine en uygun ve hedef pazarın kalite beklentilerini karşılayacak çeşitleri seçmek çok önemlidir. İkinci olarak, ağaçların nasıl şekillendirileceği düşünülmelidir. Bu işlem verim ve kalite üzerinde doğrudan etkili olduğundan kritik öneme sahiptir. En çok tercih edilen serbest çekirdekli türler, taze tüketilen sarı şeftalilerdir. Piyasada öne çıkan bazı çeşitler şunlardır: Red Heaven, Elegant Lady, Improved Elberta, Madison, Contender, Cresthaven, Glohaven ve O-Henry.

Ticari şeftali çeşitlerinin çoğu kendine verimlidir, yani meyve vermek için başka bir çeşidin tozlaşmasına ihtiyaç duymazlar. Ancak bazı kaynaklar, birden fazla (uyumlu) çeşit birlikte dikildiğinde verimin arttığını belirtmektedir.

Çoğu şeftali ağacı, anaç üzerine aşılanarak yetiştirilir. Orta Atlantik bölgelerinde yaygın olarak Lovell ve Halford anaçları kullanılır. Cüce çeşitler, daha kısa ömürlü ağaçlar verdikleri için genellikle tercih edilmez. Alkali topraklarda Cadaman, Atlas, Viking ve Bright’s Hybrid 5 gibi anaçlar önerilir. Soğuk kışlara karşı dayanıklılığı artırmak için Bailey fidan anacı tercih edilebilir.

İklim Koşulları
Şeftali yetiştiriciliğinde sınırlayıcı ana faktör iklimdir. Bitki, kışları soğuk ve yazları sıcak-kuru geçen bölgelerde başarılı bir şekilde gelişir. Ancak, taş çekirdekli meyveler arasında düşük sıcaklıklara karşı en az dayanıklı olanı şeftalidir. USDA’ya göre, şeftali ağacı 4 ila 9. iklim bölgeleri arasında yetiştirilebilir; ancak en iyi performansı 6 ve 7. bölgelerde gösterir. Kış aylarında çok düşük sıcaklıklara sahip bölgeler veya yazları yüksek nem oranı olan tropikal iklimler uygun değildir çünkü bu durum tomurcukların donması (bud kill) veya mantar hastalıklarına yol açabilir.

Günümüzde başlıca şeftali üreticisi ülkeler Çin (şeftalinin anavatanı), İtalya, İspanya, Yunanistan ve Amerika Birleşik Devletleri’dir (özellikle Kaliforniya).

Şeftali ağaçları da diğer meyve ağaçları gibi dinlenme dönemini kırmak için belirli bir soğuklanma ihtiyacına sahiptir. Yüksek çiçeklenme ve verim için ağaçların 7 °C’nin (45 °F) altında 250 ila 1.000 saat arasında bir süreye maruz kalması gerekir. En etkili soğuklanma sıcaklığı 0-10 °C (32-50 °F) arasıdır. Bu ihtiyaç karşılanmazsa çiçek tomurcukları zarar görebilir ve ciddi verim kayıpları yaşanabilir.

Çeşide bağlı olarak, bitki dinlenme döneminde düşük kış sıcaklıklarına dayanabilir. Ancak çiçek tomurcukları -2 ila -3 °C (27 °F) gibi sıcaklıklarda zarar görmeye başlar ve sıcaklık -4 °C (24 °F) altına 30 dakikadan uzun süre düşerse tomurcuklar tamamen ölebilir. Yine de bazı soğuk iklimlere dayanıklı çeşitler vardır. Örneğin Reliance, Contender ve Intrepid çeşitleri 3 ve 4. iklim bölgelerinde hayatta kalabilir. Scout, Veteran, Redheaven ve Westcot çeşitleri ise bu iklimlerde nispeten iyi performans gösterir.

Öte yandan, yaz aylarında sıcaklıkların 35 °C’yi (95 °F) aşması şeftali meyvesine zarar verebilir. Ayrıca, şeftali ağaçlarının doğrudan güneş ışığına günde en az 8 saat boyunca engelsiz şekilde erişebilmesi çok önemlidir. Güneş ışığı eksikliği meyvenin kalite özelliklerini olumsuz etkiler. Çiçeklenme döneminde sık yağış ve soğuk hava, arıların tozlaşma faaliyetlerini azaltır. Bu da meyve tutumunu ve verimi düşürür.

Kaynaklar: