Συγκομιδή και απόδοση της ελιάς

Υπάρχει μια μεγάλη συζήτηση για το ποιο είναι τελικά το κατάλληλο χρονικό σημείο για τη συγκομιδή της ελιάς. Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις καιρικές συνθήκες, την ποικιλία ελιάς και τις μεθόδους καλλιέργειας, και διαφέρει επίσης ανάλογα με το αν καλλιεργούμε ελαιόδεντρα για επιτραπέζιες ελιές ή για ελαιόλαδο. Για τη σωστή επιλογή της ημερομηνίας χρειάζεται συσσωρευμένη εμπειρία, και η σωστή απόφαση δίνει στον ελαιοπαραγωγό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην απόδοση, στα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, στο χρώμα, στη γεύση και στο άρωμα.

Πότε γίνεται η συγκομιδή της ελιάς

Γενικά, οι υψηλές θερμοκρασίες του φθινοπώρου οδηγούν σε πρώιμη ωρίμανση και αντίστροφα. Στην Ελλάδα η συγκομιδή ξεκινά από τα μέσα Σεπτεμβρίου για τις πράσινες βρώσιμες ελιές και τα πρώιμα αγουρέλαια και μπορεί να φτάσει έως τον Μάρτιο, όπως δείχνουν οι εμπειρίες παραγωγών από όλη την Ελλάδα, με σαφή τάση τα τελευταία χρόνια προς όλο και πιο πρώιμη συγκομιδή.

Κάθε μία από τις ελληνικές ποικιλίες ελιάς έχει το δικό της παράθυρο. Η πράσινη Χαλκιδικής μαζεύεται από τα τέλη Σεπτεμβρίου, η Κορωνέικη από τα τέλη Σεπτεμβρίου για αγουρέλαιο, με την κύρια συγκομιδή από τα μέσα Οκτωβρίου και αιχμή τον Νοέμβριο, ενώ το Μανάκι μαζεύεται από τον Νοέμβριο έως τον Φεβρουάριο.

Υπάρχουν πολλοί δείκτες ωρίμανσης του καρπού που μπορούν να καθορίσουν τον χρόνο συγκομιδής, όπως το χρώμα του φλοιού, οι μικροελαιοποιήσεις και η δύναμη αποκοπής του καρπού. Ο καιρός αλλάζει συχνά τα σχέδια, και μετά από βροχή η συγκομιδή περιμένει να στεγνώσουν δέντρα και καρπός, για λόγους που αφορούν την απόδοση, την καρκίνωση και την ποιότητα.

Πόσες ελιές δίνει ένα δέντρο

Η μέση παραγωγή ενός ώριμου ελαιόδεντρου κυμαίνεται μεταξύ 22 και 90 κιλών ελιές, ανάλογα με την ποικιλία, την ηλικία, την άρδευση, την πυκνότητα φύτευσης και τη χρονιά, αφού η ελιά παρενιαυτοφορεί. Υπάρχουν φυσικά και εντυπωσιακές εξαιρέσεις, με αναφορές για μεμονωμένα αιωνόβια δέντρα που έδωσαν εκατοντάδες κιλά ελιές, όμως τα ελαιόδεντρα πρέπει να είναι ηλικίας άνω των 30 με 40 ετών για αποδόσεις πολύ πάνω από τον μέσο όρο.

Κατά κανόνα, η παραγωγή των μη αρδευόμενων ελαιόδεντρων συνδέεται με την ηλικία τους, και ένα δέντρο 100 ετών μπορεί συχνά να παράγει περισσότερο από όσο παρήγαγε όταν ήταν 60 ετών. Αντίθετα, τα αρδευόμενα δέντρα φτάνουν στην πιο παραγωγική τους περίοδο σε ηλικία 50 με 65 ετών.

Πόσα κιλά ελιές δίνουν ένα κιλό λάδι

Κατά μέσο όρο, 3 έως 7 κιλά ελιές δίνουν 1 κιλό ελαιολάδου. Το εύρος ακολουθεί την ελαιοπεριεκτικότητα του καρπού, που στις ελληνικές ποικιλίες κυμαίνεται από 14% στη Χαλκιδικής έως 30% στην Αγουρομανάκολια, με την Κορωνέικη στο 27%, και εξαρτάται επίσης από την ωριμότητα, την άρδευση και τη χρονιά.

Στην πρώιμη συγκομιδή η αναλογία ανεβαίνει αισθητά. Ένας παραγωγός από την Ιτέα, που μαζεύει την Αμφίσσης πράσινη για λάδι υψηλής ποιότητας, αναφέρει ότι χρειάζεται 12 με 13 κιλά καρπού για 1 κιλό λάδι. Και μετά από βροχή ο καρπός δίνει λιγότερο λάδι ανά κιλό, γιατί παίρνει νερό χωρίς να αποκτά περισσότερο λάδι, ενώ η υγρή πάστα δυσκολεύει την εξαγωγή στο ελαιοτριβείο.

Πώς γίνεται η συγκομιδή

Η συγκομιδή της ελιάς μπορεί να γίνει με το χέρι ή με σύγχρονα μηχανήματα. Σε χώρες όπως το Μαρόκο και η Ελλάδα, οι περισσότεροι ελαιώνες βρίσκονται σε χωράφια με κλίση και άλλα εμπόδια, οπότε η πλήρως μηχανική συγκομιδή είναι πολύ δύσκολη. Οι περισσότεροι ελαιοκαλλιεργητές σε αυτές τις χώρες χρησιμοποιούν χτένια χειρός ή ηλεκτρικά ελαιοραβδιστικά που δονούν τα κλαδιά και ρίχνουν τις ελιές σε δίχτυα, και σε μεγαλύτερους ελαιώνες δονητές κορμού προσαρτημένους σε τρακτέρ. Η επιλογή ανάμεσα στα εργαλεία και μηχανήματα συγκομιδής ξεκινά από τον προορισμό του καρπού, το ύψος των δέντρων και το μέγεθος του ελαιώνα.

Το μάζεμα με το χέρι είναι αργό και ακριβό, και σήμερα γίνεται κυρίως στις βρώσιμες ελιές, όπου ο καρπός δεν πρέπει να τραυματιστεί.

Η πλήρως μηχανική συγκομιδή απαιτεί μηχανές για υπερεντατικές γραμμικές φυτεύσεις (SHD), που αποτελούνται από μια ψηλή σήραγγα, κινητή καμπίνα, σύστημα συλλογής πλήρους ύψους και δίσκους όπου πέφτουν οι ελιές. Η μηχανή περνά πάνω από το δέντρο και μέσα στη σήραγγα τα κλαδιά ταλαντεύονται, ώστε οι ελιές να πέφτουν στους δίσκους συλλογής. Η μέθοδος αυτή, που χρησιμοποιείται κυρίως στην Καλιφόρνια, στην Αυστραλία και σε περιοχές της Ισπανίας, εφαρμόζεται μόνο σε χωράφια χωρίς κλίση και εμπόδια, όπου τα δέντρα έχουν περιορισμένο ύψος και έχουν φυτευτεί σε συγκεκριμένες αποστάσεις, ώστε να περνά η μηχανή ανάμεσά τους χωρίς πρόβλημα.

Από το δέντρο ως το ελαιοτριβείο

Οι ελιές παραδίδονται στο ελαιοτριβείο αμέσως μετά τη συγκομιδή, συνήθως την ίδια ημέρα, γιατί όσο αποθηκεύονται αντιμετωπίζουν πολλαπλούς κινδύνους που επηρεάζουν την ποιότητά τους. Η μεταφορά γίνεται σε διάτρητα τελάρα, γιατί τα σακιά, η χρήση των οποίων είναι ένα από τα συχνότερα λάθη της συγκομιδής, εμποδίζουν τον αερισμό, ζεσταίνουν και συμπιέζουν τον καρπό, και όταν η άλεση δεν μπορεί να γίνει αμέσως, ο καρπός μένει σε σκιερό, δροσερό μέρος με καλό αερισμό.

Οι φρεσκομαζεμένες ελιές καλό είναι να αλέθονται την ίδια μέρα, πριν ζεσταθούν και αρχίσουν να ζυμώνονται.

Μετά τη συγκομιδή

Η ολοκλήρωση της συγκομιδής δεν είναι το τέλος της χρονιάς για τον ελαιώνα. Ο χαλκός στις πληγές του ραβδίσματος όπου υπάρχει καρκίνωση, η απομάκρυνση των ελιών που έμειναν στα δέντρα, το κλάδεμα με ξηρό καιρό και η λίπανση βάσει ανάλυσης είναι οι εργασίες που κρίνουν την επόμενη σοδειά.

Από την ελαιοκομική περίοδο 2027/28, οι κάτοχοι ελαιώνων θα υποβάλλουν επίσης υποχρεωτική δήλωση συγκομιδής ελαιοκάρπου μετά την παράδοση του καρπού, με βάση τα στοιχεία του ελαιοκομικού μητρώου, το οποίο αξίζει να ενημερωθεί από τώρα.

Μπορείτε να εμπλουτίσετε αυτό το άρθρο προσθέτοντας ένα σχόλιο ή φωτογραφίες των μεθόδων και των τεχνικών συγκομιδής, καθώς και των αποδόσεων των δικών σας ελαιόδεντρων.

Η σειρά για την καλλιέργεια της ελιάς

• Καλλιέργεια ελιάς, όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε
• Είναι κερδοφόρα η καλλιέργεια της ελιάς;
• Παρενιαυτοφορία της ελιάς
• Πολλαπλασιασμός και επικονίαση ελιάς
• Κλιματικές απαιτήσεις στην καλλιέργεια ελιάς
• Απαιτήσεις και προετοιμασία εδάφους στην καλλιέργεια ελιάς
• Φύτευση ελιάς, αριθμός δέντρων ανά στρέμμα και αποστάσεις φύτευσης
• Σωστή άρδευση ελιάς
• Κλάδεμα ελιάς
• Ολοκληρωμένη λίπανση ελιάς
• Συγκομιδή και απόδοση της ελιάς

Πηγές

• Ρούσσος, Π. Κατάταξη ποικιλιών ελιάς με βάση το μέγεθος. Εργαστηριακές ασκήσεις, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.