Jak wynika z przeprowadzonej przez Wikifarmer analizy danych FAO i Eurostatu, od stycznia 2020 r. do września 2026 r. ceny konsumpcyjne żywności w UE wzrosły o 36,9% łącznie, czyli silniej niż indeks cen żywności FAO, który wzrósł o 32,7%, ale oba szeregi zmieniały się w bardzo różnym tempie. Indeks FAO osiągnął szczyt w marcu 2022 r. i do września 2026 r. obniżył się o 15,1%, natomiast ceny żywności w UE nadal rosły aż do kwietnia 2026 r. Od 2007 r. zmiana indeksu FAO o 10% wiązała się w ciągu 18 miesięcy ze zmianą cen żywności w UE wynoszącą zaledwie od 0,6% do 2,3%, zależnie od okresu i metody, przy czym najściślejszy związek występował z opóźnieniem od 10 do 12 miesięcy.
Od 2020 roku ceny żywności w UE wzrosły silniej niż indeks FAO
Indeks cen żywności FAO, który obrazuje międzynarodowe ceny zbóż, olejów roślinnych, produktów mlecznych, mięsa i cukru, osiągnął w marcu 2022 r. 160,2 punktu, czyli najwyższy poziom w całym szeregu, a we wrześniu 2026 r. wynosił 136,0 punktu (FAO). Zharmonizowany wskaźnik cen konsumpcyjnych (HICP) dla żywności w UE-27 natomiast po 2022 r. nadal rósł, najwyższy poziom osiągnął w kwietniu 2026 r., a we wrześniu był od niego niższy tylko o 1,1% (Eurostat).
Indeks FAO i wskaźnik cen konsumpcyjnych żywności w UE, styczeń 2020 r. = 100. Źródło: analiza Wikifarmer na podstawie danych FAO i Eurostatu.
Jeśli za podstawę przyjąć styczeń 2020 r., indeks FAO wynosił we wrześniu 2026 r. 132,7 punktu, a ceny żywności w UE 136,9. Ceny w UE zachowały więc niemal cały wzrost z tego okresu, a indeks FAO stracił dużą jego część.
W UE roczny wzrost cen osiągnął szczyt 22 miesiące później niż w indeksie FAO
Roczna zmiana indeksu FAO osiągnęła 40,8% w maju 2021 roku, a roczna zmiana cen żywności w UE była najwyższa 22 miesiące później, w marcu 2023 r., kiedy wyniosła 19,6%. Ten odstęp zmienia się z cyklu na cykl. W 2008 r. roczny wzrost indeksu FAO osiągnął szczyt w marcu, na poziomie 63,2%, a wzrost w UE w lipcu, na poziomie 7,9%, czyli cztery miesiące później. Z kolei w 2011 r. szczyt w UE, wynoszący 3,9% w maju, wystąpił miesiąc wcześniej niż szczyt indeksu FAO, wynoszący 40,5% w czerwcu.
Tylko niewielka część zmian indeksu FAO znajduje odzwierciedlenie w cenach w UE
W danych miesięcznych od 2007 r. zmiana indeksu FAO o 10% wiąże się ze skumulowaną zmianą cen żywności w UE w ciągu kolejnych 18 miesięcy, wynoszącą od około 0,6% do 2,3%, zależnie od okresu, od tego, kiedy okres się zaczyna i kończy, oraz od wyrównania sezonowego cen. Korelacja między oboma indeksami jest najsilniejsza przy opóźnieniu wynoszącym 10 miesięcy w okresie od 2007 do 2019 r. i 12 miesięcy od 2020 r.
Testy przyczynowości w sensie Grangera, które sprawdzają, czy wcześniejsze wartości indeksu FAO pomagają prognozować ceny w UE, dają wynik na granicy istotności statystycznej tylko przy opóźnieniu 12-miesięcznym, a przy opóźnieniu 3- lub 6-miesięcznym nie. W latach od 2000 do 2006 nie pojawia się w ogóle żaden stabilny związek. Związek jest więc słaby i niestabilny statystycznie. Ze zmianami indeksu FAO wiąże się tylko niewielka część zmian cen żywności w UE.
Indeks FAO mierzy międzynarodowe ceny surowców rolnych
Indeks FAO jest średnią indeksów cen pięciu grup towarowych, ważonych średnim udziałem każdej grupy w eksporcie w latach od 2014 do 2016, i szybko reaguje na takie zdarzenia jak słabe zbiory, na przykład gdy susza w jednym z głównych krajów eksportujących podnosi ceny pszenicy na całym świecie. Wskaźnik cen konsumpcyjnych Eurostatu mierzy natomiast cenę, jaką gospodarstwa domowe płacą za całą żywność, od chleba po świeże warzywa, a cena ta obejmuje również koszty wykraczające poza sam surowiec, takie jak przetwórstwo, pakowanie, transport i handel detaliczny. Dane pokazują, jak ściśle oba indeksy zmieniają się razem. Nie pokazują, który z tych kosztów wyjaśnia różnicę.
Do września tegoroczny wzrost indeksu FAO nie dotarł do cen w UE
We wrześniu 2026 r. indeks FAO był na najwyższym poziomie od końca 2022 r. i o 5,8% wyższy niż rok wcześniej, podczas gdy ceny żywności w UE były wyższe tylko o 0,6%. Jeśli kierować się opóźnieniami z poprzednich lat, część tegorocznego wzrostu indeksu FAO mogłaby się pojawić w cenach żywności w UE w ciągu 2027 r., ale związek jest słaby i nie jest to prognoza. Kolejny odczyt indeksu FAO zostanie opublikowany 6 listopada 2026 r.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest indeks cen żywności FAO? To miesięczny indeks międzynarodowych cen pięciu grup żywności, czyli zbóż, olejów roślinnych, produktów mlecznych, mięsa i cukru. Jego okresem bazowym są lata od 2014 do 2016, a we wrześniu 2026 r. wynosił 136,0 punktu.
Jak szybko światowe ceny żywności docierają na sklepowe półki w UE? Najściślejszy związek występuje przy opóźnieniu od 10 do 12 miesięcy. W cyklu obejmującym lata od 2021 do 2023 roczny wzrost cen w UE osiągnął szczyt 22 miesiące później niż w indeksie FAO.
Jaka część wzrostu cen międzynarodowych przenosi się na ceny w UE? Niewielka część, od około 0,6% do 2,3% na każde 10% zmiany indeksu FAO w ciągu 18 miesięcy, zależnie od okresu i metody. Związek jest słaby i różni się w poszczególnych okresach.
Dlaczego ceny żywności w UE nie spadły razem z indeksem FAO? Na cenę płaconą przez konsumenta składają się również przetwórstwo, pakowanie, transport i handel detaliczny, natomiast indeks FAO mierzy wyłącznie międzynarodowe ceny surowców rolnych, a dane nie pokazują, który z tych elementów wyjaśnia różnicę.
Czy ceny żywności w UE wzrosną po tegorocznym wzroście indeksu FAO? Jeśli utrzyma się zależność z poprzednich lat, część tego wzrostu mogłaby się w nich pojawić w ciągu 2027 r., ale związek jest słaby i nie pozwala na prognozę.
Ważne uwagi
Analizę przeprowadził Wikifarmer na podstawie miesięcznego indeksu cen żywności FAO (nominalnego, 2014-2016 = 100) oraz zharmonizowanego wskaźnika cen konsumpcyjnych Eurostatu dla żywności w UE-27 (COICOP 2018, kod CP011, 2015 = 100) za okres od grudnia 1999 r. do września 2026 r. Zależności oszacowano na podstawie miesięcznych zmian logarytmicznych, z wykorzystaniem korelacji dla opóźnień od 0 do 18 miesięcy, testów przyczynowości w sensie Grangera z 3, 6 i 12 opóźnieniami oraz modelu o rozłożonych opóźnieniach obejmującego 18 miesięcy, osobno dla okresów od 2000 do 2006 r., od 2007 do 2019 r. i od 2020 r. Skumulowane zmiany sprawdzono przy różnych granicach okresów oraz z zastosowaniem wyrównania sezonowego, a przedział od 0,6% do 2,3% obejmuje wszystkie te warianty. Indeks FAO opiera się na cenach w dolarach amerykańskich i nie został skorygowany o kurs euro. Roczne zmiany podane w tekście to zwykłe zmiany procentowe. Dane pokazują korelację i nie dowodzą związku przyczynowego.
Źródła
- FAO. (2026). FAO Food Price Index. Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa.
- Eurostat. (2026). Harmonised Indices of Consumer Prices (HICP), database. Komisja Europejska.
