Η ΤΝ στη μεταποίηση τροφίμων φτάνει το 12%

Από 5% το 2021 σε 13% το 2025 ανέβηκε το ποσοστό των επιχειρήσεων του αγροδιατροφικού τομέα στην Ευρωπαϊκή Ένωση που χρησιμοποιούν τουλάχιστον μία τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα πολιτικής που δημοσίευσε στις 14 Οκτωβρίου το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στο σύνολο των κλάδων που καλύπτει η έρευνα το ποσοστό ανέβηκε από 8% σε 20%, αριθμός που συμφωνεί με το 19,95% που καταγράφει η Eurostat για το 2025. Ο αγροδιατροφικός τομέας βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις ανάμεσα στους δέκα στρατηγικούς τομείς της στρατηγικής Apply AI της Κομισιόν, στο ίδιο επίπεδο με τον τουρισμό και λίγο πάνω από τις μεταφορές, ενώ ο πολιτιστικός τομέας και τα μέσα ενημέρωσης έχουν φτάσει στο 38% και η ενέργεια στο 34%.

Οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις μένουν εκτός μέτρησης

Στην πλήρη έκθεση που συνοδεύει το σημείωμα, το JRC ορίζει τον αγροδιατροφικό τομέα ευρέως, από τη φυτική και τη ζωική παραγωγή και την αλιεία ως τη μεταποίηση τροφίμων και ποτών και την κατασκευή γεωργικών μηχανημάτων. Τα στοιχεία όμως προέρχονται από την έρευνα της Eurostat για τη χρήση των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ) στις επιχειρήσεις, η οποία καλύπτει επιχειρήσεις με 10 και περισσότερους εργαζομένους στη μεταποίηση, την ενέργεια, τις κατασκευές, το εμπόριο και τις περισσότερες υπηρεσίες, όχι όμως στη γεωργία και την αλιεία. Η έρευνα φτάνει έτσι μόλις στο 8,4% των επιχειρήσεων που περιλαμβάνει ο ορισμός του JRC.

Το 13% προκύπτει ως σταθμισμένος μέσος όρος από τις επιχειρήσεις μεταποίησης τροφίμων και ποτών, όπου το ποσοστό είναι 12%, και από τους κατασκευαστές γεωργικών μηχανημάτων, όπου φτάνει το 25%. Το χονδρεμπόριο τροφίμων δεν περιλαμβάνεται καθόλου στον ορισμό του τομέα, οπότε ο αριθμός του JRC περιγράφει τα εργοστάσια στη μέση της αλυσίδας, ενώ η εκμετάλλευση στη μία άκρη και ο έμπορος στην άλλη μένουν χωρίς μέτρηση.

Σχεδόν όλη η αύξηση αφορά τη σύνταξη κειμένων και τις πωλήσεις

Το 2025, το 4% του συνόλου των αγροδιατροφικών επιχειρήσεων χρησιμοποιούσε ΤΝ για μάρκετινγκ ή πωλήσεις και άλλο 4% για τη διοικητική οργάνωση, ενώ η λογιστική, η παραγωγή, η ασφάλεια ΤΠΕ και η έρευνα βρίσκονταν η καθεμία στο 2% και η εφοδιαστική (logistics) στο 1%. Από το 2023 ως το 2025 η χρήση για μάρκετινγκ ή πωλήσεις αυξήθηκε κατά 3,3 ποσοστιαίες μονάδες και για διοικητικές εργασίες κατά 2,5, ενώ στην παραγωγή η αύξηση ήταν μόλις 0,2 μονάδες και στην εφοδιαστική καταγράφηκε μείωση κατά 0,1.

Η αύξηση προέρχεται από τα εργαλεία που αναλύουν και παράγουν κείμενο, δηλαδή από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, πάνω στα οποία στηρίζονται και οι γνωστές εφαρμογές συνομιλίας με τεχνητή νοημοσύνη. Όπως σημειώνει το JRC, η άνοδος στον αγροδιατροφικό τομέα «συγκεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά» σε αυτές τις τεχνολογίες για μάρκετινγκ, πωλήσεις και διοικητικές εργασίες, ενώ οι υπόλοιπες τεχνολογίες και χρήσεις αυξήθηκαν λιγότερο από 2% και συχνά λιγότερο από 1%. Η ΤΝ που επιτρέπει σε μηχανήματα να κινούνται αυτόνομα, κατηγορία που περιλαμβάνει τα ρομπότ και τα αυτόνομα οχήματα, χρησιμοποιούνταν το 2025 από λιγότερες επιχειρήσεις του τομέα απ' ό,τι το 2021.

Η ΤΝ έχει φτάσει ελάχιστα στα στάδια όπου γίνεται το εμπόριο τροφίμων

Η έρευνα της Eurostat δεν περιέχει ξεχωριστή ερώτηση για τις προμήθειες, τις πωλήσεις χονδρικής ή τον καθορισμό των τιμών. Πιο κοντά στο εμπόριο βρίσκεται η κατηγορία της εφοδιαστικής, η οποία είναι η λιγότερο συχνή χρήση της ΤΝ σε όλους τους στρατηγικούς τομείς εκτός από τις μεταφορές και στον αγροδιατροφικό τομέα υποχώρησε ελαφρά από το 2023 ως το 2025.

Από τον Σεπτέμβριο, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης συνδεδεμένες μέσω ενός ανοιχτού προτύπου μπορούν να κλείνουν ναύλους σε ορισμένους διαμεταφορείς και να αντλούν τιμές αναφοράς εμπορευμάτων από τουλάχιστον έναν φορέα που τις δημοσιεύει. Η έρευνα του 2025 έγινε πριν από αυτές τις εξελίξεις, οπότε μόνο οι επόμενοι κύκλοι της έρευνας της Eurostat θα μπορούσαν να δείξουν αν οι επιχειρήσεις τροφίμων χρησιμοποιούν την ΤΝ και στην εφοδιαστική.

Χαρτοκιβώτια τυλιγμένα με μεμβράνη, στοιβαγμένα σε ξύλινες παλέτες σε μεγάλη αποθήκη

Η εφοδιαστική, η κατηγορία της έρευνας της Eurostat που βρίσκεται πιο κοντά στο εμπόριο, είναι από τις λιγότερο συχνές χρήσεις της ΤΝ στις αγροδιατροφικές επιχειρήσεις

Η ψηφιακή υποδομή προηγείται της ΤΝ

Η πλήρης έκθεση περιγράφει την ΤΝ ως «την κορυφή της πυραμίδας της ψηφιοποίησης». Οι περισσότερες επιχειρήσεις με πολύ υψηλό επίπεδο ψηφιοποίησης χρησιμοποιούν τουλάχιστον μία τεχνολογία ΤΝ, ενώ σχεδόν καμία με πολύ χαμηλό επίπεδο δεν το κάνει, και οι κλάδοι και οι χώρες όπου το 2021 υπήρχαν περισσότερες ψηφιακά προηγμένες επιχειρήσεις αύξησαν ταχύτερα τη χρήση της ΤΝ ως το 2025. Με βάση έρευνα του ΟΟΣΑ, η έκθεση αναφέρει ως προϋποθέσεις το υπολογιστικό νέφος, τα συστήματα διαχείρισης πελατειακών σχέσεων (CRM) και επιχειρησιακών πόρων (ERP) και τη γρήγορη ευρυζωνική σύνδεση, και καταλήγει ότι ο αγροδιατροφικός τομέας και ο τουρισμός «θα χρειαστούν ουσιαστικότερη οργανωτική αναδιάρθρωση» από άλλους κλάδους για να μετατρέψουν την ΤΝ σε αύξηση της παραγωγικότητας.

Σε όλους τους στρατηγικούς τομείς, περισσότερες από τις μισές επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ΤΝ αγόρασαν τουλάχιστον ένα έτοιμο εμπορικό σύστημα, ενώ λιγότερες στηρίζονται πλέον σε συστήματα που ανέπτυξαν εξωτερικοί πάροχοι. Ο αγροδιατροφικός τομέας και η ενέργεια είναι οι μόνοι όπου αυξήθηκε το ποσοστό των επιχειρήσεων που προσαρμόζουν εμπορικό λογισμικό με δικό τους προσωπικό.

Η έλλειψη γνώσεων είναι ο βασικός λόγος που οι επιχειρήσεις διστάζουν

Ανάμεσα στις αγροδιατροφικές επιχειρήσεις που εξέτασαν την ΤΝ αλλά δεν την υιοθέτησαν, ο λόγος που αναφέρεται συχνότερα είναι η έλλειψη σχετικών γνώσεων, όπως σχεδόν σε κάθε τομέα, αν και η βαρύτητά του σε σχέση με τους άλλους λόγους μειώθηκε περισσότερο στον αγροδιατροφικό τομέα από το 2023 ως το 2025 απ' ό,τι οπουδήποτε αλλού. Στο ίδιο διάστημα και σε όλους τους τομείς υποχώρησαν οι ανησυχίες για το κόστος, την ποιότητα των δεδομένων και τη συμβατότητα με τα υπάρχοντα συστήματα, ενώ αυξήθηκαν όσες αφορούν τις νομικές συνέπειες και την προστασία των δεδομένων.

Τα ευρήματα έχουν διαφορετική σημασία για κάθε στάδιο της αλυσίδας

Παραγωγοί και συνεταιρισμοί: τα στοιχεία για τις εκμεταλλεύσεις προέρχονται από ξεχωριστή έρευνα του JRC σε 1.444 εκμεταλλεύσεις εννέα κρατών μελών, ανάμεσά τους η Ελλάδα και η Ισπανία, που έγινε το 2024. Σύμφωνα με αυτήν, τα βασικά εργαλεία πληροφορικής χρησιμοποιούνται ευρέως και οι πιο προηγμένες τεχνολογίες για την καλλιέργεια και την κτηνοτροφία λιγότερο, ενώ τα περισσότερα δεδομένα της εκμετάλλευσης καταγράφονται ακόμη με το χέρι ή με απλά μέσα και οι αγρότες τα μοιράζονται επιλεκτικά, κυρίως από ανησυχία για το απόρρητο, την ασφάλεια και τον έλεγχό τους.
Μεταποιητές τροφίμων: η ίδια εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης με την οποία συντάσσεται σήμερα ένα φύλλο προϊόντος μπορεί, αν συνδεθεί με τα κατάλληλα συστήματα, να ελέγξει και έναν ναύλο ή μια τιμή αναφοράς. Το πέρασμα από τη σύνταξη κειμένων στην εκτέλεση εργασιών μέσα στα συστήματα της επιχείρησης εξαρτάται από τα ψηφιακά εργαλεία και τα δεδομένα που διαθέτει ήδη μια μικρότερη επιχείρηση.
Έμποροι και εισαγωγείς: το χονδρεμπόριο τροφίμων λείπει από τη μέτρηση του τομέα, οπότε δεν υπάρχει επίσημος αριθμός για τη χρήση της ΤΝ ειδικά στο εμπόριο τροφίμων. Η καταγραφή του τι πρότεινε ή έκλεισε ένα εργαλείο ΤΝ και ποιος το ενέκρινε δίνει σε μια επιχείρηση τη δική της βάση σύγκρισης.
Δεξιότητες: η έλλειψη γνώσεων είναι το εμπόδιο που αναφέρεται συχνότερα, και η κατάρτιση και η συνεργασία ανάμεσα σε μικρότερες αγροδιατροφικές επιχειρήσεις είναι ένας τεκμηριωμένος τρόπος να καλυφθεί αυτό το κενό.

Τα επόμενα στοιχεία της Eurostat αναμένονται τον Δεκέμβριο

Η Eurostat σχεδιάζει να δημοσιεύσει τα επόμενα αποτελέσματα για τη χρήση της ΤΝ στις επιχειρήσεις τον Δεκέμβριο του 2026. Η Κομισιόν προγραμματίζει για το πρώτο τρίμηνο του 2027 μια πλατφόρμα ΤΝ για τον αγροδιατροφικό τομέα, που θα βοηθά τους χρήστες να βρίσκουν και να εντάσσουν εξειδικευμένα εργαλεία. Η ίδια η έκθεση του JRC ζητά να επεκταθεί η έρευνα για τις ΤΠΕ σε περισσότερους κλάδους και να διατίθενται δεδομένα σε επίπεδο επιχείρησης, κάτι που θα χρειαζόταν για να εμφανιστούν οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις στις στατιστικές της ΕΕ για την ΤΝ ή για να ξεχωρίσουν οι έμποροι τροφίμων από το υπόλοιπο χονδρεμπόριο.