Τα εμπόδια της ΤΝ στη μεταποίηση τροφίμων

Από τις επιχειρήσεις μεταποίησης τροφίμων, ποτών και καπνού της ΕΕ που είχαν εξετάσει τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) αλλά δεν τη χρησιμοποιούσαν, το 69% ανέφερε το 2025 ως λόγο την έλλειψη σχετικών γνώσεων, σύμφωνα με την έρευνα της Eurostat για τη χρήση τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ) στις επιχειρήσεις. Δύο χρόνια νωρίτερα το ποσοστό ήταν 78%. Στο ίδιο διάστημα το ποσοστό όσων επικαλούνταν το κόστος έπεσε από 55% σε 41%, ενώ το ποσοστό όσων ανέφεραν ασάφεια για τις νομικές συνέπειες ανέβηκε από 38% σε 44%. Την ίδια εικόνα δίνει για τους δέκα τομείς που μελέτησε το ενημερωτικό σημείωμα πολιτικής που δημοσίευσε στις 14 Οκτωβρίου το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το οποίο χαρακτηρίζει την έλλειψη γνώσεων βασικό εμπόδιο για την περαιτέρω διάδοση της ΤΝ.

Οι περισσότερες βιομηχανίες τροφίμων χωρίς ΤΝ δεν την έχουν εξετάσει ποτέ

Από τις επιχειρήσεις μεταποίησης τροφίμων, ποτών και καπνού που δεν χρησιμοποιούσαν ΤΝ το 2025, μόλις το 11,6% την είχε εξετάσει ποτέ, έναντι 5,4% το 2023, οπότε οι λόγοι που καταγράφει η έρευνα προέρχονται από περίπου μία στις εννέα επιχειρήσεις χωρίς ΤΝ. Στο σύνολο των επιχειρήσεων της ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 14,2% και αυξάνεται με το μέγεθος, από 12,7% στις μικρές ως 36,5% στις μεγάλες. Η έρευνα καλύπτει επιχειρήσεις με 10 και περισσότερους εργαζομένους, άρα δεν δίνει στοιχεία ούτε για τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις ούτε για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις τροφίμων.

Οι ανησυχίες για το κόστος και τα δεδομένα έχουν υποχωρήσει από το 2023

Ανάμεσα στους μεταποιητές τροφίμων που εξέτασαν την ΤΝ, το υψηλό κόστος ανέφερε το 41% το 2025 έναντι 55% το 2023, τις δυσκολίες με τη διαθεσιμότητα ή την ποιότητα των δεδομένων το 42% έναντι 51% και την ασυμβατότητα με τον υπάρχοντα εξοπλισμό, το λογισμικό ή τα συστήματα το 44% έναντι 50%. Το JRC καταγράφει την ίδια τάση σχεδόν σε όλους τους στρατηγικούς τομείς και την αποδίδει στο ότι η ΤΝ κοστίζει λιγότερο, είναι πιο εύκολα διαθέσιμη και ενσωματώνεται ευκολότερα στα συστήματα που ήδη χρησιμοποιούν οι επιχειρήσεις. Με τη δική του μέτρηση, η έλλειψη γνώσεων ως εμπόδιο μειώθηκε στον αγροδιατροφικό τομέα κατά 8,2 ποσοστιαίες μονάδες, η μεγαλύτερη μείωση ανάμεσα στους δέκα τομείς.

Τα ποσοστά αυτά αφορούν μόνο τις επιχειρήσεις που εξέτασαν την ΤΝ, μια ομάδα που ως ποσοστό των επιχειρήσεων χωρίς ΤΝ υπερδιπλασιάστηκε στο ίδιο διάστημα. Όταν λοιπόν πέφτει το ποσοστό ενός λόγου, ο λόγος αυτός βαραίνει λιγότερο μέσα στην ομάδα, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι λιγότερες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν το πρόβλημα, όπως επισημαίνει και το JRC.

Αυξάνονται οι ανησυχίες για τις νομικές συνέπειες και την προστασία των δεδομένων

Την ασάφεια για τις νομικές συνέπειες της χρήσης ΤΝ ανέφερε το 2025 το 44% των μεταποιητών τροφίμων που εξέτασαν την ΤΝ, από 38% το 2023, και τον φόβο παραβίασης των κανόνων προστασίας των δεδομένων και της ιδιωτικότητας το 40%, από 32%. Και τα δύο ποσοστά παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο όλων των επιχειρήσεων της ΕΕ, που είναι 54% και 53% αντίστοιχα. Στο σύνολο των στρατηγικών τομέων, το JRC διαπίστωσε ότι η αβεβαιότητα για το κανονιστικό πλαίσιο αυξήθηκε από το 2023 ως το 2025 περισσότερο από κάθε άλλο εμπόδιο, και στο σημείωμά του ζητά πιλοτικά έργα και δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες που θα δώσουν στις επιχειρήσεις νομική σαφήνεια.

Μετά την έρευνα του 2025 άλλαξαν και οι κανόνες, καθώς ο κανονισμός (ΕΕ) 2026/1744, το ψηφιακό Omnibus για την ΤΝ που εκδόθηκε στις 8 Ιουλίου 2026, μετέθεσε τις υποχρεώσεις για τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου στις 2 Δεκεμβρίου 2027 ή στις 2 Αυγούστου 2028, ανάλογα με την κατηγορία. Ο ίδιος κανονισμός δίνει στα κράτη μέλη προθεσμία ως τις 2 Αυγούστου 2027 για να λειτουργεί σε καθένα τουλάχιστον ένα ρυθμιστικό δοκιμαστήριο ΤΝ, δηλαδή ένα πλαίσιο όπου τα συστήματα ΤΝ δοκιμάζονται υπό την εποπτεία των αρχών. Από τον Οκτώβριο του 2025 λειτουργεί επίσης το γραφείο εξυπηρέτησης της Επιτροπής για τον κανονισμό (AI Act Service Desk), που δέχεται ερωτήματα από επιχειρήσεις και διαθέτει εργαλείο με το οποίο μια επιχείρηση ελέγχει αν υπάγεται σε υποχρεώσεις του κανονισμού.

Οι χονδρέμποροι ανησυχούν περισσότερο από τους μεταποιητές για την προστασία των δεδομένων

Η Eurostat δεν δημοσιεύει ξεχωριστά στοιχεία για το χονδρεμπόριο τροφίμων, όμως τα στοιχεία της για το χονδρεμπόριο συνολικά δείχνουν τι συμβαίνει στην εμπορική άκρη της αλυσίδας. Το 2025 χρησιμοποιούσε ΤΝ το 23% των χονδρεμπόρων, έναντι 12% των μεταποιητών τροφίμων, ποτών και καπνού, ενώ το 19% όσων δεν τη χρησιμοποιούσαν την είχε εξετάσει. Από αυτούς, το 73% ανέφερε έλλειψη γνώσεων, το 54% ανησυχίες για την προστασία των δεδομένων και το 53% ασάφεια για τις νομικές συνέπειες, και οι δυσκολίες με τα δεδομένα, στο 47%, ξεπέρασαν το κόστος, που έμεινε στο 39%.

Χέρι με γραφίδα πάνω από tablet μπροστά σε χωράφι με ώριμα σιτηρά

Σε έρευνα του JRC σε 1.444 εκμεταλλεύσεις, το υψηλό κόστος ήταν το συχνότερο εμπόδιο για τις ψηφιακές τεχνολογίες και το ανέφερε το 53% των αγροτών

Για τους αγρότες το κόστος προηγείται της έλλειψης γνώσεων

Οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις δεν καλύπτονται από την έρευνα της Eurostat, οπότε τα πιο κοντινά στοιχεία προέρχονται από έρευνα του JRC σε 1.444 εκμεταλλεύσεις εννέα κρατών μελών, ανάμεσά τους η Ελλάδα, η Ισπανία και η Ιταλία, που έγινε από τον Ιούνιο ως τον Οκτώβριο του 2024 και αφορά τις ψηφιακές τεχνολογίες γενικά και όχι μόνο την ΤΝ. Το υψηλό κόστος ήταν το συχνότερο εμπόδιο, για το 53% των αγροτών, και ακολουθούσαν η έλλειψη γνώσεων για τις διαθέσιμες τεχνολογίες (37%), η έλλειψη κρατικής στήριξης (34%) και η έλλειψη δεξιοτήτων πληροφορικής στην εκμετάλλευση (32%). Μόλις το 9% ανέφερε το απόρρητο των δεδομένων ως εμπόδιο στην υιοθέτηση, ωστόσο από τους αγρότες που μοιράζονται δεδομένα ηλεκτρονικά το 66% ανησυχεί για το απόρρητο και την ασφάλεια, το 47% για τον τρόπο που θα χρησιμοποιηθούν τα δεδομένα και το 37% για το ποιος έχει την κυριότητά τους. Οι συντάκτες σημειώνουν ότι το δείγμα δεν είναι αντιπροσωπευτικό για το σύνολο της ΕΕ και ότι, επειδή η ΤΝ στηρίζεται στη χρήση μεγάλου όγκου δεδομένων, οι ανησυχίες για την ασφάλεια, την κυριότητα και τον έλεγχο των δεδομένων θα πρέπει να αντιμετωπιστούν για να την υιοθετήσουν οι εκμεταλλεύσεις.

Από τις 12 Σεπτεμβρίου 2025 ο κανονισμός για τα δεδομένα δίνει στους χρήστες συνδεδεμένων προϊόντων και μηχανημάτων, ανάμεσά τους και στους αγρότες, το δικαίωμα να έχουν δωρεάν πρόσβαση στα δεδομένα που παράγει ο εξοπλισμός τους και να τα μοιράζονται με τρίτους της επιλογής τους. Παρόμοια εμπόδια, όπως οι περιορισμένες τεχνολογικές γνώσεις και η περιορισμένη πρόσβαση στο διαδίκτυο, συναντά και η υιοθέτηση της γεωργίας ακριβείας.

Κάθε εμπόδιο της έρευνας μπορεί να ελεγχθεί πριν από την υιοθέτηση της ΤΝ

Γνώσεις: κάποιος μέσα στην επιχείρηση πρέπει να χρησιμοποιεί το εργαλείο, να ελέγχει τι παράγει και να το διορθώνει. Μετά την τροποποίηση του Ιουλίου 2026, ο κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη ζητά από τους φορείς εφαρμογής, δηλαδή τις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ, να λαμβάνουν μέτρα που στηρίζουν τον γραμματισμό του προσωπικού τους στον τομέα της ΤΝ, χωρίς να απαιτεί συγκεκριμένο επίπεδο, και από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να βοηθούν σε αυτό τις μικρότερες επιχειρήσεις. Οι Ευρωπαϊκοί κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας, που χρηματοδοτούνται κατά το ήμισυ από την ΕΕ, προσφέρουν κατάρτιση και τη δυνατότητα να δοκιμαστούν ψηφιακές τεχνολογίες πριν από την επένδυση, ενώ η κατάρτιση και η συνεργασία ανάμεσα σε μικρότερες αγροδιατροφικές επιχειρήσεις είναι ένας ακόμη τρόπος να καλυφθεί το κενό.
Νομικές συνέπειες: η επιχείρηση πρέπει να ξέρει ποιος ευθύνεται για μια τιμή που προτείνει ή για μια κράτηση που κάνει ένα εργαλείο ΤΝ και ποιος την εγκρίνει πριν φτάσει σε πελάτη ή προμηθευτή. Οι απαντήσεις αυτές γράφονται στη σύμβαση με τον πάροχο και στους εσωτερικούς κανόνες έγκρισης της επιχείρησης.
Προστασία δεδομένων: το ερώτημα είναι ποια δεδομένα φεύγουν από την επιχείρηση όταν το προσωπικό χρησιμοποιεί το εργαλείο, μαζί με τα στοιχεία πελατών και προμηθευτών, και πού γίνεται η επεξεργασία τους.
Δεδομένα και συμβατότητα: ένα εργαλείο που δεν διαβάζει τα υπάρχοντα αρχεία της επιχείρησης ούτε συνδέεται με τα συστήματά της προσθέτει δουλειά αντί να τη μειώνει, οπότε ο έλεγχος ξεκινά από τα δεδομένα που διαθέτει ήδη μια μικρότερη αγροδιατροφική επιχείρηση και από τη μορφή τους.
Κόστος: για τους μεταποιητές τροφίμων είναι το εμπόδιο που υποχώρησε περισσότερο από το 2023, κάτι που το JRC συνδέει με το ότι η ΤΝ έγινε οικονομικά πιο προσιτή.