In 2025 noemde 69% van de EU-producenten van voedingsmiddelen, dranken en tabak die het gebruik van artificiële intelligentie (AI) hadden overwogen maar niet toepasten, een gebrek aan relevante kennis als reden. Dat blijkt uit de Eurostat-enquête naar het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) in ondernemingen. Twee jaar eerder was dat nog 78%. In dezelfde periode daalde het aandeel dat de kosten noemde van 55% naar 41%, terwijl het aandeel dat onduidelijke juridische gevolgen noemde, steeg van 38% naar 44%. Een op 14 oktober gepubliceerde beleidsnota van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC) van de Europese Commissie ziet hetzelfde patroon in de tien onderzochte sectoren en noemt gebrek aan kennis de belangrijkste drempel voor een verdere verspreiding van AI.
De meeste voedingsproducenten zonder AI hebben het nooit overwogen
Van de producenten van voedingsmiddelen, dranken en tabak die in 2025 geen AI gebruikten, had 11,6% het ooit overwogen, tegen 5,4% in 2023. De redenen uit de enquête komen dus van ongeveer een op de negen bedrijven zonder AI. Voor alle bedrijven in de EU samen lag het aandeel op 14,2%, en het neemt toe met de bedrijfsgrootte, van 12,7% bij kleine tot 36,5% bij grote bedrijven. De enquête omvat bedrijven met 10 of meer werknemers en laat de landbouw buiten beschouwing. Over landbouwbedrijven en de kleinste voedingsbedrijven zegt ze dus niets.
Zorgen over kosten en data zijn sinds 2023 afgenomen
Onder de voedingsproducenten die AI overwogen, daalde het aandeel dat de kosten te hoog vond van 55% in 2023 naar 41% in 2025. Problemen met de beschikbaarheid of kwaliteit van data werden genoemd door 42%, tegen 51%, en onverenigbaarheid met bestaande apparatuur, software of systemen door 44%, tegen 50%. Het JRC ziet dezelfde ontwikkeling in bijna alle strategische sectoren en beschouwt dat als een teken dat AI betaalbaarder en toegankelijker is geworden en makkelijker te integreren in de systemen die bedrijven al gebruiken. Volgens zijn eigen meting nam gebrek aan kennis als drempel in de agrovoedingssector met 8,2 procentpunt af, de grootste daling van de tien sectoren.
Redenen om geen AI te gebruiken bij producenten van voedingsmiddelen, dranken en tabak in de EU die AI overwogen, 2023 en 2025. Bron: Eurostat.
Deze aandelen gaan alleen over bedrijven die AI hebben overwogen, een groep waarvan het aandeel onder de bedrijven zonder AI in die periode ruim verdubbelde. Een dalend aandeel betekent dat een reden binnen die groep minder zwaar weegt, en het JRC waarschuwt dat het niet per se betekent dat minder bedrijven ermee te maken hebben.
Juridische onzekerheid en zorgen over gegevensbescherming nemen toe
In 2025 noemde 44% van de voedingsproducenten die AI overwogen, onduidelijke juridische gevolgen van het gebruik van AI, tegen 38% in 2023. De vrees om regels voor gegevensbescherming en privacy te overtreden steeg van 32% naar 40%. Beide aandelen blijven onder het gemiddelde van alle bedrijven in de EU, van respectievelijk 54% en 53%. Over alle strategische sectoren samen stelde het JRC vast dat de onzekerheid over regelgeving tussen 2023 en 2025 sterker toenam dan elke andere drempel, en in zijn nota pleit het voor proefprojecten en experimenten in de praktijk die bedrijven juridische duidelijkheid geven.
De Europese AI-regels zijn sinds de enquête van 2025 gewijzigd. Verordening (EU) 2026/1744, de digitale omnibus inzake AI die op 8 juli 2026 werd vastgesteld, heeft de verplichtingen voor AI-systemen met een hoog risico uitgesteld tot 2 december 2027 of 2 augustus 2028, afhankelijk van de categorie. De lidstaten krijgen ook tot 2 augustus 2027 de tijd om ten minste één AI-testomgeving voor regelgeving operationeel te hebben, een omgeving waarin AI-systemen onder toezicht van de autoriteiten kunnen worden getest. Sinds oktober 2025 beantwoordt de servicedesk van de Commissie voor de AI-verordening (AI Act Service Desk) vragen van bedrijven en biedt hij een hulpmiddel waarmee een bedrijf kan nagaan of de verordening het verplichtingen oplegt.
Groothandelaren maken zich meer zorgen over gegevensbescherming dan voedingsproducenten
Eurostat publiceert geen afzonderlijke cijfers voor de groothandel in voedingsmiddelen, maar de cijfers voor de groothandel als geheel geven een beeld van de handelskant van de keten. In 2025 gebruikte 23% van de groothandelaren AI, tegen 12% van de producenten van voedingsmiddelen, dranken en tabak, en 19% van de groothandelaren zonder AI had het overwogen. Van hen noemde 73% gebrek aan kennis, 54% zorgen over gegevensbescherming en 53% onduidelijke juridische gevolgen. Problemen met data (47%) werden vaker genoemd dan de kosten (39%).
Redenen om in 2025 geen AI te gebruiken bij voedingsproducenten, groothandelaren en alle bedrijven in de EU die AI overwogen. Bron: Eurostat.
In een JRC-enquête onder 1444 landbouwbedrijven waren hoge kosten met 53% de vaakst genoemde drempel voor digitale technologie
Boeren noemen de kosten vaker dan gebrek aan kennis
Landbouwbedrijven vallen buiten de Eurostat-enquête. De best vergelijkbare gegevens komen uit een JRC-enquête onder 1444 landbouwbedrijven in negen lidstaten, waaronder Griekenland, Spanje en Italië. Die enquête liep van juni tot oktober 2024 en ging over digitale technologie in het algemeen, niet alleen over AI. Hoge kosten waren met 53% de vaakst genoemde drempel, gevolgd door gebrek aan kennis over de beschikbare technologie (37%), gebrek aan overheidssteun (34%) en gebrek aan IT-vaardigheden op het bedrijf (32%). Slechts 9% noemde de privacy van data een drempel voor invoering, maar van de boeren die data elektronisch delen, maakt 66% zich zorgen over privacy en beveiliging, 47% over hoe de data worden gebruikt en 37% over wie de eigenaar is. De auteurs wijzen erop dat de steekproef niet representatief is voor de hele EU. Omdat AI steunt op het gebruik van grote hoeveelheden data, moeten volgens hen de zorgen over de beveiliging, het eigendom en de controle van die data worden weggenomen, wil AI op landbouwbedrijven ingang vinden.
Sinds 12 september 2025 geeft de Dataverordening gebruikers van verbonden producten en machines, boeren inbegrepen, het recht om gratis toegang te krijgen tot de data die hun apparatuur genereert en die data te delen met derden naar keuze.
Een bedrijf kan elke drempel uit de enquête nalopen voordat het AI invoert
- Kennis: iemand in het bedrijf moet het hulpmiddel gebruiken, de uitkomsten controleren en corrigeren. Sinds de wijziging van juli 2026 verlangt de AI-verordening van gebruiksverantwoordelijken, de bedrijven die AI-systemen inzetten, dat zij maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van hun personeel te ondersteunen. Een bepaald niveau schrijft de verordening niet voor. De Commissie en de lidstaten moeten kleinere bedrijven daarbij helpen. De Europese digitale-innovatiehubs, voor de helft door de EU gefinancierd, bieden opleidingen en de mogelijkheid om digitale technologie te testen voordat een bedrijf erin investeert. De kloof tussen mensen die verstand hebben van voeding en landbouw en mensen die digitale hulpmiddelen kennen, loopt in twee richtingen.
- Juridische gevolgen: een bedrijf moet weten wie verantwoordelijk is voor een prijs die een AI-hulpmiddel voorstelt of een boeking die het maakt, en wie die goedkeurt voordat er iets naar een klant of leverancier gaat. Die antwoorden horen in het contract met de leverancier van het hulpmiddel en in de interne goedkeuringsregels van het bedrijf.
- Gegevensbescherming: de vraag is welke gegevens buiten het bedrijf terechtkomen wanneer medewerkers het hulpmiddel gebruiken, klant- en leveranciersgegevens inbegrepen, en waar die worden verwerkt.
- Data en compatibiliteit: een hulpmiddel dat de bestaande bestanden van het bedrijf niet kan lezen of niet aansluit op de systemen die al in gebruik zijn, zorgt voor meer werk in plaats van minder. Slechte datakwaliteit brengt eigen kosten met zich mee, met of zonder AI.
- Kosten: voor voedingsproducenten is dit de drempel die sinds 2023 het sterkst is gedaald. Volgens het JRC hangt dat samen met het feit dat AI betaalbaarder is geworden.
Bronnen
- Eurostat. (2026). Artificial intelligence by NACE Rev. 2 activity (isoc_eb_ain2). Eurostat data browser, laatst bijgewerkt op 15 juni 2026.
- Eurostat. (2026). Artificial intelligence by size class of enterprise (isoc_eb_ai). Eurostat data browser, laatst bijgewerkt op 15 juni 2026.
- Ignaszak, M., Nepelski, D., Stake, J. en André, A.-A. (2026). AI adoption in the European Union. New evidence for Apply AI strategic sectors. Science for Policy Briefs, JRC147371. Europese Commissie.
- Ignaszak, M., Nepelski, D., Stake, J. en André, A.-A. (2026). Measuring AI adoption in the European Union. Methodology and results for strategic sectors. JRC146753. Europese Commissie.
- Tur Cardona, J., Ciaian, P., Antonioli, F., Fellmann, T., Rocciola, F. et al. (2025). The state of digitalisation in EU agriculture. Insights from farm surveys. JRC141259. Europese Commissie.
- Europees Parlement en Raad van de Europese Unie. (2026). Verordening (EU) 2026/1744 tot wijziging van de Verordeningen (EU) 2024/1689, (EU) 2018/1139 en (EU) 2023/1230 (Digitale omnibus inzake AI). Publicatieblad van de Europese Unie, L-reeks, 24 juli 2026.
- Europese Commissie. (2025). Commissie lanceert servicedesk en centraal informatieplatform voor AI-verordening ter ondersteuning van de uitvoering van AI-verordening. Shaping Europe's digital future.
- Europese Commissie. (z.d.). Wet op de gegevens (Dataverordening). Shaping Europe's digital future.
- Europese Commissie. (z.d.). Europese digitale-innovatiehubs. Shaping Europe's digital future.
