Brak wiedzy hamuje AI w firmach spożywczych UE

Jak wynika z badania Eurostatu dotyczącego wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych w przedsiębiorstwach, w 2025 r. 69% producentów żywności, napojów i wyrobów tytoniowych w UE, którzy rozważali wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI), ale z niej nie korzystali, jako powód wskazało brak odpowiedniej wiedzy. Dwa lata wcześniej odsetek ten wynosił 78%. W tym samym okresie odsetek firm wskazujących koszty spadł z 55% do 41%, a odsetek tych, które wskazywały niejasne skutki prawne, wzrósł z 38% do 44%. Opublikowana 14 października notatka analityczna Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) Komisji Europejskiej pokazuje ten sam obraz w dziesięciu badanych sektorach i uznaje brak wiedzy za główną barierę dla dalszego upowszechniania AI.

Większość producentów żywności bez AI nigdy jej nie rozważała

Spośród producentów żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, którzy w 2025 r. nie korzystali z AI, 11,6% kiedykolwiek rozważało jej wykorzystanie, wobec 5,4% w 2023 r. Powody omawiane w tym artykule podaje więc mniej więcej co dziewiąta firma bez AI. W całej populacji przedsiębiorstw w UE odsetek ten wyniósł 14,2% i rośnie wraz z wielkością firmy, od 12,7% w małych do 36,5% w dużych przedsiębiorstwach. Badanie dotyczy firm zatrudniających co najmniej 10 osób i nie obejmuje rolnictwa, nie dostarcza więc danych ani o gospodarstwach rolnych, ani o mikroprzedsiębiorstwach spożywczych.

Obawy o koszty i dane osłabły od 2023 roku

Wśród producentów żywności, którzy rozważali AI, odsetek wskazujących zbyt wysokie koszty spadł z 55% w 2023 r. do 41% w 2025 r., trudności z dostępem do danych lub ich jakością z 51% do 42%, a niezgodność z istniejącym sprzętem, oprogramowaniem lub systemami z 50% do 44%. JRC obserwuje ten sam trend niemal we wszystkich sektorach strategicznych i uznaje go za oznakę, że AI stała się tańsza, łatwiej dostępna i łatwiejsza do zintegrowania z systemami, z których firmy już korzystają. Według wyliczeń JRC w sektorze rolno-spożywczym odsetek wskazań na brak wiedzy spadł o 8,2 punktu procentowego, najbardziej spośród dziesięciu sektorów.

Wykres słupkowy przedstawiający powody, dla których producenci żywności, napojów i wyrobów tytoniowych w UE, którzy rozważali AI, z niej nie korzystali, w latach 2023 i 2025

Powody niekorzystania z AI wśród producentów żywności, napojów i wyrobów tytoniowych w UE, którzy rozważali jej wykorzystanie, w latach 2023 i 2025. Źródło: Eurostat.

Odsetki te dotyczą wyłącznie firm, które rozważały AI, a udział tej grupy wśród firm niekorzystających z AI wzrósł w tym czasie ponad dwukrotnie. Jeśli odsetek firm wskazujących dany powód spada, powód ten waży w tej grupie mniej. JRC zastrzega jednak, że nie musi to oznaczać, że mniej firm się z nim zmaga.

Rosną obawy o skutki prawne i ochronę danych

Niejasne skutki prawne korzystania z AI wskazało w 2025 r. 44% producentów żywności, którzy rozważali AI, wobec 38% w 2023 r. Odsetek firm obawiających się naruszenia przepisów o ochronie danych i prywatności wzrósł z 32% do 40%. Oba odsetki są wciąż niższe niż wśród ogółu przedsiębiorstw w UE, gdzie wynoszą odpowiednio 54% i 53%. Łącznie dla sektorów strategicznych JRC stwierdziło, że niepewność regulacyjna wzrosła między 2023 a 2025 r. bardziej niż jakakolwiek inna bariera, a w swojej notatce wzywa do projektów pilotażowych i testów w warunkach rzeczywistych, które zapewnią firmom jasność prawną.

Od czasu badania z 2025 r. zmieniły się unijne przepisy o AI. Rozporządzenie (UE) 2026/1744, czyli akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI przyjęty 8 lipca 2026 r., odroczyło stosowanie obowiązków dotyczących systemów AI wysokiego ryzyka do 2 grudnia 2027 r. lub 2 sierpnia 2028 r., w zależności od kategorii. Daje ono też państwom członkowskim czas do 2 sierpnia 2027 r. na uruchomienie co najmniej jednej piaskownicy regulacyjnej w zakresie AI, czyli środowiska, w którym systemy AI można testować pod nadzorem właściwych organów. Od października 2025 r. punkt obsługi Komisji ds. aktu w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act Service Desk) odpowiada na pytania firm i udostępnia narzędzie, które pomaga sprawdzić, czy dana firma podlega obowiązkom wynikającym z aktu.

Hurtownicy częściej niż producenci żywności martwią się o ochronę danych

Eurostat nie publikuje osobnych danych dla hurtowego handlu żywnością, ale dane dla całego handlu hurtowego dają obraz handlowego ogniwa łańcucha. W 2025 r. z AI korzystało 23% hurtowników, wobec 12% producentów żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, a 19% hurtowników bez AI rozważało jej wykorzystanie. Spośród nich 73% wskazało brak wiedzy, 54% obawy dotyczące ochrony danych, a 53% niejasne skutki prawne. Trudności z danymi (47%) wskazywano przy tym częściej niż koszty (39%).

Wykres słupkowy porównujący powody niekorzystania z AI wśród producentów żywności, hurtowników i wszystkich przedsiębiorstw w UE w 2025 r.

Powody niekorzystania z AI w 2025 r. wśród firm, które rozważały jej wykorzystanie: producentów żywności, hurtowników i ogółu przedsiębiorstw w UE. Źródło: Eurostat.

Dłoń z rysikiem nad tabletem, w tle łan dojrzałego zboża

W badaniu JRC obejmującym 1444 gospodarstwa wysokie koszty były najczęstszą barierą we wdrażaniu technologii cyfrowych, wskazaną przez 53% rolników

Rolnicy częściej wskazują koszty niż brak wiedzy

Gospodarstwa rolne nie są objęte badaniem Eurostatu. Najlepszym przybliżeniem są dane z badania JRC obejmującego 1444 gospodarstwa w dziewięciu państwach członkowskich, w tym w Polsce, Grecji, Hiszpanii i we Włoszech. Ankietę przeprowadzono od czerwca do października 2024 r., a dotyczyła ona technologii cyfrowych w ogóle, nie tylko AI. Najczęstszą barierą były wysokie koszty, wskazane przez 53% rolników, a w dalszej kolejności brak wiedzy o dostępnych technologiach (37%), brak wsparcia ze strony państwa (34%) i brak umiejętności informatycznych w gospodarstwie (32%). Tylko 9% wskazało prywatność danych jako barierę we wdrażaniu tych technologii, ale wśród rolników, którzy udostępniają dane drogą elektroniczną, 66% obawia się o prywatność i bezpieczeństwo, 47% o sposób wykorzystania danych, a 37% o to, kto jest ich właścicielem. Autorzy zaznaczają, że próba nie jest reprezentatywna dla całej UE. Zwracają też uwagę, że AI opiera się na wykorzystaniu dużych ilości danych, więc obawy dotyczące ich bezpieczeństwa, własności i kontroli trzeba będzie rozwiać, aby gospodarstwa mogły ją wdrożyć.

Od 12 września 2025 r. akt w sprawie danych daje użytkownikom produktów skomunikowanych i maszyn, w tym rolnikom, prawo do bezpłatnego dostępu do danych generowanych przez ich sprzęt oraz do udostępniania ich wybranym przez siebie osobom trzecim.

Każdą z barier wskazanych w badaniu firma może ocenić przed wdrożeniem AI

Wiedza: ktoś w firmie musi obsługiwać narzędzie, sprawdzać jego wyniki i je poprawiać. Po nowelizacji z lipca 2026 r. akt w sprawie sztucznej inteligencji wymaga od podmiotów stosujących, czyli firm korzystających z systemów AI, podejmowania środków wspierających kompetencje personelu w zakresie AI, bez określania konkretnego poziomu. Komisja i państwa członkowskie mają z kolei pomagać w tym mniejszym firmom. Europejskie centra innowacji cyfrowych, finansowane w połowie przez UE, oferują szkolenia i możliwość przetestowania technologii cyfrowych przed inwestycją.
Skutki prawne: firma musi wiedzieć, kto odpowiada za cenę zaproponowaną przez narzędzie AI lub za dokonaną przez nie rezerwację i kto je zatwierdza, zanim trafią do klienta lub dostawcy. Odpowiedzi na te pytania powinny znaleźć się w umowie z dostawcą narzędzia i w wewnętrznych zasadach zatwierdzania obowiązujących w firmie.
Ochrona danych: chodzi o to, jakie dane, w tym dane klientów i dostawców, opuszczają firmę, gdy pracownicy korzystają z narzędzia, i gdzie są one przetwarzane.
Dane i kompatybilność: narzędzie, które nie potrafi odczytać istniejących dokumentów firmy ani połączyć się z jej systemami, dokłada pracy zamiast ją oszczędzać.
Koszty: dla producentów żywności to bariera, której waga spadła najbardziej od 2023 r., co JRC wiąże z tym, że AI stała się tańsza.