Της Δρ. Κατερίνας Κωνσταντίνου, Project Manager, European R&D Department, REZOS BRANDS S.A.
Ένα μεταβαλλόμενο τοπίο για τις ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα
Η γεωργία βρίσκεται σε μια περίοδο ραγδαίου μετασχηματισμού. Οι αγρότες και οι αγροδιατροφικές επιχειρήσεις δέχονται ολοένα και μεγαλύτερη πίεση να παράγουν περισσότερα με λιγότερους πόρους, να ανταποκριθούν στις κλιματικές προκλήσεις και να υιοθετήσουν πιο βιώσιμες πρακτικές. Για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις του αγροδιατροφικού τομέα (ΜΜΕ), αυτές οι πιέσεις είναι ιδιαίτερα απαιτητικές. Οι περιορισμένοι προϋπολογισμοί, η ελλιπής πρόσβαση στην καινοτομία και η αβεβαιότητα γύρω από τις νέες τεχνολογίες συχνά δυσχεραίνουν την προσαρμογή. Παράλληλα όμως αναδύονται νέες ευκαιρίες. Οι ψηφιακές τεχνολογίες ανοίγουν τον δρόμο για πιο έξυπνους και αποτελεσματικούς τρόπους εργασίας, καθιστώντας δυνατή για τις ΜΜΕ όχι μόνο την προσαρμογή, αλλά και τη δημιουργία ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος.
Κατανοώντας τα οφέλη της ψηφιακής γεωργίας
Η ψηφιακή γεωργία συχνά εκλαμβάνεται ως κάτι πολύπλοκο ή απομακρυσμένο, αλλά στον πυρήνα της είναι απλή. Πρόκειται για την ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων που παράγουν δεδομένα και την αξιοποίησή τους για τη λήψη καλύτερων αποφάσεων μέσω εξειδικευμένων εφαρμογών. Στα βασικά συστατικά της περιλαμβάνονται αισθητήρες IoT, μετεωρολογικοί σταθμοί, drones και συστήματα διαχείρισης αγροκτημάτων. Συνδυαστικά, οι τεχνολογίες αυτές βελτιώνουν τη διαχείριση πόρων, την παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα, ενώ ταυτόχρονα στηρίζουν τις αγροτικές κοινότητες στη λήψη καλύτερα τεκμηριωμένων αποφάσεων στο αγρόκτημα.
Στην πράξη, τα ψηφιακά εργαλεία δίνουν στους αγρότες μια καθαρότερη εικόνα του χωραφιού τους. Αντί να βασίζονται μόνο στην εμπειρία, μπορούν πλέον να ενεργούν με βάση δεδομένα σε πραγματικό χρόνο. Γνωρίζουν πότε ακριβώς οι καλλιέργειες χρειάζονται άρδευση, πού εμφανίζονται ελλείψεις θρεπτικών στοιχείων και πώς οι προβλεπόμενες καιρικές συνθήκες θα επηρεάσουν την παραγωγή. Έτσι η γεωργία γίνεται μια πιο ακριβής και ενημερωμένη δραστηριότητα και όχι μια διαδικασία που ακολουθεί απλώς το ημερολόγιο.
Μετατρέποντας τα δεδομένα σε πραγματικά οφέλη
Για τις ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα, η αξία της ψηφιακής γεωργίας έγκειται στον πρακτικό της αντίκτυπο. Τα δεδομένα δεν είναι απλώς πληροφορίες. Γίνονται εργαλείο βελτίωσης των καθημερινών λειτουργιών. Με την εφαρμογή εισροών όπως νερού, λιπασμάτων ή φυτοπροστατευτικών μόνο εκεί και τότε που πραγματικά χρειάζονται, οι αγρότες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις σπατάλες, να μειώσουν το κόστος και να αξιοποιήσουν τους πόρους πιο αποδοτικά. Η καλύτερη παρακολούθηση και η λήψη αποφάσεων με βάση τα δεδομένα βελτιώνουν τις αποδόσεις και την ποιότητα των προϊόντων, στηρίζοντας τόσο την κερδοφορία όσο και πιο βιώσιμες πρακτικές. Το βασικό όφελος της ψηφιακής γεωργίας για τις ΜΜΕ είναι ακριβώς αυτό. Βοηθά την επιχείρηση να βρει μια λειτουργική ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική απόδοση και την περιβαλλοντική ευθύνη.
Καθώς όμως παράγονται και ανταλλάσσονται περισσότερα δεδομένα, η ασφάλεια και η εμπιστοσύνη γύρω από αυτά αποκτούν αυξανόμενη σημασία. Οι αγρότες και οι ΜΜΕ πρέπει να είναι σίγουροι ότι τα δεδομένα τους προστατεύονται και χρησιμοποιούνται με δίκαιο και διαφανή τρόπο. Σε αυτό το σημείο, αναδυόμενες τεχνολογίες όπως το blockchain διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Τα συστήματα blockchain επιτρέπουν την ασφαλή και απαραβίαστη αποθήκευση δεδομένων, ώστε πληροφορίες όπως η προέλευση του προϊόντος, οι γεωργικές πρακτικές ή τα πρότυπα ποιότητας να μπορούν να παρακολουθούνται αξιόπιστα σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού. Για τις ΜΜΕ, αυτό ενισχύει την ιχνηλασιμότητα, βελτιώνει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών και προσθέτει αξία στα προϊόντα, ιδίως σε αγορές όπου η διαφάνεια και η διασφάλιση ποιότητας είναι καθοριστικές.
Τα έξυπνα συμβόλαια (smart contracts), δηλαδή αυτοματοποιημένες συμφωνίες που εκτελούνται μέσω blockchain, μπορούν να απλοποιήσουν τις ασφαλείς συναλλαγές μεταξύ των φορέων της αγροδιατροφικής αλυσίδας. Οι πληρωμές μπορούν να ενεργοποιούνται αυτόματα μόλις πληρούνται προκαθορισμένες προϋποθέσεις, μειώνοντας τις καθυστερήσεις, τον διοικητικό φόρτο και την ανάγκη για μεσάζοντες. Συνολικά, αυτές οι τεχνολογίες συμβάλλουν στη δημιουργία ενός πιο ασφαλούς, διαφανούς και αποτελεσματικού οικοσυστήματος αγροδιατροφής, όπου τα δεδομένα δεν χρησιμοποιούνται μόνο για αποφάσεις παραγωγής, αλλά αποτελούν στρατηγικό πλεονέκτημα για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, την ανταγωνιστικότητα και τη διασφάλιση της ασφάλειας τροφίμων.
Από τη γνώση στην πράξη
Παρά τα οφέλη, πολλές ΜΜΕ διστάζουν να υιοθετήσουν την ψηφιακή γεωργία, συχνά θεωρώντας τη πολύ ακριβή ή δύσχρηστη. Στην πραγματικότητα, η μετάβαση μπορεί να ξεκινήσει σταδιακά και πολύ πρακτικά. Απλές τεχνολογίες, όπως ένας αισθητήρας υγρασίας εδάφους ή ένας βασικός μετεωρολογικός σταθμός, ήδη κάνουν σημαντική διαφορά. Έχουμε δει αυτή τη διαδικασία στο βιολογικό αγρόκτημα της REZOS BRANDS S.A. στα Μετέωρα (Hippocrates Farm), όπου τα αρχικά αυτά εργαλεία συνδυάστηκαν με την πάροδο του χρόνου με πιο προηγμένα συστήματα, μεταξύ των οποίων μια υποδομή blockchain. Το αποτέλεσμα είναι μια σταδιακή μετάβαση προς πιο ψηφιοποιημένη και αποτελεσματική γεωργία, και όχι ένα μεγάλο, υψηλού κόστους άλμα.
Σε μια τέτοια μετάβαση, οι πρωτοβουλίες πολλαπλών εμπλεκόμενων φορέων διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Το έργο TALLHEDA, μια πρωτοβουλία αριστείας Horizon Europe WIDERA που φέρνει σε επαφή ιδρύματα τριτοβάθμιας γεωργικής εκπαίδευσης από Ελλάδα και Σερβία με κορυφαία πανεπιστήμια στο Βέλγιο, δίνει στις ΜΜΕ τη δυνατότητα να δουν καινοτόμες τεχνολογίες σε λειτουργία, να επισκεφθούν αγροκτήματα και επιχειρήσεις, και να κατανοήσουν πώς εφαρμόζονται τα ψηφιακά εργαλεία σε πραγματικά παραγωγικά περιβάλλοντα. Ο κόμβος εικονικής καινοτομίας του (Virtual Innovation Hub) δημιουργεί έναν μόνιμο χώρο όπου εκπρόσωποι της εκπαίδευσης και του γεωργικού τομέα μπορούν να μοιράζονται καλές πρακτικές, να ανταλλάσσουν εμπειρίες και να δικτυώνονται με καινοτόμους της αγροτεχνολογίας. Αυτή η πρακτική προσέγγιση γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης και καθιστά την καινοτομία πιο προσβάσιμη για τις ΜΜΕ, μεταξύ των οποίων και η REZOS BRANDS S.A.
Ξεπερνώντας τα εμπόδια στην υιοθέτηση
Η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών εγείρει πάντα ερωτήματα κόστους και απόδοσης της επένδυσης. Για τις ΜΜΕ, οι κύριες ανησυχίες είναι το αρχικό κόστος, η ανάγκη τεχνικής γνώσης και η αβεβαιότητα ως προς τον χρόνο απόσβεσης. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης τέτοιων ανησυχιών είναι να ξεκινούν από μικρές, οικονομικά προσιτές λύσεις που αποδίδουν απτά οφέλη και χτίζουν εμπιστοσύνη βήμα προς βήμα. Με αυτόν τον τρόπο, οι αγροτικές επιχειρήσεις μπορούν να δοκιμάσουν τεχνολογίες χωρίς σημαντικό ρίσκο και να συσσωρεύσουν γνώση σταδιακά.
Εξίσου σημαντική είναι η πρόσβαση σε εκπαίδευση και υποστήριξη. Με την ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων και την απόκτηση πρακτικής εμπειρίας, οι αγρότες και τα στελέχη των ΜΜΕ μπορούν να αξιολογούν καλύτερα ποια εργαλεία ταιριάζουν στις δικές τους λειτουργίες. Καθοριστική είναι και η συνεργασία. Η δικτύωση με ερευνητές, συμβούλους και άλλες επιχειρήσεις προσφέρει πολύτιμη γνώση και μειώνει το αντιληπτό ρίσκο της καινοτομίας.
Ο ρόλος της συνεργασίας και της μάθησης
Ένα βασικό μάθημα από το TALLHEDA είναι ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί για να ψηφιοποιηθεί η γεωργία. Ο επιτυχημένος ψηφιακός μετασχηματισμός εξαρτάται από τους ανθρώπους, τη γνώση και τη συνεργασία. Φέρνοντας σε επαφή πανεπιστήμια, στελέχη του κλάδου, ΜΜΕ και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, τέτοιες πρωτοβουλίες δημιουργούν ένα δυναμικό περιβάλλον όπου η γνώση μοιράζεται και η καινοτομία αναπτύσσεται μέσα από συν-δημιουργία πολλαπλών φορέων. Αυτή η προσέγγιση διασφαλίζει ότι οι λύσεις είναι όχι μόνο τεχνολογικά προηγμένες αλλά και πρακτικά εφαρμόσιμες, βασισμένες σε πραγματικές ανάγκες. Για τις ΜΜΕ, η συμμετοχή σε τέτοια δίκτυα σημαίνει πρόσβαση σε τεχνογνωσία, νέες ιδέες και πιθανές συνεργασίες που στηρίζουν τη βιωσιμότητα και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.
Ένα πρακτικό μονοπάτι προς το μέλλον
Η ψηφιακή γεωργία δεν είναι πια μια έννοια του μέλλοντος. Είναι μέρος της καθημερινής γεωργίας, και σίγουρα δεν περιορίζεται σε δραστηριότητες μεγάλης κλίμακας. Οι ΜΜΕ μπορούν επίσης να επωφεληθούν, υιοθετώντας τεχνολογίες ανάλογες με το μέγεθος και τις δυνατότητές τους. Ξεκινώντας μικρές επενδύσεις σε γνώση και καινοτομία και συμμετέχοντας σε συνεργατικές πρωτοβουλίες, οι ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα μπορούν να μετασχηματίσουν σταδιακά τις δραστηριότητές τους.
Στο επίκεντρο αυτού του μετασχηματισμού βρίσκεται μια νέα γενιά γεωπόνων που, μέσω ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών όπως το TALLHEDA, μπορούν να εμβαθύνουν τις γνώσεις και τις πρακτικές τους δεξιότητες στην ψηφιακή γεωργία και να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη αγροτών και ΜΜΕ στις καινοτόμες τεχνολογίες. Η μετάβαση αυτή απαιτεί επίσης τη συνεχή εξέλιξη της γεωργικής εκπαίδευσης. Τα πανεπιστήμια έχουν καθοριστικό ρόλο στην ενσωμάτωση της ψηφιακής γεωργίας στη διδασκαλία και στην έρευνα, προετοιμάζοντας τους μελλοντικούς επαγγελματίες ώστε να στηρίξουν τους αγρότες στην υιοθέτηση και τη λειτουργία καινοτόμων λύσεων.
Εικόνα 1 Πρακτικός οδηγός για ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα για την ασφαλή εφαρμογή της Ψηφιακής Γεωργίας.
Κάνοντας το πρώτο βήμα
Η μετάβαση στην ψηφιακή γεωργία δεν απαιτεί άμεσα μεγάλες επενδύσεις ή πολύπλοκα συστήματα. Ξεκινά με ένα πρώτο βήμα. Κατανόηση των δυνατοτήτων, εξερεύνηση απλών λύσεων και βαθμιαία οικοδόμηση από εκεί και πέρα. Για τις ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα, η ευκαιρία είναι σαφής. Μετατρέποντας τα δεδομένα σε εφαρμόσιμη γνώση, μπορούν να βελτιώσουν την απόδοση, να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους και να συμβάλουν σε έναν πιο βιώσιμο γεωργικό τομέα. Σε ένα ταχέως εξελισσόμενο τοπίο, όσοι θα συνομιλήσουν με την καινοτομία στον δικό τους ρυθμό θα είναι σε καλύτερη θέση να πετύχουν.
Σχετικά με το έργο
Το παρόν άρθρο εκπονήθηκε στο πλαίσιο του έργου TALLHEDA (Transforming Access to Excellence with Successful Alliances of Higher Education in Digital Agriculture), μιας πρωτοβουλίας αριστείας Horizon Europe WIDERA.
Ιστοσελίδα του έργου: www.tallheda.eu Καταχώρηση CORDIS: cordis.europa.eu/project/id/101136578 Φορέας συγγραφέα: REZOS BRANDS S.A.
Χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο της Σύμβασης Επιχορήγησης No 101136578 (HORIZON-WIDERA-2023-ACCESS-03). Οι απόψεις και οι θέσεις που εκφράζονται είναι αποκλειστικά του συγγραφέα και δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνες για τις απόψεις αυτές.
