Tης Δρ. Κατερίνας Κωνσταντίνου, Project Manager, European R&D Department, REZOS BRANDS S.A.
Η ευρωπαϊκή γεωργία εισέρχεται σε μια νέα εποχή
Η ψηφιακή μετάβαση, οι στόχοι βιωσιμότητας, η επισιτιστική ασφάλεια και ο εντεινόμενος παγκόσμιος ανταγωνισμός οδηγούν τη γεωργία σε μια νέα εποχή. Πολιτικές όπως η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και η Στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» υπογραμμίζουν την ανάγκη να γίνει η γεωργία πιο αποτελεσματική, φιλικότερη προς το περιβάλλον και πιο ανθεκτική. Παράλληλα όμως, η περιορισμένη πρόσβαση σε γνώση, η ελλιπής εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες και η έλλειψη πόρων δημιουργούν ένα επίμονο χάσμα ανάμεσα στην έρευνα και την καινοτομία. Αυτό το χάσμα περιορίζει την ικανότητα των αγροτών και των ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα να υιοθετήσουν τις τεχνολογικές καινοτομίες και αποδυναμώνει την ανταγωνιστικότητά τους σε μια αγορά που γίνεται διαρκώς πιο απαιτητική.
Οι βασικές προκλήσεις του χάσματος καινοτομίας
Αρκετές προκλήσεις τροφοδοτούν το χάσμα καινοτομίας στη γεωργία. Υπάρχει μια συνεχής ανάγκη για αναβάθμιση δεξιοτήτων και πρακτική κατάρτιση τόσο των εργαζομένων στις ΜΜΕ όσο και των αγροτών, καθώς η επίγνωση της αξίας των ψηφιακών εργαλείων δεν μεταφράζεται πάντα σε εμπιστοσύνη ή αποτελεσματική χρήση. Η πρόσβαση σε ολοκληρωμένα δίκτυα ενδιαφερομένων είναι περιορισμένη, γεγονός που δυσκολεύει τους αγρότες και τις ΜΜΕ να επωφεληθούν πλήρως από νέες γνώσεις και τεχνολογίες. Πολλές καινοτόμες λύσεις παραμένουν επίσης σε ακαδημαϊκά περιβάλλοντα και δεν φτάνουν ευρέως στους επαγγελματίες του αγροδιατροφικού τομέα, με αποτέλεσμα η καινοτομία να μένει αποκομμένη από την εφαρμογή της στην πραγματικότητα.
Η σημασία των δεξιοτήτων
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός στη γεωργία απαιτεί καλά ενημερωμένους και άρτια καταρτισμένους ανθρώπους που κατανοούν πώς να χρησιμοποιούν τις τεχνολογικές καινοτομίες. Οι αγρότες, οι επαγγελματίες των ΜΜΕ και οι γεωπόνοι χρειάζεται να εξοπλιστούν με νέες δεξιότητες, ώστε να διαχειρίζονται τα δεδομένα που αποκτούν, να ερμηνεύουν τα αποτελέσματα και να ενσωματώνουν ψηφιακές λύσεις στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Οι ικανότητες αυτές περιλαμβάνουν τεχνικές γνώσεις, αλλά και την ικανότητα λήψης τεκμηριωμένων αποφάσεων με βάση τα δεδομένα. Για πολλούς από αυτούς τους επαγγελματίες, η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στο χάσμα ανάμεσα στη θεωρητική γνώση και την πρακτική εφαρμογή.
Η επένδυση στην ανάπτυξη δεξιοτήτων αποτελεί επομένως ένα βασικό βήμα για την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού της καινοτομίας στον αγροδιατροφικό τομέα. Μέσω στοχευμένων προγραμμάτων κατάρτισης, εργαστηρίων και πρακτικών μαθησιακών εμπειριών, οι αγρότες και οι ΜΜΕ μπορούν να προχωρήσουν πέρα από τη θεωρία και να ασχοληθούν άμεσα με τις νέες τεχνολογίες. Αντί να μαθαίνουν απλώς τι είναι τα ψηφιακά εργαλεία, μαθαίνουν πώς και πότε να τα χρησιμοποιούν, ώστε οι επιχειρήσεις τους να ανταποκρίνονται σε πραγματικές προκλήσεις της αγροτικής παραγωγής.
Πρωτοβουλίες όπως το έργο TALLHEDA δείχνουν εμπράκτως πώς η κατάρτιση μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ της έρευνας και του αγροδιατροφικού τομέα. Φέρνοντας κοντά φορείς από διαφορετικές χώρες, επαγγελματικά υπόβαθρα και επίπεδα εμπειρίας, τέτοιες πρωτοβουλίες δημιουργούν ένα δυναμικό περιβάλλον για ουσιαστική ανταλλαγή γνώσεων, συνεργασία και συν-δημιουργία. Οι συμμετέχοντες έρχονται σε επαφή με τις τελευταίες εξελίξεις στην ψηφιακή γεωργία και αποκτούν πολύτιμη γνώση για το πώς αυτές οι καινοτομίες εφαρμόζονται σε πραγματικές συνθήκες. Εμπειρίες όπως τα θερινά σχολεία και τα εργαστήρια διαδραματίζουν εδώ έναν ιδιαίτερα σημαντικό εκπαιδευτικό ρόλο. Μέσα από την άμεση αλληλεπίδραση με ειδικούς, ερευνητές και επαγγελματίες του κλάδου, οι αγρότες και οι ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα μπορούν να εξερευνήσουν νέες τεχνολογίες στην πράξη, να επισκεφθούν πρότυπα αγροκτήματα και εταιρείες καινοτομίας και να δουν πώς οι ψηφιακές λύσεις ενσωματώνονται στην καθημερινή λειτουργία μιας αγροτικής επιχείρησης. Αυτή η μορφή βιωματικής μάθησης βοηθά να μετατραπούν οι αφηρημένες έννοιες σε απτή και χρήσιμη γνώση.
Η εκπαίδευση ως γέφυρα προς την καινοτομία
Η εκπαίδευση διαδραματίζει επίσης κεντρικό ρόλο στη σύνδεση της καινοτομίας με την καθημερινή γεωργική πρακτική. Η τριτοβάθμια γεωργική εκπαίδευση ειδικότερα χρειάζεται να εξελιχθεί, ενσωματώνοντας την ψηφιακή γεωργία στα προγράμματα σπουδών και συνδυάζοντας τη θεωρία με τις πρακτικές ασκήσεις, ώστε να προετοιμάσει μια νέα γενιά γεωπόνων ικανή να υποστηρίξει την ψηφιακή μετάβαση του γεωργικού τομέα.
Το έργο TALLHEDA μετασχηματίζει ήδη τα παιδαγωγικά συστήματα δύο γεωργικών πανεπιστημίων από αναπτυσσόμενες χώρες του κλάδου, ενσωματώνοντας την ψηφιακή γεωργία και τα σχετικά εργαλεία σε προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών. Η νέα γενιά γεωπόνων εξοπλίζεται με προηγμένες γνώσεις και πρακτική εμπειρία, ώστε να ηγηθεί της ψηφιακής μετάβασης στον γεωργικό τομέα. Σε σύγκριση με τις προηγούμενες γενιές, οι φοιτητές αυτοί είναι εξοικειωμένοι τόσο με τις παραδοσιακές όσο και με τις σύγχρονες γεωργικές πρακτικές. Παράλληλα, αναπτύσσουν ισχυρές ψηφιακές δεξιότητες, μεταξύ των οποίων η ανάλυση δεδομένων με τεχνητή νοημοσύνη, τα εργαλεία γεωργίας ακριβείας και τα έξυπνα συστήματα λήψης αποφάσεων. Καθώς εισέρχονται στην αγορά εργασίας, αναμένεται να διαδραματίσουν θεμελιώδη ρόλο στην υποστήριξη των αγροτών και των ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα στην υιοθέτηση της καινοτομίας. Η υβριδική τους ικανότητα να συνδυάζουν την επιστημονική γνώση με τις πρακτικές εφαρμογές μπορεί να βοηθήσει στη μετατροπή σύνθετων τεχνολογιών σε χρήσιμες λύσεις, λειτουργώντας ως αξιόπιστοι μεσάζοντες και χτίζοντας εμπιστοσύνη στους αγρότες και τις ΜΜΕ που μπορεί να διστάζουν να υιοθετήσουν τις νέες τεχνολογίες. Η νέα αυτή γενιά γεωπόνων αντιπροσωπεύει ένα άνετο και υποστηρικτικό περιβάλλον για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης, την ενθάρρυνση της υιοθέτησης της καινοτομίας και την υποστήριξη ενός ανθεκτικού ψηφιακού μετασχηματισμού του αγροδιατροφικού τομέα.
Η δύναμη της συνεργασίας
Η καινοτομία είναι πάντα συνεργατικό αποτέλεσμα διαφορετικών φορέων, καθένας από τους οποίους προσφέρει τη δική του εμπειρογνωμοσύνη και προοπτική. Στη γεωργία, αυτό σημαίνει σύνδεση των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ιδρυμάτων, που αναπτύσσουν νέες γνώσεις, με τη βιομηχανία και τους παρόχους τεχνολογίας, που δημιουργούν καινοτόμες λύσεις, με τους αγρότες και τις ΜΜΕ, που τις εφαρμόζουν στην πράξη, και με τις δημόσιες αρχές και την κοινωνία, που διαμορφώνουν το ευρύτερο πλαίσιο. Αυτό το συνεργατικό μοντέλο, που συχνά αναφέρεται ως τετραπλή έλικα, είναι απαραίτητο για να διασφαλιστεί ότι η καινοτομία είναι ωφέλιμη και ταυτόχρονα αποτελεσματική. Ενώνοντας τις δυνάμεις τους, οι φορείς αυτοί μπορούν να επιταχύνουν την ανάπτυξη και την υιοθέτηση ψηφιακών λύσεων σε ολόκληρο τον αγροδιατροφικό τομέα.
Πρωτοβουλίες όπως το TALLHEDA διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην οικοδόμηση και ενίσχυση τέτοιων οικοσυστημάτων. Συγκεκριμένα, ο Ψηφιακός Κόμβος Καινοτομίας TALLHEDA, ο οποίος υποδέχεται αγρότες και ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα, ενθαρρύνει μακροπρόθεσμες, ουσιαστικές συνεργασίες ανάμεσα σε ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενδιαφερόμενα μέρη του κλάδου, ΜΜΕ και φορείς πολιτικής. Δημιουργεί ένα δομημένο περιβάλλον όπου η καινοτομία σχεδιάζεται, αναπτύσσεται, δοκιμάζεται και μοιράζεται από κοινού. Η συμμαχία TALLHEDA, μέσω του Ψηφιακού Κόμβου Καινοτομίας της, στοχεύει στη δημιουργία βιώσιμων συνεργασιών που συνεχίζουν να παράγουν αξία με την πάροδο του χρόνου, καθώς και στην επέκταση της πρόσβασης στην αριστεία στην ψηφιακή γεωργία, ιδίως για περιοχές και ενδιαφερόμενα μέρη που διαφορετικά θα μπορούσαν να μείνουν πίσω.
Η αναβάθμιση δεξιοτήτων, η εκπαίδευση και η δικτύωση δημιουργούν ισχυρότερα οικοσυστήματα καινοτομίας
Η πραγματική πρόοδος προς την ψηφιακή μετάβαση στη γεωργία εξαρτάται από το πόσο αποτελεσματικά εμπλέκονται και συνδέονται οι βασικοί παράγοντες για την οικοδόμηση ενός ισχυρού, εύρυθμα λειτουργικού οικοσυστήματος καινοτομίας, ενός οικοσυστήματος όπου οι γνώσεις, οι δεξιότητες και οι ιδέες μπορούν να ρέουν ελεύθερα ανάμεσα στην έρευνα, την εκπαίδευση και την πρακτική εφαρμογή. Σε ένα τέτοιο οικοσύστημα, η συνεργασία γίνεται κινητήρια δύναμη της καινοτομίας. Τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματα συνεισφέρουν επιστημονική γνώση και τεχνολογικές εξελίξεις, οι εταίροι από τη βιομηχανία και οι πάροχοι τεχνολογίας μεταφράζουν αυτές τις καινοτομίες σε πρακτικές λύσεις, και οι αγρότες και οι ΜΜΕ φέρνουν την εμπειρία του πραγματικού κόσμου, διασφαλίζοντας ότι οι λύσεις είναι εφαρμόσιμες και έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο. Οι δημόσιες αρχές συμβάλλουν διαμορφώνοντας το τοπίο, ώστε αυτές οι αλληλεπιδράσεις και οι καινοτομίες να είναι εφικτές, να προωθούνται και να μετασχηματίζονται σε κόμβους καινοτομίας.
Με την πάροδο του χρόνου, η συμμετοχή σε οικοσυστήματα όπως το TALLHEDA μπορεί να μετασχηματίσει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται και εφαρμόζεται η καινοτομία. Η γνώση γίνεται πιο προσβάσιμη και πρακτική, και η καινοτομία ανταποκρίνεται περισσότερο στις πραγματικές ανάγκες, αντί να περιορίζεται σε απομονωμένα ερευνητικά περιβάλλοντα. Το αποτέλεσμα είναι η ταχύτερη υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, πιο αποτελεσματικές λύσεις και ένα πιο συμπεριληπτικό και ανθεκτικό γεωργικό σύστημα. Η οικοδόμηση ισχυρών οικοσυστημάτων καινοτομίας αφορά κατά βάση τη δημιουργία των ευνοϊκών συνθηκών για έναν μακροπρόθεσμο, βιώσιμο μετασχηματισμό σε ολόκληρο τον αγροδιατροφικό τομέα.
Πώς η αναβάθμιση δεξιοτήτων, η εκπαίδευση και η δικτύωση υποστηρίζουν τις αγροδιατροφικές ΜΜΕ στην ψηφιακή μετάβαση
Οι περισσότερες ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα δεν διαθέτουν την εσωτερική ικανότητα να διερευνούν και να υιοθετούν αυτόνομα τις αναδυόμενες τεχνολογίες. Οι περιορισμένοι οικονομικοί πόροι, η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού και η αβεβαιότητα γύρω από τα οφέλη της καινοτομίας λειτουργούν συχνά ως εμπόδια στην αλλαγή.
Για τις επιχειρήσεις αυτές, η πρόσβαση στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και τα δίκτυα πολλαπλών φορέων γίνεται απαραίτητη. Η συμμετοχή τους σε δομημένες πρωτοβουλίες και κόμβους καινοτομίας ενισχύει τη σχέση τους με τις νέες τεχνολογίες σε ένα υποστηρικτικό περιβάλλον χαμηλού κινδύνου, ώστε να εξερευνούν λύσεις σταδιακά και με την καθοδήγηση ειδικών, αποκτώντας μια σαφέστερη εικόνα της δυνητικής αξίας και εφαρμογής κάθε τεχνολογίας. Μέσω της συμμετοχής σε κόμβους καινοτομίας, οι ΜΜΕ μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε νέες δεξιότητες, σε επιμόρφωση και σε εμπειρογνωμοσύνη που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να εξασφαλίσουν. Μπορούν να δοκιμάσουν καινοτόμα εργαλεία, να πειραματιστούν με ψηφιακές λύσεις και να λάβουν καθοδήγηση για την ενσωμάτωσή τους στις υπάρχουσες δραστηριότητές τους.
Αυτή η σταδιακή ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων στην καθημερινή λειτουργία ενισχύει την επιχειρησιακή αποδοτικότητα, διατηρώντας ταυτόχρονα την ευελιξία και τον έλεγχο των επενδύσεων. Η διαδικασία μειώνει την αβεβαιότητα και βοηθά στην οικοδόμηση της εμπιστοσύνης που απαιτείται ώστε οι ΜΜΕ να προχωρήσουν στην υιοθέτηση. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό οδηγεί σε ισχυρότερες, πιο ανθεκτικές επιχειρήσεις, καλύτερα εξοπλισμένες να ανταποκριθούν στις τρέχουσες και μελλοντικές απαιτήσεις της αγοράς και στις περιβαλλοντικές προκλήσεις.
Εικόνα 1 Πρακτικός οδηγός για ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τομέα για την ασφαλή εφαρμογή της Ψηφιακής Γεωργίας.
Από τη γνώση στον αντίκτυπο
Η γεφύρωση του χάσματος καινοτομίας προς την ψηφιοποίηση της γεωργίας απαιτεί επενδύσεις στην εκπαίδευση, ισχυρότερες και πιο ανθεκτικές συνεργασίες και μεγαλύτερη πρόσβαση στη γνώση για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, ιδίως τις ΜΜΕ. Συνδυάζοντας την ανάπτυξη δεξιοτήτων με ουσιαστική συνεργασία, πρωτοβουλίες όπως το TALLHEDA βοηθούν να διασφαλιστεί ότι η καινοτομία περνά από τη θεωρία στην πράξη και γίνεται ένα εργαλείο για τη βελτίωση της παραγωγικότητας, της βιωσιμότητας και της ανταγωνιστικότητας στον αγροδιατροφικό τομέα.
Σχετικά με το έργο
Το παρόν άρθρο εκπονήθηκε στο πλαίσιο του έργου TALLHEDA (Transforming Access to Excellence with Successful Alliances of Higher Education in Digital Agriculture), μιας πρωτοβουλίας Horizon Europe WIDERA ACCESS.
Ιστοσελίδα του έργου: www.tallheda.eu Καταχώρηση CORDIS: cordis.europa.eu/project/id/101136578 Φορέας συγγραφέα: REZOS BRANDS S.A.
Χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο της Σύμβασης Επιχορήγησης No 101136578 (HORIZON-WIDERA-2023-ACCESS-03). Οι απόψεις και οι θέσεις που εκφράζονται είναι αποκλειστικά του συγγραφέα και δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνες για τις απόψεις αυτές.
