Kolza Bitkisi Bilgileri ve Çeşit Seçimi

Kolza Bitkisi Fizyolojisi, Büyüme Aşamaları ve Çeşit Seçim Rehberi

Kolza Bitkilerinin Fizyolojisi ve Özellikleri

Kolza, Brassicaceae (Turpgiller) familyasına ve Brassica napus türüne aittir; hardal, brokoli, lahana, karnabahar ve turp ile akrabadır (1). Tek yıllık geniş yapraklı bir türdür ve özellikle buğday gibi küçük tahılların yetiştiği bölgelerde başarıyla yetiştirilebilir. Soğuk dayanıklılığına bağlı olarak kolzanın kışlık ve yazlık çeşitleri vardır. Kışlık kolza, erken sonbaharda ekilir ve erken yazda hasat edilirken, yazlık tip ise erken baharda ekilir ve erken-orta sonbaharda hasat edilir (2).

Kolza bitkisinin fizyolojisini ve büyüme aşamalarını anlamak, çiftçinin daha bilinçli ve etkili yönetim kararları almasına ve ürün verimini artırmasına yardımcı olur.

Kolza Bitkisinin Büyüme Aşamaları

Kısaca, kolza bitkisinin büyüme aşamaları şunlardır:

Çimlenme ve bitkinin çıkışı (büyüme aşaması 0)
Yaprak gelişimi ve rozette oluşum
Gövde uzaması
Çiçek salkımı çıkışı (büyüme aşaması 5)
Çiçeklenme
Tohum gelişimi
Olgunlaşma
Bitkinin yaşlanması (büyüme aşaması 9) (3)

Kolza bitkisi başlangıçta, yere yakın 6 büyük, mumlu, mavi-yeşil yapraklı kalın bir rozet oluşturur. Derin bir ana kök (90-190 cm) ve yaygın bir lifli kök sistemi vardır. Sıcaklık ve çeşide bağlı olarak, bitki taçtan 3-5 feet (92-152 cm) boyunda, 5-7 dallı çiçek sapı (gövde) geliştirir (4). Bahar aylarında bitkiler karakteristik sarı çiçeklerini üretir. Ana gövdenin çiçeklenmesi ekimden 40-80 gün sonra başlar ve 14-21 gün sürebilir. Polinatörler sayesinde çiçekler döllenir ve 60-100 adet kapsül oluşur; her kapsülde 30’a kadar tohum bulunur. Bu aşama su ve besin stresi açısından en hassas dönemdir. Bu koşullar, kapsüllerin düşmesine ve tohum sayısının azalmasına yol açabilir. Tamamen gelişmiş tohumlar genellikle strese karşı daha dirençlidir. Çeşit ve çevresel koşullara bağlı olarak, bitkilerin tam olgunluğa erişmesi 120 güne kadar sürebilir (1,5). Çiftçi, çoğu tohum olgunlaşıp nem oranı %30’un altına düştüğünde hasada başlayabilir (3). Tüm bitki parçaları kullanılabilse de, bu küçük siyah yuvarlak tohumlar, yüksek yağ içeriği nedeniyle en yüksek ekonomik öneme sahiptir.

En İyi Kolza Çeşidinin Seçimi

Diğer tüm ürünlerde olduğu gibi, çiftçi pazardaki talebe uygun üstün kalite özelliklerine sahip, yüksek verimli, iyi hastalık ve zararlı direnci olan ve bölgenin çevresel koşullarına uyumlu bir çeşit seçmelidir. Bitkinin yatmaya, kuraklığa, sıcağa, düşük toprak pH’sına ve kapsül çatlamasına dayanıklılığı da kolza için önemli agronomik özelliklerdir. Ticari açıdan dikkat edilmesi gereken diğer özellikler yağ içeriği ve kalitesidir. Yerel çeşit denemelerini takip edin, ilgili yerel yetkililerle (kurum veya ziraat mühendisleri) danışın ve kendi küçük ölçekli saha testlerinizi 2-3 çeşitle yaparak hangi çeşidin sizin için en uygun olduğunu görün.

İnsan tüketimi için çiftçiler ‘Double low’, HO (yüksek oleik) ve LL (düşük linolenik yağ asidi) çeşitlerini seçmelidir (1). Kolzada hem kışlık hem de yazlık tipler bulunmaktadır.

Kışlık kolza: Daha soğuğa dayanıklıdır (don direnci), erken sonbaharda ekilir, kışı geçirir ve erken yazda hasat edilir. Genellikle kışlık kolza, yazlık kolzaya göre %20-30 daha yüksek verim sağlar, ancak vejetatif fazdan üretken faza geçiş için soğuklama ihtiyacı vardır. Günümüzde ticari olarak mevcut kışlık çeşitler oldukça azdır. Ayrıca bazı herbisit dirençli kışlık kolza çeşitleri de mevcuttur. Roundup Ready™ ve Liberty™ gibi glifosata toleranslı çeşitler GDO iken, Beyond herbisidine toleranslı Clearfield çeşitleri GDO değildir. 'Wichita' ve 'Plainsman', Amerika’nın merkezi-batı eyaletleri için önerilen iki yeni çeşittir (2).
Yazlık kolza: Erken baharda ekilir ve erken-orta sonbaharda hasat edilir. Tüm yazlık tipler iki gruba ayrılır: Arjantin ve Polonya. Aralarındaki fark, birinci tipin Brassica napus türünden, diğerinin Brassica campestris türünden geliştirilmiş olmasıdır (3). Polonya çeşitleri yaklaşık 3 hafta daha erken olgunlaşırken, Arjantin çeşitleri daha yüksek verim potansiyeline sahiptir (4). İki tipten, Arjantin tipi en çok yetiştirilen çeşittir (özellikle ABD’de). Bu tipin yaygın kullanılan çeşitleri Andor, Global, Hyola 70, Topas, Tribute ve Westar’dır. Ancak kolza serin mevsim bitkisi olduğundan, her iki tip de yüksek yaz sıcaklığı ve kuraklığa karşı hassastır (5).

Çiftçi hibrit, sentetik hibrit ve açık tozlaşmalı çeşitler arasında seçim yapabilir. Seçim yapmadan önce, her tipin avantaj ve dezavantajlarını göz önünde bulundurmalıdır. Hibritlerin tohum boyutu daha büyüktür, ekimi kolaylaştırır. Daha az ideal tohum yatağından çıkışta ve sonbahar büyümesinde daha güçlü olabilirler. Ancak hibrit tohum maliyetinin yüksek olması önemli bir dezavantajdır.