Kolza Zararlı ve Hastalık Yönetimi

Kolza Hastalık ve Zararlı Yönetimi: Verim ve Kaliteyi Korumak İçin Temel Stratejiler

Kolza, tüm bitki büyüme aşamalarında çeşitli patojenler ve zararlılar tarafından enfekte edilebilir veya istila edilebilir. Çiftçi, tarlasının (ve bölgesinin) ürün, zararlı ve hastalık geçmişi, “düşmanların” gelişimini ve yayılmasını destekleyen çevresel koşullar ve bitkilerin en hassas büyüme aşamalarını bilmelidir. Bu bilgiyi bilerek, ürünün sağlığını izleyebilir, önleme stratejilerini benimseyebilir ve uygulayabilir ve yönetim stratejilerini entegre ederek verim kayıplarını azaltabilir.

Kolzanın En Önemli Hastalıkları ve Kontrol Yöntemleri

Gövde Çürüklüğü Hastalığı (Sclerotinia sclerotiorum), dünya genelinde kolzanın en yıkıcı hastalığı olarak kabul edilir ve %10-80 arasında verim kaybına yol açar (Wang ve ark., 2014). Bu mantar hastalığı, geç kış ve ilkbaharda uzun süreli nemli ve ıslak hava koşullarında yaygındır ve çiçeklenme ve kapsül oluşumu süresi uzamış kolza ürünlerinde ciddi sorunlar oluşturur. Hastalığın yaygın belirtileri, kolza gövdelerinde, dallarında ve kapsüllerinde açık kahverengi ila gri lekeler görülmesidir. Enfekte bitki parçaları beyaz küflü bir örtü ile de kaplanabilir. Renk değişikliği, enfekte bitkilerin sağlıklı yeşil bitkilerden ayırt edilmesini sağlar. Şiddetli enfeksiyonlarda, bitkiler genellikle erken olgunlaşır, daha az tohum üretir ve gövdeler yarılabilir, parçalanabilir ve ölebilir. Sclerotinia (küçük, yuvarlak siyah sporlar) enfekte gövdelerde görülebilir (1,2).

Hastalık bir tarlada yerleştiğinde, topraktaki sclerotinia (mantarın dinlenme aşaması) uzun süre (8 yıldan fazla) canlı kaldığı için kontrolü zordur. Yıllık enfeksiyonların şiddeti hava koşullarına bağlıdır. Hastalık geçmişi bilinen tarlalarda, çiftçi 4 yıllık bir ürün rotasyonu uygulamalı ve bu süre zarfında kolza ekiminden (buğday, fiğ, ayçiçeği) kaçınmalıdır. Şeytan dikeni, yabani hardal ve diğer geniş yapraklı yabancı otlar gibi konak türlerin popülasyonunu azaltmak için etkili yabancı ot yönetimi gereklidir (3). Ayrıca tüm ürün artıklarının tarladan kaldırılması ve imha edilmesi gerekir. Enfeksiyonun başarısı toprak nemine bağlı olduğundan, çiçeklenme sırasında sulama yaparken çok dikkatli olunmalıdır.

Buna ek olarak, bitkiler çiçeklenmeye başladığında (%20-30 çiçeklenme) fungisit uygulaması enfeksiyon seviyesini önemli ölçüde azaltabilir (4). Kimyasal kontrolün gerekli olup olmadığını belirlemek için çiftçi, Sclerotinia gövde çürüklüğü kontrol listesini (sclerotinia treatment decision tool) doldurabilir. Tarladaki skor 40’ın üzerinde ise kolza için uygulama eşiği olarak kabul edilir (5,6).

Kara Bacak Hastalığı (Blackleg Disease) da ciddi bir kolza hastalığıdır. Kolzayı enfekte eden mantar türüne (Leptosphaeria maculans veya L. biglobosa) bağlı olarak, belirtilerin şiddeti sırasıyla yüksek veya hafif olabilir. Çoğu bölgede agresif mantar türleri daha yaygındır ve bu nedenle verim kayıpları daha büyük olur. Hastalık, ürün artıklarından, hava ve su sıçramalarıyla yayılır ve kolzayı tüm büyüme aşamalarında risk altına sokar. Yeni enfeksiyonlar genellikle sonbahar ve kış aylarında gerçekleşir. Genellikle (beyazımsı) lekeler gövdelerde görülür ve damar renk değişikliği ile gelişir; bitkilerin yatmasına, kök çürüklüğüne (canker) ve erken olgunlaşmaya yol açabilir. Hastalığın şiddeti 1’den 5’e kadar bir ölçekle derecelendirilebilir (5 en şiddetli). Araştırma verilerine göre, kapsül sayısı ve tohum üretimi, enfeksiyon şiddeti (bitki başına) arttıkça lineer olarak azalır. Özellikle, şiddet her bir seviye arttığında %17,2 verim kaybı beklenir (7). Gövde çürüklüğünde olduğu gibi, çiftçi şiddetli kara bacak enfeksiyonu riskini (ilkbaharda) belirleyebilir (4).

Hastalığı başarılı bir şekilde kontrol etmek için entegre yönetim önlemleri gereklidir. Çiftçi, konak olmayan ürünlerle rotasyon uygulayabilir, ürün artıklarını imha edebilir, dirençli/tolerant kolza çeşitleri kullanabilir, fungisitli tohum veya fungisit katkılı gübre kullanabilir (4,8).

Kolza çiftçileri için dönemsel olarak önemli olabilecek diğer hastalıklar şunlardır: Kök Ur (Clubroot), Mildiyö (Downy mildew), Alternaria Kara Leke (Alternaria Black Spot), Kök Ur, Fidelerin Çürüklüğü (Fusarium spp., Pythium spp., Rhizoctonia solani), Beyaz Yaprak Lekesi (White leafspot), Aster Sarısı (Aster yellow) ve Verticillium Şeridi (Verticillium Stripe).

Kolzanın kökleri fidelik ve rozet aşamalarında ‘Damping-off’ hastalığına neden olan patojenlerden risk altındadır; tüm aşamalarda ise Alternaria ve Beyaz pas gibi mantar yaprak hastalıkları enfeksiyon yapabilir.

Dikkat

Ürün rotasyonu, kolzada hastalık baskısını azaltmanın (veya salgınları önlemenin) etkili bir yoludur. Çiftçiler, önemli kolza hastalıklarını daha iyi kontrol etmek için konak olmayan (veya hassas) ürün türlerini seçip yetiştirebilir. Örneğin, kolzayı ayçiçeği, kuru bezelye ve kuru fasulye ile rotasyona sokmamak tavsiye edilir; çünkü bu ürünler ve kolza, beyaz küf ve Sclerotinia gövde çürüklüğüne karşı hassastır.

Sclerotinia ve Kara Bacak hastalığının ciddi olduğu tarlalarda doğrudan ekimsiz (no-tillage) sistem uygulanmaması önerilir.

Kolzanın En Önemli Zararlıları ve Kontrol Yöntemleri

Çekirge Kurtları (Cutworms)

Çiftçi, çıkış ve erken fide aşamalarında (çıkıştan sonra 3 haftaya kadar) herhangi bir bitki zararını önlemek için tüm önleyici tedbirleri almalıdır. Özellikle, ilkbaharda şiddetli çekirge kurtları istilası, ürünün tamamen yok olmasına yol açabilir. Bir sonraki yüksek gözetim gerektiren dönem, çiçeklenme ve kapsül oluşumu aşamasıdır (9).

Elmas Sırtlı Güve (Diamondback Moth)

Elmas sırtlı güve, dünya genelinde kolza ürünlerinde en yıkıcı ve yaygın böcek olarak kabul edilir. Kolza, diğer lahana türlerinin yakınında yetiştirildiğinde sorun daha ciddi olur. Böcek, yaprak, tomurcuk, çiçek, kapsül, gövdenin yeşil dış tabakası ve gelişen tohum dahil neredeyse tüm bitki parçalarını besleyebildiği için sıcak ve kuru mevsimlerde ciddi zarara yol açabilir (14). Sezon boyunca birden fazla nesil verir. İkinci nesil en yıkıcıdır; çiçeklerden beslenir, çiçek dökülmesine, bitki olgunlaşmasının gecikmesine ve tohum setinin azalmasına neden olur.

Çiftçi, cinsiyet feromon tuzakları (wing veya delta trap) kullanarak böcek popülasyonunu izleyebilir. Elmas sırtlı güve için uygulama eşiği, tuzak başına haftada 100 birey veya çiçeklenme ve kapsülleme aşamasında bitki başına sırasıyla 2-3 larva ve 4-6 larva olarak belirlenmiştir (14,3,15). Ancak böcekler pestisitlere kolayca direnç geliştirebildiğinden, çiftçiler kimyasal kontrolü dikkatli uygulamalı, aktif bileşenleri değiştirmeli ve entegre yönetim yaklaşımı kullanmalıdır.

Kimyasal Kontrol İçin Uygulama Eşikleri

Kolza çiçeklenme aşamasında, yaprak bitleri, elmas sırtlı güveler ve pamuk kurdu istilası riski yüksektir.

Çekirge kurtları: m² başına 4-5 (0.8 m² için 3-4) (10)
Şeritli ve Turpgiller böcekleri: yaprak yüzeyinin %25’i zarar gördüğünde (kotiledonlar ve ilk 1-3 gerçek yaprakta) (11)
Akarlar: kotiledon aşamasında 100 cm²’de 10 akar veya kotiledonların %50’si beyazladığında (12)
Yaprak bitleri: çiçeklenme sırasında başların %20’si enfekte olduğunda, fide aşamasında bitki başına 2, rozet aşamasında yaprak başına 5 (5)
Pamuk kurdu: çiçeklenme sırasında m² başına 4-5 larva (3)
Lahana tohum kapsülü böceği (Cabbage seedpod weevil): %10-20 çiçeklenme sırasında tarladan 10 süpürme (net ile) sonucu 25-40 yetişkin (13)

Doğal düşmanlar (parazitik eşekarısı, avcılar: sinekler, kelebekler, minik korsan böcekler, örümcekler ve kuşlar) zararlıyı kontrol altında tutabilir.

Kaynaklar

Wang, Y.; Hou, Y.; Chen, C.; Zhou, M.G. Detection of resistance in Sclerotinia sclerotiorum to carbendazim and dimethachlon in Jiangsu Province of China. Australas. Plant Pathol. 2014, 43, 307–312.