En iyi kiraz çeşidi nasıl seçilir

Çeşit seçimi bir yetiştirici için başarının anahtarı olabilir. Bu tercih, uzun yıllar boyunca üretim beklediğimiz bir meyve ağacı bahçesi kurmak istediğimizde daha önemli hale gelir. Sonuç olarak, bir kiraz yetiştiricisinin seçeneklerini dikkatle incelemesi ve birden fazla faktörü göz önünde bulundurarak bilinçli bir karar vermesi gerekir. Her yetiştiricinin, bölgesine hangi çeşitlerin adapte olduğunu ve yaygın olarak kullanıldığını öğrenmek için kendi bölgesinde çalışan lisanslı bir agronomistle ve diğer yetiştiricilerle görüşmesi şiddetle tavsiye edilir. Aşağıda listelenen faktörler dışında modern kiraz bahçeleri için bodur ve yarı bodur çeşitlerin önemine odaklanacağız.

Kiraz çeşidi seçerken göz önünde bulundurulması gereken faktörler

İklim ve Hava Koşulları - Yerel Koşullar

Kiraz ağaçlarının kış aylarında uyku halini kırmak ve çiçeklenmelerini teşvik etmek için belirli miktarda soğuklama isteğine (sıcaklığın 7°C veya 45°F'nin altında olduğu saatler) ihtiyaç duyduğunu unutmayın. Farklı çeşitlerin farklı soğuklama gereksinimleri vardır, bu nedenle yerel iklime uygun bir çeşit seçmek çok önemlidir. Örneğin, 'Minnie Royal' ve 'Royal Lee' düşük soğuklama saatlerine sahip daha sıcak bölgeler için uygunken, 'Lapins' ve 'Bing' daha yüksek soğuklama saatlerine sahip bölgeler (daha soğuk bölgeler) için daha uygundur.

Çiftçiler, seçilen çeşit ve anacın meyve bahçelerindeki toprağın belirli özelliklerine veya geçmişine uygun olduğundan emin olmalıdır. Toprak türü dışında, pH da dikkate alınması gereken bir diğer önemli özelliktir.

Tabii ki çiftçi aynı zamanda özellikle daha düşük sıcaklıklara ve daha yüksek don riskine sahip bölgelerde çeşidin soğuğa dayanıklılığını da dikkate almalıdır. Erken çiçek açan çeşitler don hasarına karşı daha hassas olabilir. İlkbahar geç donlarının yaşandığı bölgelerdeki çiftçiler, çiçek hasarı riskini en aza indirmek için daha geç çiçek açan çeşitleri seçmelidir. Ayrıca, bazı çeşitler diğerlerine göre sıcağa veya soğuğa daha toleranslıdır. Örneğin, 'Stella' ve 'Sweetheart' soğuğa dayanıklılıkları ile bilinirken, 'Royal Rainier' sıcağa daha dayanıklıdır.

Tozlaşma gereksinimleri

Bazı kiraz çeşitleri kendine döllenebilir (örneğin Stella ve Lapins), yani tozlaşma için başka bir çeşide ihtiyaç duymazlar. Ancak çoğu çeşit, meyve tutturmak ve daha yüksek verim elde etmek için uyumlu çeşitlerden çapraz tozlaşma gerektirir. Ana çeşidinizi seçerken, başarılı bir meyve tutumu sağlamak için (ana çeşidinizin) tüm çiçeklenme dönemini kapsayan en az 2 (hatta 3) uyumlu tozlayıcı çeşide sahip olduğunuzdan emin olun.

Pazar Talebi ve Verim

Pazar talebi genellikle tercih edilen meyve özelliklerini belirler. Çekici renkli, lezzetli, daha büyük ve sert kirazlar tipik olarak daha yüksek pazar değerine sahiptir. 'Bing' ve 'Rainier' gibi çeşitler, arzu edilen nitelikleri nedeniyle pazarda popülerdir. “Strawberry” adlı kiraz çeşitleri (pembemsi renkli meyveler) son yıllarda giderek daha popüler hale gelmektedir. Aynı zamanda, çiftçiler hasat öncesi dönemlerde yetişen meyvelerin (erkenci) daha yüksek fiyatlara satabilecekleri bilmektedir. Bu nedenle, erkenci veya geç sezon çeşitleri seçilebilir. Son 10-20 yılda, bodur ve yarı bodur çeşitlerin ve yüksek yoğunluklu dikim sistemlerinin artmasıyla, ağacın uzun ömürlülüğü de çiftçinin dikkate alması gereken ekstra bir faktördür aksi takdirde kısa bir süre sonra yeniden dikim gerekebilir.

Zararlılara/Hastalıklara Karşı Direnç ve Dikim Sistemi

Çiftçi, bölgesindeki ağaçları ve üretimini riske atabilecek yaygın zararlıların ve hastalıkların farkında olmalıdır. Bunu bilmek ona dayanıklı veya toleranslı çeşitleri ve uygun anaçları seçme fırsatı verecektir. Ayrıca yukarıda da belirtildiği gibi eğer bir yetiştirici avantajları için yüksek yoğunluklu bir meyve bahçesine sahip olmak istiyorsa, bu sistem için uygun çeşitleri ve anaçları seçmesi gerekir. Bodur ve yarı bodur çeşitler ile geleneksel çeşitler, aşağıda verilmiştir.

Bodur ve Yarı Bodur Kiraz Çeşitleri ve Anaçları

Kiraz yetiştiriciliği, çiftçiler arasında bodur ve yarı bodur çeşitlerin giderek daha fazla tercih edilmesiyle birlikte son birkaç on yılda önemli ölçüde gelişmiştir. Bu modern meyve bahçesi sistemleri, geleneksel kiraz ağaçlarına göre çeşitli avantajlar sunmakta ve bu da onları dünya çapında giderek daha popüler bir seçim haline getirmektedir. Aşağıda bu eğilimin arkasındaki nedenlere, bu çeşitlerin faydalarına, yetiştirme yöntemlerine, dikim mesafelerine ve dünya çapında kullanılan en popüler çeşit ve anaçlara odaklanacağız.

Modern Çiftçiler Neden Bodur ve Yarı Bodur Kiraz Çeşitlerini Tercih Ediyor?

Bodur kiraz çeşitlerinin avantajları

Modern kiraz yetiştiricileri birkaç önemli avantaj nedeniyle genellikle bodur ve yarı bodur kiraz çeşitlerini tercih etmektedir:

Erken ve Yüksek Getiri: Bu çeşitler, geleneksel kiraz ağaçlarına göre üreme aşamasına (meyve verme aşaması) daha erken girme eğilimindedir ve çiftçilerin daha hızlı bir yatırım getirisi elde etmelerini sağlar.
Mevcut arazinin daha iyi kullanılması: Bodur ve yarı bodur ağaçların daha küçük boyutları, yoğun dikime olanak tanıyarak hektar ve dönüm başına verimin artmasını sağlar. Bu da üretkenliği ve karlılığı en üst düzeye çıkarmak için çok önemlidir.
Daha Kolay Yönetim: Bu ağaçların küçültülmüş boyutları budama, hasat ve haşere yönetimi gibi bakım işlerini daha kolay ve verimli hale getirir. Ayrıca bodur ve yarı bodur çeşitler genellikle Merkezi Lider Terbiye veya V/Y olarak terbiye edilir ve bitki koruma ürünleri veya yaprak gübrelerinin kullanımı için kolaylık sağlar. Bu ağaçların daha küçük olması hasadı kolaylaştırarak işçi güvenliği ve üretkenliği sağlar. Merdivenlere veya özel ekipmanlara ihtiyaç duymadan meyvelere erişmek ve toplamak işlemleri kolaylaştırır ve işçilik maliyetlerini azaltır. Bir işçi 8 saat içinde yaklaşık 100-150 kg kiraz hasat edebilir. Elbette meyvelerin toplanması, meyvelerin zedelenmesini önlemek için özenle yapılmalıdır aksi halde meyvelerin ticari değerini ve depolanabilirliğini azalabilir. Aynı zamanda, Kiraz Hasadına ayrılmış makalede daha ayrıntılı olarak analiz ettiğimiz gibi, işçiler meyve veren dalları kırmamak veya zarar vermemek için çok dikkatli olmalıdır. Meyve veren dallar gelecek yılların üretimi için gereklidir.
İyileştirilmiş Bahçe Koruması: Daha küçük ağaçları yağmur, dolu ve kuşlar gibi çevresel tehlikelerden korumak daha kolaydır. Yetiştirici, ağaçlar daha kısa olduğu için meyve bahçesinin üzerine kolaylıkla koruyucu ağ veya örtü çekebilir.
İyileştirilmiş Meyve Kalitesi: Yüksek yoğunluklu dikim sistemleri, daha iyi gölgelik yönetimi ve güneş ışığına ulaşım yoluyla meyve kalitesini arttırabilir.

Bu avantajlara rağmen yüksek yoğunluklu sistemler uygun şekilde yönetilmediği takdirde küçük, düşük kaliteli meyve gibi riskleri de beraberinde getirir. Bu nedenle bu sistemi denemeden önce saha koşullarını ve yönetim becerilerini dikkatlice değerlendirmek çok önemlidir.

Yüksek Yoğunluklu Meyve Bahçeleri

Yüksek Yoğunluklu Meyve Bahçeleri: Modern kiraz bahçelerinde en yaygın kullanılan sistemlerden biridir. Bodur ağaçlar tipik olarak kullanılır ve 3 x 4 m (10 x 16 ft) veya 3,5 - 4,5 m (11,5 x 14,8 ft) aralıklarla dikilir ve hektar başına yaklaşık 840 ağaç (340 ağaç/akre) barındırır. Bu, optimum güneş ışığına ulaşım ve gölgelik yönetimi sağlar. Bu sisteme ve dikim mesafelerine uyması için bodur çeşitler kullanılır.
Standart Yoğunluklu Meyve Bahçeleri: Hektar başına 740 ağaçtan (300 ağaç/akre) daha az ağaç bulunur ve yarı bodur çeşitler dikilir. Yaygın olarak kullanılan dikim mesafeleri 5 x 5 m ve 5 x 6 m'dir (16,4x16,4 ft ve 16,4x20 ft)
Ultra Yüksek Yoğunluklu Meyve Bahçeleri: Hektar başına 1630'dan fazla ağaç (dönüm başına 660 ağaç) ile daha da yakın aralıklara (1,8 x 3,5 m veya 6 x 11 ft) sahiptir. Bu sistem zorlukları nedeniyle hala yaygın olarak kullanılmamaktadır.
Geleneksel Meyve Bahçeleri: Büyük kiraz ağaçlarının bulunduğu kiraz bahçeleri 20-30 yıl önce dikildikleri ve hala verimli oldukları için hala yaygındır ve bu nedenle yeni ağaçlar-bodur çeşitlerle değiştirilmemiştir. Bu tür bahçelerde dikim mesafeleri daha büyüktür ve genellikle 8 x 8 m, 9 x 9 metre, 7 x 10 m ve 10 x 10 m veya daha fazladır (26x26 ft veya 30x30 ft, 23x33 fr ve 33x33ft).

Bodur ve yarı bodur çeşitlerin yetiştirildiği bu yüksek yoğunluklu sistemlerde, yaygın terbiye sistemleri merkezi lider, ince iğ şekli, İspanyol çalı, Tatura teli, V/Y teli ve Kym Green Çalısı (KGB)'dır.

Bodur ve Yarı Bodur Çeşitlerin Geleneksel Kiraz Çeşitlerinden Farkları

Geleneksel kiraz ağaçları tipik olarak daha büyüktür, daha fazla alan gerektirir ve bodur-yarı bodur çeşitlere göre meyve vermeleri daha uzun sürer. Büyüklükleri nedeniyle yönetimi genellikle daha zordur ve daha fazla emek gerektiren budama ve hasat işlemleri vardır. Ayrıca geleneksel çeşitler modern yüksek yoğunluklu meyve bahçesi sistemlerine uyum sağlayamayabilir, bu da hektar ve dönüm başına verimi en üst düzeye çıkarma potansiyellerini sınırlar.

Bodur ve yarı bodur tatlı kiraz çeşitleri genellikle 2-3 yıl içinde meyve vermeye başlar ve dikimden 4-5 yıl sonra maksimum verime ulaşır. Bu çeşitler 15-18 yıl boyunca veya bazı durumlarda 25 yıla kadar iyi verim verebilir. Yarı bodur 5 yaşındaki bir ağacın ortalama üretimi ağaç başına yılda 20 kg civarında olabilir (44 lbs/ağaç/yıl). Yetiştiriciler yeni ağaçları eskileriyle değiştirmeden 1-2 yıl önce büyük ağaçların arasındaki sıralara dikmeye başlarlar. Bu şekilde, yıl kaybetmeden hızlı bir şekilde iyi bir üretim yaparlar. Bu meyveler sofralık/taze tüketim için pazarlanır. Sofralık tüketim için tatlı kirazlar 24-26 cm'den (9,4-10,2 inç) daha büyük olmalıdır. Kirazlar ne kadar büyük olursa, pazar fiyatları da o kadar yüksek olur.

Öte yandan geleneksel çeşitler çok daha büyüktür ve dikimden 6-7 yıl sonra meyve vermeye başlar ve 40 ila 50 yıl boyunca üretken kalır ancak 30 ila 40 yıl sonra verim düşer. Çeşide, yetiştirme uygulamalarına ve bölgeye bağlı olarak büyük ağaçlar ağaç başına (yılda) 500 kg'a kadar (veya ağaç başına/yıl 1102 lbs) meyve verebilir. Günümüzde bu ağaçların meyvelerinin büyük bir kısmı endüstriyel kullanım için kullanılmaktadır (18-22 cm (7-8,6 inç) veya daha küçük boyutlardaki meyveler), ancak sofralık olarak da tüketilebilirler.

Popüler Tatlı Kiraz Çeşitleri ve Anaçları

Bodur ve Yarı Bodur Çeşitler

'Lapins': Kendine döllenebilirliği ve mükemmel meyve kalitesi ile bilinir.
'Stella': Büyük, tatlı meyveleriyle popüler olan bir başka kendine döllenebilen çeşit.
'Gisela' Anaçları (Gisela 5, 6 ve 12): Erken meyve vermeleri ve farklı kiraz çeşitlerine uyum sağlamaları ile bilinen en yaygın kullanılan bodur anaçlar arasındadır.

Popüler Anaçlar

Gisela Serisi (Gisela 5, 6, 12): Almanya'da geliştirilen bu anaçlar boy kontrol özellikleri ve erken meyve vermeleriyle bilinir. Bununla birlikte meyve büyüklüğünü ve verimini korumak için yoğun yönetim gerektirirler.
Krymsk Serisi (Krymsk 5 ve 6): Bu anaçlar yarı bodur olmakla beraber çok çeşitli topraklara ve iklimlere uyarlanabilir. Özellikle kışları soğuk geçen bölgelerde popülerdir.
MaxMa 14: Yüksek yoğunluklu dikimler için uygun, kireçli topraklara ve demir eksikliğine dayanıklılığı ile bilinen yarı bodur bir anaçtır.
Mahaleb ve Mazzard: Günümüzde daha az kullanılmakla birlikte, bu geleneksel anaçlar çeşitli toprak tiplerine ve koşullarına uyum sağlayabilmeleri açısından değerlidir.

Geleneksel Anaçlar

Mahlep (Prunus mahaleb): Kuraklığa toleransı ile bilinir ve geleneksel kiraz çeşitleri için kullanılır.
Mazzard (Prunus avium): Çok çeşitli tatlı kiraz çeşitleri ile iyi bir uyumluluk sunar ve soğuğa dayanıklıdır.

Küresel Yetiştiricilik ve Popüler Çeşitler

Kiraz yetiştiriciliği ülkelere ve hatta ülke içinde bölgelere göre değişmekte olup, yerel iklim ve koşullara uyum sağlayabilmeleri için belirli çeşitler ve anaçlar tercih edilmektedir.

Avrupa: Popüler çeşitler arasında 'Ferrovia', 'Regina' ve 'Grace Star' yer alır. Gisela 5 ve MaxMa 14 gibi anaçlar yaygın olarak kullanılmaktadır.
Kuzey Amerika: 'Bing', 'Rainier' ve 'Lapins' gibi çeşitler tercih edilir ve genellikle Gisela veya Krymsk anaçları üzerine aşılanır.
Avustralya ve Yeni Zelanda: 'Stella' ve 'Sweetheart' gibi çeşitler yaygındır, Tatura telli sistemleri ve Krymsk anaçları yaygın olarak benimsenmiştir.

Piyasada aralarından seçim yapabileceğiniz daha birçok kiraz çeşidi mevcuttur. Kendi araştırmanızı yapın. Bir çeşit seçmeden ve kiraz ağaçlarını dikmeden önce lisanslı bir yerel tarım uzmanına danışın. Araştırma ve ıslah programları ilerlemeye devam ettikçe, kiraz yetiştiricileri için seçeneklerin genişlemesi ve bu dinamik sektörde daha da fazla fırsat sunulması muhtemeldir.