Çileğin Toprak Gereksinimleri, Yetiştirme Sistemleri ve Bitki Yoğunluğu

Sağlıklı Ürünler İçin Çileğin Toprak Gereksinimleri ve En İyi Dikim Öncesi Uygulamalar

Toprak gereksinimleri ve dikim öncesi uygulamalar

Çileklerin çeşitlerine ve bölgeye bağlı olarak farklı toprak gereksinimleri vardır. Bitki birçok toprak tipine uyum sağlayabilir ancak iyi drene edilmiş, organik madde açısından zengin, orta dokulu, kumlu-tınlı veya tınlı toprakları ve 5,5-6,5 pH aralığını tercih eder. İlkbaharda uzun süre ıslak kalan ya da dona yatkın alanlar çilek yetiştiriciliği için uygun değildir. Tarla tam güneş ışığı almalı ve hafif eğimli olmalıdır. Bu, soğuk havanın bitkilerden uzaklaşmasını sağlayarak don zararını önlemeye yardımcı olur.

Dikimden önce çiftçi, tarlasındaki bazı temel toprak özelliklerini (ör. toprak tipi, besin mevcudiyeti, pH vb.) belirlemek için toprak analizi yapabilir. Tarlanın ekim geçmişi gözden geçirilmeli ve Verticillium solgunluğu riskini azaltmak için daha önce Solanaceae familyasına ait bitkilerin (domates, patates, biber vb.) yetiştirildiği alanlara çilek dikiminden kaçınılmalıdır. Yeni sürülmüş çim veya çayır alanları da yoğun yabancı ot sorunları ve çilek kökleriyle beslenen beyaz kurtçuk (çim zararlısı) tehlikesi nedeniyle tercih edilmemelidir. Çiftçiler, toprak kaynaklı zararlılar ve yabancı otlarla mücadele için toprak fumigasyonu ve solarizasyon gibi yaygın yöntemleri kullanarak tarlayı temizleyebilir/dezenfekte edebilir. Bu önlemler, antraknoz, Phytophthora taç çürüklüğü, kırmızı kök çürüklüğü ve gri küf gibi önemli çilek mantar hastalıklarını azaltabilir. Öte yandan, yulaf, çavdar veya Sudan otu (yeşil gübre olarak) ekilip çilek dikiminden hemen önce toprağa karıştırılabilir.

Çilek üretiminde kullanılan yetiştirme sistemleri ve bitki aralıkları

Çilek bitkileri, yastık sıralı sistem, tepe (hill) sistemi, tümsek (mound) sistemi, plastik malçlı yükseltilmiş yataklar, yüksek ve alçak tüneller ve cam seralarda yetiştirilebilir. Özellikle Akdeniz bölgesinde üreticiler, yastık sıralı sistem, plastik malçlı yükseltilmiş yataklar ve yüksek/alçak tünelleri sıkça tercih eder.

Büyük ticari çiftlikler, düşük maliyetli ve mekanik hasada uygun olduğu için genellikle çilekte yastık sıralı sistemi kullanır. Bu yöntem serin iklimlerde iyi sonuç verir ve Haziran’da ürün veren çeşitler için idealdir. İlkbaharda, çilekler 75–100 cm (30 inç–3 feet) sıra aralığıyla ve sıralar içinde 40–90 cm (15–35 inç) mesafe bırakılarak dikilir, sürgünlerin yayılması için 15–35 cm (6–14 inç) alan bırakılır. Bu aralığın dışına çıkan sürgünler kesilebilir. Bitkiler genellikle hektar başına 10.000–40.000 (dönüm başına 4.000–16.160) yoğunlukta seyreltilir. Büyüme sezonunda açan çiçekler kesilir.

Tepe veya tümsek sistemi, daha çok gün-nötr çeşitlerin yetiştirildiği bölgelerde kullanılır. Dikim yazın veya kışın yapılır. Yükseltilmiş yataklar yaklaşık 20 cm (8 inç) yüksekliğinde olur ve genellikle şeffaf veya siyah plastik malçla kaplanır. Bu yöntem yabancı otların büyümesini engeller ve toprak nemini korur. En önemlisi, tepe sistemi diğer sistemlere göre %30-40 daha az maliyetlidir, verimler %35-40 artar ve meyveler 3-10 gün daha erken olgunlaşır. Bitki aralıkları yetiştirilen çeşide göre değişir. Çiftçilere, sıralar arasında 75-90 cm (30-35 inç), bitkiler arasında ise 30-60 cm (12-24 inç) mesafe bırakmaları tavsiye edilir. Bitkinin etrafında 30 cm boşluk bırakmak sürgünlerin yayılmasına yeterlidir. Bu alanın dışına çıkan sürgünler temizlenebilir. Tepe sisteminde ortalama bitki yoğunluğu hektar başına 50.000–75.000 (dönüm başına 20.200–30.300) bitkidir ve tek ya da çift sıra halinde yetiştirilebilir.

Yüksek veya alçak tüneller, çoğunlukla gün-nötr çeşitlerin sezonu uzatmak için yetiştirilmesinde kullanılır. Bitki yoğunluğu genellikle hektar başına 43.000 (dönüm başına 17.500) civarındadır. Bu yöntem Akdeniz bölgesinde yaygın olarak uygulanır. Bu sistemle %40-50 daha yüksek verim alınır ve meyveler yastık sıralı sisteme göre 20-30 gün daha erken olgunlaşır. Yükseltilmiş yataklar plastikle kaplanır. Tepe sistemine benzer, ancak yüksek veya alçak tünellerde uygulanır. Ayrıca tünellere arı kovanı yerleştirilmesi tozlaşmayı artırır.

Açık arazide dikim yapılırken, çiftçi bulutlu bir günü ya da öğleden sonraki saatleri seçmelidir. Fideler toprakla taç kısmı kapanmayacak şekilde, yalnızca köklerin üst kısmı örtülerek dikilmelidir.

Masaüstü (tabletop) veya yükseltilmiş oluk sistemleri (yükseltilmiş yataklar), gün-nötr ve Haziran’da ürün veren çeşitlerin yetiştirilmesinde giderek daha popüler hale gelmiştir. Bu sistemde bitkiler, yerden 1,5 m (5 feet) yükseklikte plastik tepsilerde/oluklarda kapalı sulama sistemiyle yetiştirilir. Genellikle her oluk 91,5 cm (3 feet) uzunluğunda, 15 cm (6 inç) derinliğinde olur ve 9 bitki içerir. Yataklar arasında genellikle 60 cm (2 feet) boşluk bırakılır. Bu sistemin başlıca avantajları arasında toprak verimliliğine ve tipine bağlı olmaması, yabancı ot mücadelesi gerektirmemesi, hassas sulama ve gübreleme imkânı, erken dikim, uzatılmış yetiştirme dönemi ve toprak kaynaklı hastalıklar ile zararlılardan korunma bulunur. Ancak bu sistem için çiftçinin sürekli ve güvenilir su kaynağına ihtiyacı vardır.

Cam sera üretiminde, m² başına yaklaşık 12 bitki (hektar başına 120.000 veya dönüm başına 48.480 bitki) yoğunluğu kullanılır. Yüksek maliyet nedeniyle dünya genelinde yaygın kullanılmasa da, Japonya’da oldukça popülerdir.

Çilek yetiştiriciliğinde yeni ve gelişmekte olan yüksek teknolojili sistemlerden biri de hidroponiktir. Hidroponik, bitkilerin toprak olmadan özel substratlar içinde yetiştirildiği bir yöntemdir. Bu yöntemin birçok avantajı olsa da verimler standart sistemlere kıyasla daha düşüktür. Ancak, toprakta çilek yetiştirildiğinde %20 olan fire oranı, hidroponikte yalnızca %1’e düşmektedir.