Το μέλι μανούκα παράγεται από το νέκταρ του θάμνου μανούκα (Leptospermum scoparium), που φύεται στη Νέα Ζηλανδία και σε παράκτιες περιοχές της Αυστραλίας. Οι μέλισσες που το παράγουν τρέφονται ελεύθερα σε ακτίνα αρκετών χιλιομέτρων από την κυψέλη, οπότε κανένα μέλι μανούκα δεν προέρχεται κατά 100% από νέκταρ μανούκα. Για να ξεκαθαρίσει ποιο μέλι δικαιούται να πωλείται ως μανούκα, το Υπουργείο Πρωτογενούς Παραγωγής της Νέας Ζηλανδίας (MPI) θέσπισε το 2018 έναν έλεγχο πέντε σημείων, με τέσσερις χημικούς δείκτες από το νέκταρ και έναν δείκτη DNA από τη γύρη.
Σε τι διαφέρει από το κοινό μέλι
Κάθε μέλι έχει κάποια αντιβακτηριακή δράση, χάρη στο ένζυμο που προσθέτουν οι μέλισσες και που παράγει υπεροξείδιο του υδρογόνου. Το μανούκα όμως περιέχει μεθυλγλυοξάλη (MGO) σε πολύ υψηλότερες συγκεντρώσεις από το κοινό μέλι, και αυτή η ένωση δρα επίσης αντιβακτηριακά.
Στη δεκαετία του 1980, ο βιοχημικός Peter Molan στο Πανεπιστήμιο Waikato αφαίρεσε την υπεροξειδική δράση από διάφορα μέλια και διαπίστωσε ότι μόνο το μανούκα διατηρούσε τις αντιβακτηριακές του ιδιότητες. Αυτό οφείλεται στο ότι το άνθος της μανούκα δίνει διυδροξυακετόνη (DHA), η οποία μετατρέπεται αργά σε MGO με τον χρόνο, ακόμη και μετά τη συσκευασία. Τα εργαστήρια παρακολουθούν και τις δύο ενώσεις κατά την κατάταξη, γιατί καθορίζουν τη μελλοντική ισχύ και τη διάρκεια ζωής του μελιού.
Η λεπτοσπερίνη είναι μια ένωση που υπάρχει μόνο στο νέκταρ της μανούκα και δεν μπορεί να προστεθεί ή να πλαστογραφηθεί, οπότε τα εργαστήρια την ελέγχουν για να πιστοποιήσουν τη γνησιότητα του μελιού.
Μονοανθικό ή πολυανθικό
Το μέλι μανούκα κυκλοφορεί σε δύο κατηγορίες. Το μονοανθικό προέρχεται κατά κύριο λόγο από νέκταρ μανούκα, πιάνει υψηλότερα όρια στους δείκτες και έχει εντονότερη γεύση. Το πολυανθικό είναι μείγμα μανούκα με άλλα νέκταρ, έχει πιο ήπια γεύση και χαμηλότερα επίπεδα MGO, και προορίζεται για καθημερινή χρήση.
UMF ή MGO
Ο δείκτης MGO δείχνει πόση μεθυλγλυοξάλη περιέχει το μέλι τη στιγμή του ελέγχου, σε χιλιοστόγραμμα ανά κιλό, δηλαδή πόσο ισχυρό είναι. Δεν λέει όμως τίποτα για τη φρεσκάδα ή τη γνησιότητά του, και ένα μέλι με ένδειξη MGO μπορεί να έχει συσκευαστεί οπουδήποτε.
Το UMF (Unique Manuka Factor) είναι πιστοποίηση που χορηγεί η UMF Honey Association. Επιβεβαιώνει το MGO για την ισχύ, το DHA για τη διάρκεια ζωής, τη λεπτοσπερίνη για τη γνησιότητα και την HMF για τη φρεσκάδα, και απαιτεί το μέλι να έχει συσκευαστεί στη Νέα Ζηλανδία και να είναι ιχνηλάσιμο σε αδειοδοτημένο προμηθευτή. Η UMF Honey Association αγοράζει επίσης μέλι των μελών της από καταστήματα σε όλο τον κόσμο και το επανελέγχει.
Στις ετικέτες συναντά κανείς και άλλες ενδείξεις, όπως K Factor, BioActive, MGS, NPA και TA. Πρόκειται για ιδιωτικά ή παλαιότερα συστήματα που μπορεί να μετρούν τη γύρη ή τη δραστικότητα, δεν ελέγχουν όμως το μέλι στο ράφι όπως το UMF.
Οι βαθμίδες του μελιού μανούκα
Η βαθμίδα ενός μελιού μανούκα δείχνει πόση MGO περιέχει, και όσο πιο πολλή έχει, τόσο πιο ισχυρή είναι η αντιβακτηριακή του δράση. Αυτό δεν σημαίνει ότι η υψηλότερη βαθμίδα είναι πάντα και η καταλληλότερη. Για την καθημερινή κατανάλωση μια μεσαία βαθμίδα είναι μια χαρά, ενώ τις πιο ισχυρές τις προτιμά κανείς για τοπική, στοχευμένη χρήση.
Στην κατάταξη χρησιμοποιούνται δύο βασικά συστήματα, το MGO που δείχνει την καθαρή ισχύ και το UMF, μια ευρύτερη πιστοποίηση που ελέγχει επιπλέον αν το μέλι είναι γνήσιο. Στο ράφι οι τιμές MGO εμφανίζονται συχνά στρογγυλοποιημένες, για παράδειγμα το MGO 263 ως «MGO 260+».
- UMF 5+ αντιστοιχεί σε MGO 83+ και ταιριάζει στην καθημερινή κατανάλωση, για παράδειγμα ως γλυκαντικό στο τσάι.
- UMF 10+ αντιστοιχεί σε MGO 263+ και χρησιμοποιείται πιο συχνά για την ευεξία, όπως στην ανακούφιση του πονόλαιμου.
- UMF 15+ αντιστοιχεί σε MGO 514+, είναι πολύ ισχυρό και προτιμάται για τοπική χρήση, όπως στην περιποίηση του δέρματος.
- UMF 20+ αντιστοιχεί σε MGO 829+, το κορυφαίο προϊόν, το σπανιότερο και ακριβότερο, συνήθως για στοχευμένη τοπική χρήση.
Νοθεία και έλεγχος γνησιότητας
Λίγα μέλια νοθεύονται τόσο συχνά όσο το μανούκα. Σε όλο τον κόσμο πωλείται πολλαπλάσια ποσότητα από όση πραγματικά παράγεται κάθε χρόνο σε Νέα Ζηλανδία και Αυστραλία, άρα μεγάλο μέρος από όσα κυκλοφορούν ως μανούκα δεν είναι γνήσιο. Οι απομιμήσεις παίρνουν πολλές μορφές, από κοινό μέλι με λίγο μανούκα και αναμείξεις διαφόρων χωρών μέχρι μέλι με πειραγμένο χρώμα και άρωμα ή και σκέτα σιρόπια.
Το μανούκα υψηλής βαθμίδας είναι προϊόν πολυτελείας με ανάλογη τιμή, οπότε κυκλοφορούν νοθευμένες εκδοχές που κοστίζουν λιγότερο στην παραγωγή αλλά πωλούνται στην ίδια τιμή. Ο έλεγχος δεν είναι πάντα εγγυημένος από χώρα σε χώρα, και γι' αυτό μετράει τόσο η πιστοποίηση. Αξίζει πάντα να βεβαιώνεστε ότι ένα προϊόν που πωλείται ως μανούκα προέρχεται πραγματικά από νέκταρ μανούκα.
Ποια βαθμίδα να αγοράσετε
Διαλέξτε ανάλογα με τη χρήση για την οποία το προορίζετε.
- Καθημερινή χρήση για ευεξία ή ως γλυκαντικό: UMF 5+ έως 10+ (MGO 83 έως 263+).
- Γενική ευεξία, όπως ανακούφιση του πονόλαιμου: UMF 10+ έως 15+ (MGO 263 έως 514+).
- Στοχευμένη ή τοπική χρήση και περιποίηση δέρματος: UMF 15+ έως 20+ (MGO 514 έως 829+).
Γιατί κοστίζει τόσο
Όσο υψηλότερη η βαθμίδα, τόσο ανεβαίνει η τιμή. Τα άνθη της μανούκα ανθίζουν μόνο για δύο έως έξι εβδομάδες τον χρόνο και σε συγκεκριμένες περιοχές, ενώ ο έλεγχος και η πιστοποίηση έχουν υψηλό κόστος.
Πώς να σιγουρευτείτε ότι αγοράζετε γνήσιο μανούκα
- Αναζητήστε το σήμα UMF™ και τον αριθμό άδειας, που μπορείτε να επαληθεύσετε στην UMF Honey Association.
- Αν το βάζο δείχνει μόνο MGO ή τον παραγωγό, ελέγξτε ότι συσκευάστηκε στη Νέα Ζηλανδία και, αν γίνεται, ζητήστε έλεγχο για λεπτοσπερίνη και DHA.
- Δείτε αν αναγράφεται «μονοανθικό» ή «πολυανθικό», ένδειξη ότι πέρασε τους ελέγχους εξαγωγής της Νέας Ζηλανδίας.
- Αν λείπει και η ένδειξη UMF και η τιμή MGO, να είστε επιφυλακτικοί.
- Περιμένετε υψηλότερη τιμή. Αν μοιάζει φθηνό, προσέξτε μην είναι πλαστό.
- Συσκευασία εκτός Νέας Ζηλανδίας ίσως χρειάζεται παραπάνω προσοχή.
Αποθήκευση και χρήση
Κρατήστε το μέλι μανούκα καλά κλεισμένο, σε θερμοκρασία δωματίου και μακριά από το φως. Μην το βάζετε στο ψυγείο, γιατί το κρύο επιταχύνει τη ζαχάρωση. Αποφύγετε την έντονη θέρμανση, που μπορεί να αλλοιώσει κάποιες από τις ενώσεις στις οποίες οφείλονται τα οφέλη του. Και ποτέ μην το δίνετε σε παιδί κάτω των 12 μηνών.
