Ένα έλατο που έχει μεγαλώσει σε γλάστρα μπορεί να στολίσει το σπίτι στις γιορτές και να συνεχίσει να ζει μετά, στο μπαλκόνι, στην αυλή ή φυτεμένο στον κήπο. Για να επιβιώσει, μένει όσο λιγότερες ημέρες γίνεται μέσα στο ζεστό σπίτι, σε δροσερό σημείο μακριά από κάθε πηγή θερμότητας, και η μπάλα του χώματος δεν ξεραίνεται ποτέ. Οι πανεπιστημιακές υπηρεσίες και οι θεσμικοί φορείς κηπουρικής δίνουν όριο από πέντε ως δώδεκα ημέρες μέσα στο σπίτι και συμφωνούν στα υπόλοιπα, δηλαδή σε σταδιακή μετάβαση από το κρύο στη ζέστη και πίσω, σε τακτικό πότισμα χωρίς λιμνάζον νερό και σε επιστροφή έξω αμέσως μετά τις γιορτές.
Ποια έλατα πωλούνται σε γλάστρα
Με τη λέξη «έλατο» στην αγορά εννοούμε συνήθως δύο γένη κωνοφόρων, τις ελάτες (Abies) και τις ερυθρελάτες (Picea). Κατά τη Βασιλική Εταιρεία Κηπουρικής του Ηνωμένου Βασιλείου (RHS), η ελάτη Νορντμάν (Abies nordmanniana) έχει σκούρες πράσινες βελόνες που πέφτουν πολύ αργά, ενώ η ερυθρελάτη (Picea abies), το παραδοσιακό χριστουγεννιάτικο δέντρο της βόρειας Ευρώπης, έχει ωραίο άρωμα αλλά ρίχνει γρήγορα τις βελόνες της. Γι' αυτό η Νορντμάν διατηρεί καλύτερα τις βελόνες της μέσα στο σπίτι.
Η ελληνική ελάτη, η κεφαλληνιακή (Abies cephalonica), είναι ενδημική στα βουνά της Ελλάδας. Κατά το ευρωπαϊκό πρόγραμμα για τους δασικούς γενετικούς πόρους EUFORGEN, φύεται σε υψόμετρο 400 ως 1.800 μέτρων, σε υγρά εδάφη με καλή αποστράγγιση, και είναι πιο ανθεκτική στην ξηρασία, στα έντομα και στα πετρώδη, ρηχά εδάφη από τις άλλες μεσογειακές ελάτες.
Για όποιον θέλει να κρατήσει το δέντρο σε γλάστρα για χρόνια, η RHS προτείνει ποικιλίες με αργή ανάπτυξη που φτάνουν σε περιορισμένο τελικό μέγεθος. Η Picea glauca var. albertiana 'Conica', γνωστή ως νάνα ερυθρελάτη της Αλμπέρτα, φτάνει τελικά τα 4 μέτρα ύψος και τα 3 μέτρα πλάτος, η Picea abies 'Wills Zwerg' τα 3 επί 2 μέτρα και η Picea pungens 'Fat Albert' τα 3 επί 2,5 μέτρα. Οι κηπουροί του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας (UC Master Gardeners), σε κλίμα μεσογειακό όπως το δικό μας, σημειώνουν επίσης ότι η νάνα ερυθρελάτη της Αλμπέρτα ζει καλά για αρκετά χρόνια σε γλάστρα έξω.
Πώς διαλέγουμε ένα έλατο σε γλάστρα
Τα ζωντανά χριστουγεννιάτικα δέντρα πωλούνται είτε σε γλάστρα, όπου μεγάλωσαν από νωρίς, είτε με τη ρίζα σε μπάλα χώματος τυλιγμένη σε λινάτσα. Κατά τις οδηγίες της Υπηρεσίας Γεωργικών Εφαρμογών του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας (NC State Extension), όταν το δέντρο προορίζεται για φύτευση στον κήπο είναι καλύτερα να μην ξεπερνά το 1,5 ως 1,8 μέτρα ύψος. Ένα κωνοειδές κωνοφόρο ύψους 1,5 μέτρου χρειάζεται μπάλα ρίζας διαμέτρου περίπου 56 εκατοστών για να επιβιώσει στη μεταφύτευση, οπότε ένα μεγάλο δέντρο σε μικρή γλάστρα έχει λιγότερες πιθανότητες να συνεχίσει μετά τις γιορτές.
Πόσες ημέρες αντέχει μέσα στο σπίτι
Το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Κολοράντο δίνει ως ανώτατο όριο τις επτά ημέρες και θεωρεί τις πέντε καλύτερες, το NC State Extension μία εβδομάδα ως δέκα ημέρες, οι UC Master Gardeners περίπου δέκα ημέρες και η RHS το πολύ δώδεκα, με την οδηγία να το επιστρέψουμε έξω νωρίτερα αν δείχνει ταλαιπωρημένο. Η RHS προτείνει επίσης να μπει το δέντρο στο σπίτι όσο πιο αργά γίνεται, ιδανικά το Σαββατοκύριακο πριν από τα Χριστούγεννα.
Για να μην περάσει απότομα από το κρύο στη ζέστη και πάλι στο κρύο, το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο συστήνει να μείνει το δέντρο για λίγες ημέρες σε ένα ενδιάμεσο, μη θερμαινόμενο χώρο πριν μπει στο σπίτι, και το ίδιο μετά τα Χριστούγεννα πριν βγει έξω. Στην Ελλάδα ο χώρος αυτός μπορεί να είναι μια σκεπαστή βεράντα, μια αποθήκη ή ένα γκαράζ.
Σε ποιο σημείο του σπιτιού το τοποθετούμε
Το δέντρο θέλει το πιο δροσερό σημείο του σπιτιού. Η RHS προτείνει δροσερό δωμάτιο και επισημαίνει ότι κοντά σε τζάκι ή καλοριφέρ το δέντρο χάνει υπερβολική υγρασία και ρίχνει τις βελόνες του. Το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο προσθέτει τους αεραγωγούς της θέρμανσης και την τηλεόραση στα σημεία που αποφεύγουμε, και το NC State Extension το άμεσο ηλιακό φως. Αν χαμηλώσουμε τον θερμοστάτη κατά λίγους βαθμούς, ιδίως όταν δεν υπάρχει κανείς στο δωμάτιο, το δέντρο ταλαιπωρείται λιγότερο, και για τον στολισμό προτιμάμε λαμπάκια LED ή μικρά λαμπάκια χαμηλής θερμοκρασίας.
Πώς ποτίζουμε το έλατο μέσα στο σπίτι
Η μπάλα του χώματος πρέπει να μένει υγρή αλλά όχι μουσκεμένη, και δεν πρέπει να στεγνώσει ούτε μία φορά όσο το δέντρο είναι μέσα. Ελέγχουμε συχνά τη μπάλα του χώματος, όπως συστήνει το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, γιατί η ζέστη του σπιτιού το στεγνώνει γρήγορα. Κατά το NC State Extension, το πότισμα πρέπει να είναι τακτικό χωρίς πλημμύρισμα, και στο πιατάκι ή στη λεκάνη κάτω από τη γλάστρα να μένουν το πολύ 2,5 ως 5 εκατοστά νερό. Η ίδια υπηρεσία προτείνει να σκορπίζουμε που και που θρυμματισμένο πάγο πάνω στη μπάλα της ρίζας, ώστε το νερό να απορροφάται αργά, και σημειώνει ότι ένα μεγάλο δέντρο μπορεί να χρειαστεί έως και 3,8 λίτρα νερό την ημέρα. Το υπερβολικό πότισμα είναι εξίσου επικίνδυνο, και το NC State Extension τονίζει ότι ένα δέντρο δεν πρέπει ποτέ να παραποτίζεται.
Τι κάνουμε το έλατο μετά τα Χριστούγεννα
Μετά τις γιορτές το δέντρο βγαίνει πρώτα για λίγες ημέρες στον ενδιάμεσο χώρο και μετά έξω. Οι UC Master Gardeners προτείνουν ένα προστατευμένο σημείο με καλό φως αλλά χωρίς πολύ άμεσο ήλιο, ώστε να συνηθίσει ξανά το εξωτερικό περιβάλλον. Από εκεί και πέρα υπάρχουν δύο δρόμοι.
Φύτευση στον κήπο: αν σκοπεύουμε να το φυτέψουμε, μπορεί να μείνει στη γλάστρα ως τις αρχές της άνοιξης, όταν ο καιρός είναι πιο ήπιος. Κατά το NC State Extension, ανοίγουμε λάκκο με την ίδια διάμετρο με τη μπάλα της ρίζας και λίγο πιο ρηχό από αυτήν, και σκαλίζουμε μια επιφάνεια τέσσερις ως πέντε φορές μεγαλύτερη από τη μπάλα σε βάθος 15 εκατοστών. Μετά τη φύτευση ποτίζουμε καλά και απλώνουμε εδαφοκάλυψη πάχους 5 ως 7,5 εκατοστών, για παράδειγμα φλοιό πεύκου, που κρατά την υγρασία του εδάφους. Σε σημείο με αέρα το NC State Extension συστήνει να δεθεί το δέντρο σε πάσσαλο, ενώ οι UC Master Gardeners θεωρούν ότι ένα μικρό κωνοφόρο σπάνια το χρειάζεται και ότι καλό είναι να αποφεύγεται. Από εκεί και πέρα το δέντρο χρειάζεται την ίδια φροντίδα με τα άλλα κωνοφόρα του κήπου.
Παραμονή στη γλάστρα: αν το κρατήσουμε σε γλάστρα, η RHS προτείνει μεταφύτευση κάθε χρόνο σε λίγο μεγαλύτερη γλάστρα, ως το μέγεθος που μπορούμε να μετακινούμε άνετα, περίπου 45 εκατοστά σε διάμετρο και βάθος, με υπόστρωμα που περιέχει χώμα (στη Βρετανία προτείνεται το John Innes No 2 χωρίς τύρφη). Στην πράξη αυτό σημαίνει ένα μείγμα κηπευτικού χώματος με υποστρώματα και εδαφοβελτιωτικά που εξασφαλίζουν καλή αποστράγγιση. Η RHS σημειώνει πάντως ότι ένα χριστουγεννιάτικο δέντρο που μένει σε γλάστρα μπορεί να ζήσει μόνο λίγα χρόνια, επειδή από τη φύση του δεν ευδοκιμεί σε μόνιμη καλλιέργεια σε γλάστρα.
Λίπασμα δεν δίνουμε αμέσως. Κατά το NC State Extension, η λίπανση γίνεται την άνοιξη, όταν το δέντρο έχει ξεκινήσει να αναπτύσσεται, και τον πρώτο χρόνο με μέτρο, ιδίως ως προς το άζωτο. Την πρώτη άνοιξη η δόση ενός οργανικού ή οργανοανόργανου λιπάσματος μένει μικρή.
Πώς περνά το έλατο το ελληνικό καλοκαίρι
Τα έλατα είναι δέντρα του βουνού, και η κεφαλληνιακή ελάτη φύεται από τα 400 μέτρα και πάνω. Στον κάμπο και στις πόλεις το καλοκαίρι είναι η πιο δύσκολη περίοδος για ένα έλατο σε γλάστρα, καθώς το χώμα της γλάστρας ζεσταίνεται και στεγνώνει γρήγορα. Οι UC Master Gardeners, που γράφουν για το επίσης μεσογειακό κλίμα της Καλιφόρνιας, συστήνουν τουλάχιστον έξι ώρες ήλιο την ημέρα αλλά σκιά το απόγευμα, ιδίως όσο το δέντρο είναι μικρό, και τονίζουν ότι οι ρίζες δεν πρέπει να στεγνώσουν. Σε μπαλκόνι με νότιο ή δυτικό προσανατολισμό αυτό σημαίνει ότι μετακινούμε τη γλάστρα σε σημείο με απογευματινή σκιά από τον Ιούνιο ως τον Σεπτέμβριο και ποτίζουμε τακτικά, ενώ μια ανοιχτόχρωμη γλάστρα ζεσταίνεται λιγότερο από μια μαύρη πλαστική.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί το έλατο ρίχνει βελόνες μέσα στο σπίτι; Η συνηθέστερη αιτία είναι η ζέστη και η ξηρή ατμόσφαιρα κοντά σε τζάκι, καλοριφέρ ή αεραγωγό, που κατά τη RHS προκαλούν μεγάλη απώλεια υγρασίας. Παίζει ρόλο και το είδος, αφού η ερυθρελάτη ρίχνει τις βελόνες της πολύ πιο γρήγορα από την ελάτη Νορντμάν. Ελέγξτε επίσης αν στέγνωσε η μπάλα του χώματος.
Πόσες ημέρες μπορεί να μείνει το έλατο μέσα στο σπίτι; Από πέντε ως δώδεκα ημέρες, ανάλογα με την πηγή. Όσο λιγότερες, τόσο καλύτερα για την επιβίωσή του, και πάντα σε δροσερό δωμάτιο.
Μπορώ να κρατήσω το έλατο σε γλάστρα για πολλά χρόνια; Για λίγα χρόνια ναι, με μεταφύτευση σε μεγαλύτερη γλάστρα κάθε χρόνο. Για μόνιμη ζωή σε γλάστρα ταιριάζουν καλύτερα οι νάνες ποικιλίες ερυθρελάτης, όπως η 'Conica', που φτάνουν σε περιορισμένο ύψος.
Πότε φυτεύω το έλατο στον κήπο; Αμέσως μετά τις γιορτές, αφού το δέντρο συνηθίσει πρώτα για λίγες ημέρες σε ενδιάμεσο χώρο, ή αργότερα, στις αρχές της άνοιξης. Ως τότε μένει στη γλάστρα σε προστατευμένο σημείο και η ρίζα του δεν πρέπει να στεγνώσει.
Μπορεί να ζήσει ένα έλατο σε κήπο στην Αθήνα ή στη Θεσσαλονίκη; Η κεφαλληνιακή ελάτη φύεται φυσικά από τα 400 ως τα 1.800 μέτρα, οπότε σε πεδινό κήπο χρειάζεται σκιά το απόγευμα, εδαφοκάλυψη και τακτικό πότισμα το καλοκαίρι. Σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές οι συνθήκες είναι πιο κοντά στις φυσικές του.
Χρειάζεται λίπασμα το έλατο σε γλάστρα; Όχι τον χειμώνα. Η λίπανση γίνεται την άνοιξη, όταν ξεκινήσει η νέα βλάστηση, και με μέτρο στο άζωτο τον πρώτο χρόνο.
Σημαντικές σημειώσεις
Κάθε φυτό και κάθε μπαλκόνι ή κήπος είναι διαφορετικός, ανάλογα με τον προσανατολισμό, την έκθεση στον αέρα, την ποιότητα του νερού και το υψόμετρο. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία. Αν το δέντρο κιτρινίζει ή ξηραίνεται παρά τη σωστή φροντίδα, καλό είναι να το δει γεωπόνος.
Πηγές
- Royal Horticultural Society. Christmas trees: types and care
- NC State Extension. Selection and care of living Christmas trees
- Colorado State University Extension, PlantTalk. Christmas trees: care of living trees
- UC Master Gardeners of Contra Costa County. Planting your living Christmas tree
- EUFORGEN. Abies cephalonica
