Πού έχει ήδη πλήξει το Ελ Νίνιο του 2026 τις καλλιέργειες και τι ακολουθεί ως τον Μάρτιο

Στις 12 Νοεμβρίου το Κέντρο Πρόγνωσης Κλίματος (CPC) της αμερικανικής NOAA διατήρησε την προειδοποίηση για Ελ Νίνιο (El Niño Advisory), καθώς ο δείκτης Niño-3.4 έφτασε τους 2,5 °C πάνω από τον μέσο όρο και η θερμή ανωμαλία της θάλασσας απλώθηκε δυτικότερα στον ισημερινό Ειρηνικό. Σύμφωνα με την ανάλυση του CPC, ένα ισχυρό ως πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο θα διαρκέσει πιθανότατα ως το τρίμηνο Ιανουαρίου με Μαρτίου 2027 (πιθανότητα πάνω από 79%), θα ενισχυθεί κι άλλο και θα αρχίσει να εξασθενεί στις αρχές του 2027. Τον Ιούνιο, όταν άρχισε το επεισόδιο, οι προγνώσεις για τις καλλιέργειες έδειχναν κίνδυνο για ξηρασία στη νότια Αφρική, στο Σαχέλ, στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία και στην Κεντρική Αμερική. Τα δελτία παρακολούθησης καλλιεργειών του Νοεμβρίου, από τον FAO, το GEOGLAM και τις εθνικές υπηρεσίες, επιβεβαιώνουν ζημιές στην Ινδία, στην Ταϊλάνδη και στην Κεντρική Αμερική, ενώ στο Σαχέλ και στη νότια Αυστραλία οι σοδειές βγήκαν καλύτερες από τις προβλέψεις.

Οι μεγάλοι εξαγωγείς σιτηρών έβγαλαν καλές σοδειές και, κατά το AMIS Market Monitor του Νοεμβρίου, οι διεθνείς αγορές σιταριού, καλαμποκιού, ρυζιού και σόγιας παραμένουν σχετικά καλά εφοδιασμένες. Οι απώλειες ως τώρα συγκεντρώνονται εκεί όπου το Ελ Νίνιο συνέπεσε με την καλοκαιρινή περίοδο καλλιέργειας του βόρειου ημισφαιρίου, δηλαδή στην Ινδία, στη Νοτιοανατολική Ασία, στην Κεντρική Αμερική και στον βορρά της Ανατολικής Αφρικής. Από τον Νοέμβριο ως τον Μάρτιο το βάρος μετακινείται στο νότιο ημισφαίριο, με πρώτες τις χώρες της νότιας Αφρικής, όπου μόλις ξεκίνησε η σπορά του καλαμποκιού.

Πόσο ισχυρό είναι το Ελ Νίνιο τον Νοέμβριο του 2026

Στον παραδοσιακό Ωκεάνιο Δείκτη Νίνιο (ONI) της NOAA, το τρίμηνο Αυγούστου με Οκτωβρίου 2026 έδωσε απόκλιση +2,46 °C, την τρίτη υψηλότερη τιμή τριμήνου από το 1950. Ψηλότερα βρίσκονται μόνο δύο τρίμηνα του επεισοδίου 2015/16, με κορυφή +2,59, ενώ οι κορυφές του 1982/83 (+2,14) και του 1997/98 (+2,37) έχουν ήδη ξεπεραστεί. Στον Σχετικό Ωκεάνιο Δείκτη Νίνιο (RONI), που αφαιρεί τη γενική θέρμανση των τροπικών ωκεανών και με τον οποίο το CPC ορίζει ένα «ιστορικό» επεισόδιο (+2,5 °C ή περισσότερο), το ίδιο τρίμηνο έδωσε απόκλιση +1,97 °C, κάτω από τις κορυφές του 1982/83 (+2,40), του 1997/98 (+2,28) και του 2015/16 (+2,25). Οι τιμές προέρχονται από τα αρχεία ONI και RONI του CPC.

Στις 12 Νοεμβρίου το CPC υπολόγισε την πιθανότητα για ιστορικό επεισόδιο σε περίπου 60% για τα τρίμηνα Οκτωβρίου με Δεκεμβρίου και Νοεμβρίου με Ιανουαρίου, ενώ τον Οκτώβριο την έδινε στο 83% για το τρίμηνο Οκτωβρίου με Δεκεμβρίου. Παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη θετικό Δίπολο του Ινδικού Ωκεανού (IOD), που κατά το Crop Monitor for Early Warning του Νοεμβρίου προβλέπεται να κρατήσει ως τον Δεκέμβριο, αν και ο εβδομαδιαίος δείκτης υποχώρησε στους +0,69 °C στις 25 Οκτωβρίου. Το θετικό IOD ενισχύει συνήθως την ξηρασία του Ελ Νίνιο στην Αυστραλία και στην Ινδονησία και αυξάνει τις πιθανότητες για άφθονη βροχή στο Κέρας της Αφρικής.

Ο μουσώνας της Ινδίας έκλεισε στο 87% του κανονικού

Κατά τον απολογισμό της Ινδικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (IMD), η βροχή του νοτιοδυτικού μουσώνα από τον Ιούνιο ως τον Σεπτέμβριο 2026 έφτασε τα 759,4 χιλιοστά, δηλαδή 87% του μακροχρόνιου μέσου όρου. Είναι η τέταρτη χαμηλότερη τιμή από το 2001 και η δέκατη τρίτη από το 1901. Το έλλειμμα δεν μοιράστηκε ομοιόμορφα, αφού η βορειοδυτική Ινδία πήρε το 94,1% και η κεντρική το 97% του κανονικού, ενώ η νότια χερσόνησος έμεινε στο 76% και η βορειοανατολική στο 74%. Η ανατολική και βορειοανατολική Ινδία κατέγραψαν 1.017,1 χιλιοστά, τη χαμηλότερη τιμή από το 1901. Ελλειμματική βροχή είχαν 17 από τις 36 μετεωρολογικές υποδιαιρέσεις της χώρας, που καλύπτουν το 42% της έκτασής της, και η ζώνη του μουσώνα όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος της ξηρικής γεωργίας πήρε 779,9 χιλιοστά, λίγο κάτω από το κατώτερο όριο του κανονικού.

Ο Ιούνιος έδωσε μόλις το 65% του κανονικού, ο Ιούλιος το 101%, ο Αύγουστος το 84% και ο Σεπτέμβριος το 92%. Κατά το AMIS, η συγκομιδή του καλαμποκιού της περιόδου χαρίφ (kharif), της καλοκαιρινής καλλιεργητικής περιόδου, γίνεται υπό μικτές συνθήκες εξαιτίας του ασθενούς μουσώνα, το ίδιο και της σόγιας λόγω των μεγάλων ξηρών διαστημάτων, ενώ το ρύζι συγκομίζεται στις βόρειες πολιτείες και αναπτύσσεται ακόμη στις ανατολικές και στις νότιες.

Στη Νοτιοανατολική Ασία το ρύζι επλήγη από ξηρασία και πλημμύρες

Στην Ταϊλάνδη, κατά το Crop Monitor, τα παρατεταμένα ξηρά διαστήματα του Ιουλίου και μια έξαρση πυρικουλαρίωσης (rice blast) επηρέασαν το ρύζι της υγρής περιόδου, που βρίσκεται τώρα μεταξύ γεμίσματος του κόκκου και συγκομιδής. Το AMIS προσθέτει ότι η ξηρασία και οι πρόσφατες πλημμύρες μείωσαν τις αποδόσεις και ότι η σπαρμένη έκταση είναι μικρότερη από πέρυσι. Στην Καμπότζη, στο Βιετνάμ και στις Φιλιππίνες οι επίμονες βροχές και οι τροπικές καταιγίδες του τέλους Σεπτεμβρίου και των αρχών Οκτωβρίου προκάλεσαν πλημμύρες, και στο βόρειο Βιετνάμ η κατάκλυση των αγρών στα πρώτα στάδια μείωσε τις αποδόσεις. Κατά το AMIS, οι διεθνείς τιμές του ρυζιού ανέβηκαν τον Οκτώβριο, τη στιγμή που του σιταριού, του καλαμποκιού και της σόγιας υποχώρησαν. Η Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ είναι δύο από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς ρυζιού, με διαφορά τιμής ανάμεσα στο ταϊλανδέζικο και στο βιετναμέζικο ρύζι που αλλάζει από χρονιά σε χρονιά.

Η Καμπότζη είχε ήδη επισημανθεί τον Ιούνιο από το Σύστημα Δείκτη Γεωργικής Καταπόνησης (ASIS) του FAO, που με βάση 41 χρόνια δορυφορικών παρατηρήσεων εκτίμησε ότι 127.300 εκτάρια, δηλαδή περίπου 1.273.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης και βοσκοτόπων, θα επηρεάζονταν πιθανότατα από ξηρασία. Στην ιστορία που δημοσίευσε ο FAO στις 5 Οκτωβρίου, αγρότες της επαρχίας Σιέμ Ρέαπ περιγράφουν ξεραμένο ρύζι. Το Ελ Νίνιο του 2015/16 επηρέασε περίπου 2,5 εκατομμύρια ανθρώπους σε 18 επαρχίες της χώρας και μείωσε την παραγωγή ρυζιού, ενώ στο Ελ Νίνιο του 1997/98 η κυβέρνηση της Καμπότζης ζήτησε βοήθεια περίπου 250.000 τόνων ρυζιού.

Στην Ινδονησία, νότια του ισημερινού, η συγκομιδή του ρυζιού της ξηρής περιόδου είχε καλύψει ως τα τέλη Οκτωβρίου 3,74 εκατ. εκτάρια (37,4 εκατ. στρέμματα) με παραγωγή 19,61 εκατ. τόνων, λιγότερη από την προηγούμενη περίοδο, και η σπορά της υγρής περιόδου μόλις ξεκίνησε. Η ενημέρωση GIEWS του FAO της 29ης Ιουνίου προέβλεπε για την Ινδονησία και το Ανατολικό Τιμόρ βροχή κάτω από τον μέσο όρο από τον Ιούνιο 2026 ως τον Ιανουάριο 2027, διάστημα που συμπίπτει με τη σπορά της κύριας καλλιέργειας του 2027, η οποία ξεκινά συνήθως τον Οκτώβριο. Η ίδια ενημέρωση περιλάμβανε τη Μαλαισία στις χώρες με λιγότερη βροχή από τον Ιούνιο ως τον Σεπτέμβριο, και η Μαλαισία μαζί με την Ινδονησία παράγουν το μεγαλύτερο μέρος του φοινικέλαιου του κόσμου. Στις Φιλιππίνες, η κυβέρνηση ανακοίνωσε στις 5 Οκτωβρίου την αποδέσμευση 6,2 δισ. πέσος (περίπου 100 εκατ. δολάρια) από το πρόγραμμα UPLIFT για τους παραγωγούς που επλήγησαν από το Ελ Νίνιο, ως μέρος αιτήματος συνολικά 45 δισ. πέσος, σύμφωνα με το AMIS.

Η Αυστραλία έχει καλή σοδειά σιταριού στον νότο και φτωχή στον βορρά

Τον Μάιο η πρόγνωση έδινε για την Αυστραλία χειμωνιάτικη βροχή κάτω από τον μέσο όρο, όμως στην έκθεση καλλιεργειών του Σεπτεμβρίου η ABARES σημειώνει ότι οι συνθήκες στη Νότια Αυστραλία, στη Βικτώρια και στη νότια Νέα Νότια Ουαλία ήταν εξαιρετικές, με ωρίμανση 3 ως 4 εβδομάδες νωρίτερα και δυναμικό απόδοσης πολύ πάνω από τον μέσο όρο. Η χειμερινή παραγωγή προβλέπεται στους 61 εκατ. τόνους, 12% λιγότερη από πέρυσι αλλά 16% πάνω από τον μέσο όρο δεκαετίας και η τέταρτη μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί. Το σιτάρι προβλέπεται στους 29,9 εκατ. τόνους, 17% λιγότερο από πέρυσι κυρίως επειδή η σπαρμένη έκταση μειώθηκε κατά 11%, και το κριθάρι στους 16,4 εκατ. τόνους.

Στη βόρεια Νέα Νότια Ουαλία και στο μεγαλύτερο μέρος του Κουίνσλαντ η έκταση μειώθηκε σημαντικά και οι αποδόσεις αναμένονται κάτω από τον μέσο όρο, ενώ η θερινή παραγωγή της χώρας προβλέπεται μειωμένη κατά 25%, στους 3,4 εκατ. τόνους, 11% κάτω από τον μέσο όρο δεκαετίας. Η συγκομιδή του σιταριού βρίσκεται σε εξέλιξη και κατά το AMIS του Νοεμβρίου η Νότια Αυστραλία και η Βικτώρια αναμένουν αποδόσεις πάνω από τον μέσο όρο, ενώ το Κουίνσλαντ κάτω από αυτόν.

Στη νότια Αφρική το καλαμπόκι σπέρνεται με 50 ως 80% πιθανότητα για λιγότερη βροχή

Στις χώρες της νότιας Αφρικής η κύρια καλλιεργητική περίοδος διαρκεί από τον Οκτώβριο ως τον Απρίλιο, και κατά το GIEWS το Ελ Νίνιο συνδέεται συνήθως με λιγότερη βροχή σε όλη τη διάρκειά της. Κατά το Crop Monitor for Early Warning, η προετοιμασία των αγρών και η σπορά του 2026/27 βρίσκονται σε εξέλιξη και τα μοντέλα δίνουν πιθανότητα 50 ως 80% για βροχή κάτω από τον μέσο όρο από τον Νοέμβριο 2026 ως τον Μάρτιο 2027 στο μεγαλύτερο μέρος της περιοχής. Οι ίδιες προγνώσεις δίνουν πάνω από 70% πιθανότητα για θερμοκρασίες πάνω από το 90ό εκατοστημόριο. Στα κεντρικά και ανατολικά τμήματα η σταθερή βροχή αρχίζει συνήθως τον Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο, και οι προγνώσεις 30 ημερών δείχνουν ακανόνιστη έναρξη. Ο κίνδυνος για ξηρασία μεγαλώνει όταν συνυπάρχει αρνητική φάση του υποτροπικού Διπόλου του Ινδικού Ωκεανού (SIOD), που τα στοιχεία του Σεπτεμβρίου και τα μοντέλα του Οκτωβρίου δείχνουν πιθανή, με μεγάλη όμως διασπορά μεταξύ των μοντέλων.

Το καλαμπόκι είναι η βασική τροφή της περιοχής και, κατά το GIEWS, η πιο ευάλωτη καλλιέργεια, επειδή είναι ευαίσθητο στην έλλειψη νερού και χρειάζεται περισσότερες εισροές. Η Νότια Αφρική έχει ιδιαίτερο βάρος ως εξαγωγέας προς τις γειτονικές χώρες. Η άρδευση καλύπτει μικρό μέρος της καλλιεργούμενης γης, και ακόμη και στη Νότια Αφρική και στην Εσουατίνι, όπου είναι πιο διαδεδομένη, τα προηγούμενα επεισόδια έφεραν απότομη πτώση της παραγωγής σιτηρών, κυρίως το 2016 και το 2024. Στο Ελ Νίνιο του 2023/24 η περιοχή γνώρισε, κατά τον FAO, τη χειρότερη ξηρασία της σε περισσότερο από έναν αιώνα, με 61 εκατομμύρια ανθρώπους να χρειάζονται βοήθεια. Για το 2026/27 ο FAO εκτιμούσε πιθανότητα γεωργικής ξηρασίας πάνω από 50% σε μεγάλο μέρος της Ναμίμπιας και της Μποτσουάνας, με επέκταση προς την Αγκόλα, τη Ζάμπια, τη Ζιμπάμπουε, τη Νότια Αφρική και τμήματα της Μοζαμβίκης και της Μαδαγασκάρης.

Το κόστος των λιπασμάτων ανεβαίνει, αφού κατά το GIEWS σχεδόν το ένα τρίτο των ανόργανων λιπασμάτων της Νότιας Αφρικής περνά από τα Στενά του Ορμούζ και η τοπική τιμή της ουρίας τον Μάιο ήταν περίπου 90% υψηλότερη από πέρυσι, ενώ το Crop Monitor καταγράφει ανησυχία για τις τιμές καυσίμων και λιπασμάτων κυρίως στο Μαλάουι και στη Ζιμπάμπουε. Από την άλλη πλευρά, τα αποθέματα σιτηρών της περιοχής είναι επαρκή, και το GIEWS εκτιμούσε τον Ιούνιο ότι οι πολύ καλές σοδειές του 2026, πιθανότατα ρεκόρ στη Νότια Αφρική και στη Ζάμπια, θα μετριάσουν εν μέρει την επίπτωση το 2027. Στο σιτάρι, που συγκομίζεται τώρα, η ξηρασία του Ιουνίου με Αυγούστου μείωσε τις αποδόσεις στο Δυτικό Ακρωτήριο, ενώ η Ζάμπια και η Ζιμπάμπουε αναμένουν πολύ καλή σοδειά χάρη στην άρδευση.

Η Ανατολική Αφρική χωρίζεται σε ξηρό βορρά και βροχερό Κέρας

Στα δυτικά και βόρεια της Ανατολικής Αφρικής, δηλαδή στο Σουδάν, στο Νότιο Σουδάν, στη δυτική Αιθιοπία, στην περιοχή Καραμόγια της Ουγκάντας και στην Ερυθραία, το γραφείο του FAO για την Αφρική υπενθύμιζε τον Ιούλιο ότι τα επεισόδια Ελ Νίνιο φέρνουν συχνά λιγότερη βροχή στην κύρια περίοδο, από τον Ιούνιο ως τον Σεπτέμβριο. Φέτος αυτό επιβεβαιώθηκε, καθώς κατά το Crop Monitor οι σοδειές της κύριας περιόδου στον βορρά συγκομίζονται με αποδόσεις κάτω από τον μέσο όρο σε πολλές περιοχές, εξαιτίας των παρατεταμένων ελλειμμάτων βροχής και των υψηλών θερμοκρασιών.

Στο ανατολικό Κέρας της Αφρικής, που παίρνει βροχή από τον Οκτώβριο ως τον Δεκέμβριο, το Ελ Νίνιο συνδέεται αντίθετα με περισσότερη βροχή και πλημμύρες. Για το τρίμηνο Οκτωβρίου με Δεκεμβρίου προβλέπεται βροχή πάνω από τον μέσο όρο στην Αιθιοπία, στη Σομαλία, στην Κένυα, στην Ουγκάντα, στο κεντρικό και νότιο Νότιο Σουδάν, στη Ρουάντα, στο Μπουρούντι και στην Τανζανία. Στη Σομαλία η σπορά της περιόδου Deyr βρίσκεται σε εξέλιξη και οι βροχές του Οκτωβρίου ήταν ήδη υψηλές στις κεντρικές περιοχές, με αυξημένο κίνδυνο για εκτεταμένες πλημμύρες. Οι προγνώσεις 30 ημερών δείχνουν όμως θερμότερες και ξηρότερες ή κανονικές συνθήκες στο βόρειο και ανατολικό τμήμα της Ανατολικής Αφρικής, ενώ τα μακροπρόθεσμα μοντέλα διατηρούν αυξημένες πιθανότητες για περισσότερη βροχή από τον Νοέμβριο ως τον Ιανουάριο.

Στο Σαχέλ η σοδειά βγήκε καλύτερη από τις προγνώσεις του Ιουνίου

Τον Ιούνιο ο FAO σημείωνε μια ζώνη κινδύνου για γεωργική ξηρασία από τη Σενεγάλη και τη νότια Μαυριτανία ως την Ακτή Ελεφαντοστού, τη Γκάνα, το Τόγκο, το Μπενίν και τη Νιγηρία. Τον Ιούλιο το περιφερειακό γραφείο του FAO για την Αφρική διευκρίνιζε ότι στη Δυτική και Κεντρική Αφρική η επίδραση του Ελ Νίνιο διαφέρει από περιοχή σε περιοχή και δεν έχει σταθερό πρόσημο. Η συγκομιδή των σιτηρών της κύριας περιόδου κατά μήκος του Σαχέλ συνεχίζεται τώρα και, κατά το Crop Monitor του Νοεμβρίου, οι προοπτικές είναι σε γενικές γραμμές ευνοϊκές στις περιοχές χωρίς ένοπλες συγκρούσεις, παρά την τοπική ξηρασία.

Στην Κεντρική Αμερική η ξηρασία συνέπεσε με την ανθοφορία του καλαμποκιού και των φασολιών

Στον λεγόμενο Ξηρό Διάδρομο, το GIEWS προέβλεπε τον Ιούνιο ξηρό καιρό από τον Ιούνιο ως τον Νοέμβριο στη Γουατεμάλα, στο Ελ Σαλβαδόρ, στην Ονδούρα και στη Νικαράγουα, την περίοδο της ανθοφορίας και του γεμίσματος του κόκκου του κύριου καλαμποκιού και ολόκληρης της κύριας περιόδου των φασολιών. Κατά το Crop Monitor του Νοεμβρίου, τα παρατεταμένα ξηρά διαστήματα, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι ακανόνιστες βροχές επηρέασαν την έναρξη της δεύτερης περιόδου (Segunda/Postrera), αν και οι βροχές του τέλους Σεπτεμβρίου και του Οκτωβρίου βοήθησαν ορισμένες περιοχές. Στο Μεξικό, κατά το AMIS, ο ζεστός και ξηρός καιρός επηρεάζει το καλαμπόκι της ανοιξιάτικης και καλοκαιρινής περιόδου, που είναι και η μεγαλύτερη της χώρας.

Στην Καραϊβική, ο ξηρός καιρός που προέβλεπε το GIEWS από τον Ιούνιο ως τον Νοέμβριο έθετε σε κίνδυνο τη δεύτερη καλλιέργεια ρυζιού στην Αϊτή και στη Δομινικανή Δημοκρατία. Στην Αϊτή, όπου η άρδευση είναι ελάχιστη, οι πρόσφατες βροχές περιόρισαν το έλλειμμα για το καλαμπόκι και τα φασόλια της περιόδου Été. Στο Ελ Νίνιο του 2015/16, κατά τον FAO, 3,5 εκατομμύρια άνθρωποι στον Ξηρό Διάδρομο βρέθηκαν σε επισιτιστική ανασφάλεια και στην Αϊτή οι σοδειές μειώθηκαν έως και κατά 70% και η επισιτιστική ανασφάλεια διπλασιάστηκε μέσα σε λίγους μήνες. Για φέτος ο FAO έδινε πιθανότητα 70% για βροχή κάτω από τον μέσο όρο σε όλη την περιοχή.

Στη Νότια Αμερική ο βορράς έχει ξηρασία και ο νότος περισσότερη βροχή

Στον βορρά της ηπείρου, το GIEWS προέβλεπε για την Κολομβία ξηρασία στο τρίτο τρίμηνο στις βόρειες περιοχές, που επεκτείνεται στο τέταρτο τρίμηνο σχεδόν σε όλη τη χώρα, δηλαδή στη σπορά και στην ανάπτυξη του κύριου καλαμποκιού και της δευτερεύουσας καλλιέργειας ρυζιού. Στη Γουιάνα και στη Βενεζουέλα η ξηρασία του δεύτερου εξαμήνου συμπίπτει με ολόκληρη τη δευτερεύουσα περίοδο του ρυζιού και, στη Βενεζουέλα, με την κύρια περίοδο του καλαμποκιού. Το ρύζι εκεί είναι κυρίως αρδευόμενο, αλλά η παρατεταμένη ξηρασία μειώνει το διαθέσιμο νερό άρδευσης.

Στη Βραζιλία, το GIEWS προέβλεπε ξηρό καιρό από τον Σεπτέμβριο ως τον Νοέμβριο σε μεγάλο μέρος της χώρας εκτός από τον νότο, την περίοδο σποράς του καλαμποκιού της δευτερεύουσας περιόδου του 2027, που αντιστοιχεί σε περίπου 20% της ετήσιας παραγωγής. Ως τώρα, κατά το AMIS, η σπορά της σόγιας προχωρά υπό ευνοϊκές συνθήκες με ελαφρώς μεγαλύτερη έκταση από πέρυσι, και στην Αργεντινή η σπορά του κύριου καλαμποκιού γίνεται επίσης υπό ευνοϊκές συνθήκες. Στη νοτιοανατολική Νότια Αμερική το Ελ Νίνιο φέρνει συνήθως περισσότερη βροχή, που κατά το GIEWS ευνοεί γενικά τις καλλιέργειες αλλά αυξάνει τον κίνδυνο πλημμυρών και κατάκλυσης των αγρών. Στις ακτές του Περού, όπου το θερμό νερό του Ελ Νίνιο επηρεάζει την αλιεία του γαύρου του Περού (anchoveta, Engraulis ringens), πρώτης ύλης του ιχθυαλεύρου, η τιμή του ιχθυαλεύρου έχει ανέβει μέσα στο 2026.

Στην Κεντρική Ασία και στο Αφγανιστάν προβλέπεται περισσότερη βροχή για το σιτάρι

Το Crop Monitor σημειώνει ότι πολλά επεισόδια Ελ Νίνιο συνδέθηκαν με βροχή πάνω από τον μέσο όρο στο Αφγανιστάν και σε τμήματα της Κεντρικής Ασίας και με παραγωγή σιταριού πάνω από τον μέσο όρο, κυρίως επειδή αυξήθηκε η καλλιεργούμενη έκταση. Για τη σπορά του χειμερινού σιταριού του 2026/27, που ξεκινά τώρα, οι προγνώσεις δίνουν αυξημένες πιθανότητες για φθινοπωρινή και χειμωνιάτικη βροχή πάνω από τον μέσο όρο. Το Αφγανιστάν όμως εισάγει περίπου το 55% των λιπασμάτων του μέσω των Στενών του Ορμούζ, και κατά το GIEWS η εξάρτηση από εισαγόμενα τρόφιμα, καύσιμα και λιπάσματα το αφήνει εκτεθειμένο σε κάθε διαταραχή του εφοδιασμού.

Οι μεγάλοι εξαγωγείς είχαν καλή σοδειά και οι αγορές παραμένουν εφοδιασμένες

Κατά το AMIS του Νοεμβρίου, οι διεθνείς τιμές του σιταριού, του καλαμποκιού και της σόγιας υποχώρησαν τον Οκτώβριο, ενώ του ρυζιού ανέβηκαν. Οι καλλιέργειες στις μεγάλες περιοχές παραγωγής βρίσκονται σε καλή κατάσταση, η συγκομιδή του καλαμποκιού στις ΗΠΑ γίνεται υπό ευνοϊκές ως εξαιρετικές συνθήκες και τα τελικά αποθέματα σιταριού εκτιμώνται σε επίπεδο ρεκόρ, όμως το ενισχυόμενο Ελ Νίνιο αυξάνει τους καιρικούς κινδύνους καθώς προχωρά η περίοδος 2026/27. Το ίδιο τεύχος παρουσιάζει την έκθεση του FAO The State of Agricultural Commodity Markets 2026, η οποία εξετάζει με προσομοίωση ένα ταυτόχρονο καιρικό πλήγμα σε πολλές περιοχές παραγωγής, με πτώση της παγκόσμιας παραγωγής καλαμποκιού κατά 10% και του σιταριού και του ρυζιού κατά 7%. Με ανοιχτό εμπόριο, οι υποσιτιζόμενοι αυξάνονται κατά 162,5 εκατομμύρια ανθρώπους. Αν οι εξαγωγείς περιορίσουν τις εξαγωγές στο 75% του προηγούμενου επιπέδου, η αύξηση φτάνει τα 185,2 εκατομμύρια, περίπου 14% περισσότεροι, και η επισιτιστική ασφάλεια χειροτερεύει σε 120 χώρες.

Στις 12 Νοεμβρίου ο FAO και το AMIS οργάνωσαν σεμινάριο με θέμα αν το Ελ Νίνιο θα κινήσει τις αγορές, με εισηγητές από το Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ και τον FAO για το ρύζι, και με τη συμμετοχή της Grain Trade Australia, του Μαλαισιανού Συμβουλίου Φοινικέλαιου (MPOB) και του βραζιλιάνικου οργανισμού CONAB. Το ερώτημα που έθεσε είναι κατά πόσο οι καλές σοδειές σε ορισμένες περιοχές και τα αποθέματα μπορούν να καλύψουν τις απώλειες αλλού.

Πηγές: GEOGLAM Crop Monitor for Early Warning, Νοέμβριος 2026· AMIS Market Monitor, Νοέμβριος 2026· FAO GIEWS, 29 Ιουνίου 2026· IMD, 30 Σεπτεμβρίου 2026· ABARES, Σεπτέμβριος 2026

Ο FAO έχει ορίσει 22 χώρες προτεραιότητας για έγκαιρη δράση

Ο FAO και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) ζήτησαν με κοινή έκκληση για έγκαιρη δράση, για την περίοδο Ιουνίου 2026 ως Μαρτίου 2027, 202 εκατομμύρια δολάρια για να προστατέψουν 8,8 εκατομμύρια ανθρώπους σε 22 χώρες. Σε δέκα από αυτές υπάρχουν ήδη ενεργά σχέδια για κινδύνους του Ελ Νίνιο, στο Ελ Σαλβαδόρ, στην Αιθιοπία, στη Γουατεμάλα, στην Ονδούρα, στη Μαδαγασκάρη, στο Μαλάουι, στη Μοζαμβίκη, στη Σομαλία, στην Ουγκάντα και στη Ζιμπάμπουε. Στο Καμερούν, στην Κολομβία, στο Πακιστάν, στις Φιλιππίνες, στο Ανατολικό Τιμόρ και στη Βενεζουέλα ο FAO ή το WFP έχουν σχέδια που μπορούν να επεκταθούν, ενώ στο Αφγανιστάν, στην Αϊτή, στην Κένυα, στη Νιγηρία, στο Νότιο Σουδάν και στο Σουδάν η ετοιμότητα ενισχύεται τώρα. Η έκκληση αναφέρει ως χώρες σε κίνδυνο εκτός λίστας, μεταξύ άλλων, την Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ, την Καμπότζη, την Ινδονησία, τη Μιανμάρ και το Μπανγκλαντές.

Πριν από το Ελ Νίνιο του 2023/24, ένα περιφερειακό πρόγραμμα στη νότια Αφρική διέθεσε σχεδόν 31 εκατομμύρια δολάρια σε περισσότερους από δύο εκατομμύρια ανθρώπους σε επτά χώρες, με σπόρους, στήριξη στα ζώα και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, και κατά τον FAO κάθε δολάριο που δαπανάται πριν από την κρίση γλιτώνει αρκετά δολάρια ανθρωπιστικής βοήθειας αργότερα. Πολλές από τις περιοχές της φετινής λίστας επλήγησαν και το 2015/16 και το 2023/24, κατά τον FAO, επειδή τα μοτίβα βροχής και ξηρασίας του Ελ Νίνιο επαναλαμβάνονται και βρίσκουν τις ίδιες αδυναμίες, δηλαδή ξηρική γεωργία, ζώα που αποτελούν την περιουσία του νοικοκυριού και περιορισμένη δυνατότητα ανάκαμψης.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε θα κορυφωθεί το Ελ Νίνιο του 2026; Κατά το CPC της NOAA (12 Νοεμβρίου), το επεισόδιο θα ενισχυθεί κι άλλο πριν αρχίσει να εξασθενεί στις αρχές του 2027, ενώ ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO), όπως τον παραθέτει ο FAO, αναμένει κορύφωση στα τέλη του 2026 και στις αρχές του 2027. Οι επιπτώσεις στη βροχή και στη γεωργική παραγωγή συνεχίζονται και μετά την κορύφωση.

Είναι το ισχυρότερο Ελ Νίνιο που έχει καταγραφεί; Όχι ακόμη. Στον δείκτη ONI το τρίμηνο Αυγούστου με Οκτωβρίου (+2,46 °C) είναι το τρίτο υψηλότερο από το 1950, πίσω από δύο τρίμηνα του 2015/16. Στον δείκτη RONI, με τον οποίο η NOAA ορίζει ένα ιστορικό επεισόδιο, έμεινε στους +1,97 °C, κάτω από τα επεισόδια του 1982/83, του 1997/98 και του 2015/16. Η πιθανότητα να ξεπεραστούν οι +2,5 °C στον RONI εκτιμάται σε περίπου 60%.

Ποιες καλλιέργειες κινδυνεύουν περισσότερο ως τον Μάρτιο; Το καλαμπόκι των χωρών της νότιας Αφρικής, που σπέρνεται τώρα, το ρύζι και το καλαμπόκι της Ινδονησίας και του Ανατολικού Τιμόρ στη σπορά της υγρής περιόδου, οι θερινές καλλιέργειες του βόρειου τμήματος της Αυστραλίας και η δεύτερη περίοδος καλαμποκιού και φασολιών στην Κεντρική Αμερική. Στο Κέρας της Αφρικής ο κίνδυνος είναι οι πλημμύρες.

Επηρεάζει το Ελ Νίνιο την Ελλάδα; Η ενημέρωση GIEWS του FAO για τις επιπτώσεις του Ελ Νίνιο δεν αναφέρει τη νότια Ευρώπη στις περιοχές όπου το φαινόμενο αλλάζει με σταθερό τρόπο τη βροχή. Για τον Έλληνα παραγωγό και καταναλωτή η σύνδεση περνά κυρίως από τις τιμές προϊόντων που εισάγονται, όπως το ρύζι, το φοινικέλαιο, ο καφές, το κακάο και το ιχθυάλευρο των ζωοτροφών. Η ξηρασία που δυσκολεύει φέτος το φύτρωμα του σιταριού στη νότια και κεντρική Ευρώπη καταγράφεται από το AMIS χωρίς να αποδίδεται στο Ελ Νίνιο.

Θα ανέβουν οι τιμές των σιτηρών; Τον Οκτώβριο οι διεθνείς τιμές του σιταριού, του καλαμποκιού και της σόγιας υποχώρησαν και μόνο του ρυζιού ανέβηκαν. Τα αποθέματα σιταριού είναι σε επίπεδο ρεκόρ και οι μεγάλοι εξαγωγείς είχαν καλή σοδειά. Ο κίνδυνος για τις τιμές προέρχεται από τις καλλιέργειες που βρίσκονται ακόμη στο χωράφι στο νότιο ημισφαίριο και από πιθανούς περιορισμούς εξαγωγών, που κατά τον FAO μεγεθύνουν κάθε πλήγμα στην παραγωγή.

Τι είναι το θετικό Δίπολο του Ινδικού Ωκεανού; Είναι η φάση κατά την οποία το δυτικό τμήμα του Ινδικού Ωκεανού είναι θερμότερο από το ανατολικό. Όταν συμπίπτει με Ελ Νίνιο, ενισχύει την ξηρασία στην Αυστραλία και στην Ινδονησία και αυξάνει τις πιθανότητες για άφθονη βροχή στην Ανατολική Αφρική από τον Οκτώβριο ως τον Δεκέμβριο. Φέτος προβλέπεται να κρατήσει ως τον Δεκέμβριο.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι προγνώσεις εποχής δίνουν πιθανότητες και όχι βεβαιότητες, και ένα ισχυρό Ελ Νίνιο αυξάνει τις πιθανότητες για τις τυπικές επιπτώσεις του χωρίς να τις εγγυάται, όπως σημειώνει και το CPC. Οι πηγές δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους, αφού η πρόγνωση του Ιουνίου για ξηρασία στο Σαχέλ δεν επιβεβαιώθηκε ως τον Νοέμβριο. Τα στοιχεία του άρθρου αντιστοιχούν στις ημερομηνίες των εκθέσεων και θα αλλάξουν με τις επόμενες εκδόσεις, με πρώτη το AMIS Market Monitor της 4ης Δεκεμβρίου. Για αποφάσεις σποράς, άρδευσης ή αγορών εισροών σε συγκεκριμένη περιοχή χρειάζονται οι προγνώσεις της εθνικής μετεωρολογικής υπηρεσίας και η γνώμη γεωπόνου της περιοχής.

Πηγές

• NOAA Climate Prediction Center. ENSO Diagnostic Discussion, 12 Νοεμβρίου 2026
• NOAA Climate Prediction Center. Oceanic Niño Index (ONI)
• NOAA Climate Prediction Center. Relative Oceanic Niño Index (RONI)
• GEOGLAM. Crop Monitor for Early Warning, No. 121, Νοέμβριος 2026
• AMIS. Market Monitor No. 143, Νοέμβριος 2026
• FAO GIEWS. Agricultural production risks associated with El Niño conditions and shipping disruptions linked to the Middle East conflict, 29 Ιουνίου 2026
• FAO. El Niño is coming. Here is where the risks to agriculture are highest, 22 Ιουνίου 2026
• FAO Regional Office for Africa. El Niño threatens agricultural production and food security across the continent, 28 Ιουλίου 2026
• FAO. When El Niño brings drought, every minute counts, 5 Οκτωβρίου 2026
• FAO και WFP. El Niño Joint Anticipatory Action Appeal, June 2026 to March 2027
• FAO και AMIS. Will El Niño move markets? Assessing the risks for global agriculture, 12 Νοεμβρίου 2026
• India Meteorological Department. Salient Features of the 2026 Southwest Monsoon Season, 30 Σεπτεμβρίου 2026
• ABARES. Australian Crop Report, Σεπτέμβριος 2026