Φύτευση σκόρδου και προετοιμασία του εδάφους

Το σκόρδο φυτεύεται με σκελίδες, σε βάθος 2,5 ως 5 εκατοστά, με αποστάσεις 8 ως 15 εκατοστά επί της γραμμής και 25 ως 40 εκατοστά ανάμεσα στις γραμμές, ενώ στις επαγγελματικές φυτεύσεις η πυκνότητα φτάνει τα 50 φυτά περίπου ανά τετραγωνικό μέτρο. Στις νότιες και πεδινές περιοχές της Ελλάδας η φύτευση γίνεται κυρίως τον Οκτώβριο με Νοέμβριο, και στις ψυχρές από τον Ιανουάριο ως τον Μάρτιο. Το αποτέλεσμα κρίνεται σε μεγάλο βαθμό πριν ακόμη μπει η πρώτη σκελίδα στο χώμα, από την επιλογή του χωραφιού, την προετοιμασία του εδάφους και την ποιότητα του σπορόσκορδου. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε τις εδαφικές απαιτήσεις, την προετοιμασία του αγρού, την επιλογή και τον χειρισμό των σκελίδων, την ποσότητα σπορόσκορδου ανά στρέμμα, τις αποστάσεις και τον τρόπο φύτευσης.

Εδαφικές απαιτήσεις

Το σκόρδο αποδίδει καλύτερα σε γόνιμα, καλά στραγγιζόμενα, πηλώδη ή αμμοπηλώδη εδάφη, όπως αυτά που είναι κατάλληλα για το κρεμμύδι. Τα βαριά αργιλώδη εδάφη που δεν στραγγίζουν δίνουν παραμορφωμένα κεφάλια, δυσκολεύουν τη συγκομιδή και ευνοούν τις σήψεις. Το ιδανικό pH κυμαίνεται από 6 ως 7, ενώ το φυτό ανέχεται εύρος από 5,5 ως 7. Σε όξινα εδάφη η απόδοση πέφτει, και η διόρθωση γίνεται με ασβέστη αρκετούς μήνες πριν τη φύτευση.

Το σκόρδο έχει ρηχό, θυσσανώδες ριζικό σύστημα, που αναπτύσσεται κυρίως στα πρώτα 60 εκατοστά του εδάφους. Αυτό σημαίνει ότι η δομή και η αποστράγγιση του επιφανειακού στρώματος κρίνουν σχεδόν όλη την καλλιέργεια, και ότι σε χωράφια με κακή στράγγιση η φύτευση σε υπερυψωμένες πρασιές είναι η ασφαλέστερη επιλογή.

Επιλογή του χωραφιού και αμειψισπορά

• Χωράφι χωρίς έντονα ζιζάνια: το σκόρδο ανταγωνίζεται ελάχιστα τα ζιζάνια, λόγω του περιορισμένου φυλλώματός του, οπότε η επιλογή καθαρού αγρού μετρά από την αρχή
• Αμειψισπορά τουλάχιστον τριών ετών: το σκόρδο δεν επιστρέφει στο ίδιο χωράφι πριν περάσουν τρία χρόνια, και δεν φυτεύεται μετά από κρεμμύδι ή πράσο, με τα οποία μοιράζεται τις ίδιες ασθένειες
• Προσοχή με το καλαμπόκι και το σιτάρι: στην ελληνική πρακτική, μια συνηθισμένη αμειψισπορά είναι καλαμπόκι, φασολάκια, τεύτλα ή αρακάς την πρώτη χρονιά, σιτηρά τη δεύτερη και σκόρδο την τρίτη, ενώ σε ορισμένες περιοχές εφαρμόζεται πενταετής αμειψισπορά. Σύμφωνα όμως με το Υπουργείο Πρωτογενούς Τομέα της Νέας Νότιας Ουαλίας, η φύτευση σκόρδου αμέσως μετά από καλαμπόκι ή σιτάρι ευνοεί το ακάρεο του σιταριού (Aceria tosichella), που ζει κυρίως στα σιτηρά αλλά προσβάλλει και τις σκελίδες, οπότε σε χωράφια με ιστορικό προσβολής είναι καλύτερα να μεσολαβεί άλλη καλλιέργεια
• Χωράφι χωρίς ιστορικό λευκής σήψης: τα σκληρώτια της λευκής σήψης επιβιώνουν στο έδαφος πάνω από 20 χρόνια, και οι ασθένειες του σκόρδου που μεταφέρονται με το έδαφος καθορίζουν ποια χωράφια είναι κατάλληλα

Προετοιμασία του εδάφους

Η προετοιμασία ξεκινά με όργωμα σε βάθος 20 ως 30 εκατοστών, που χαλαρώνει το έδαφος, απομακρύνει πέτρες και υπολείμματα, και περιορίζει τα πολυετή ζιζάνια. Σε βαριά, συμπιεσμένα εδάφη μπορεί να χρειαστεί βαθύτερη κατεργασία για να βελτιωθεί η στράγγιση.

Περίπου μία εβδομάδα μετά το όργωμα εφαρμόζεται η βασική λίπανση, με καλοχωνεμένη κοπριά ή εμπορικό λίπασμα, πάντα με βάση την ανάλυση εδάφους. Ο φώσφορος και το κάλιο ενσωματώνονται πριν τη φύτευση, ενώ το άζωτο του προγράμματος λίπανσης του σκόρδου μοιράζεται σε δόσεις μέσα στην καλλιέργεια. Ακολουθεί η τελική κατεργασία, η διαμόρφωση των γραμμών ή των πρασιών, και η εγκατάσταση των σωλήνων στάγδην άρδευσης.

Ορισμένοι παραγωγοί καλύπτουν τις γραμμές με μαύρο πλαστικό φιλμ ή με φιλμ που διαπερνά η υπέρυθρη ακτινοβολία. Το φιλμ κρατά ζεστό το έδαφος στη ζώνη των ριζών, περιορίζει τα ζιζάνια, και οι σκελίδες φυτεύονται μέσα από μικρές οπές.

Επιλογή και χειρισμός των σκελίδων

Το σκόρδο δεν έχει γνήσιο σπόρο, γιατί τα άνθη του είναι στείρα, και πολλαπλασιάζεται αποκλειστικά με σκελίδες. Κάθε κεφάλι έχει από 5 ως 30 σκελίδες, με 12 περίπου στις περισσότερες ποικιλίες.

• Υγιές και πιστοποιημένο υλικό: το σπορόσκορδο αγοράζεται από νόμιμο προμηθευτή, ώστε να είναι εξασφαλισμένη η ποικιλία, η καθαρότητα και η υγεία του. Οι ιοί υπάρχουν στο μεγαλύτερο μέρος του πολλαπλασιαστικού υλικού και μειώνουν την απόδοση, γι' αυτό προτιμάται υλικό ελεγμένο για ιώσεις όπου διατίθεται
• Κατάλληλη ποικιλία: η επιλογή ανάμεσα στις ποικιλίες σκόρδου γίνεται με βάση το κλίμα της περιοχής και τις ανάγκες της αγοράς
• Μεγάλες σκελίδες: οι μεγαλύτερες σκελίδες δίνουν μεγαλύτερα κεφάλια, και οι μικρές εσωτερικές σκελίδες απορρίπτονται
• Χωρισμός λίγο πριν τη φύτευση: τα ολόκληρα κεφάλια διατηρούνται καλύτερα, γι' αυτό χωρίζονται σε σκελίδες μόνο λίγο πριν τη φύτευση. Όλες οι σκελίδες ξεχωρίζουν πλήρως, ώστε να μη φυτρώσουν διπλά φυτά
• Αποθήκευση του σπορόσκορδου: ως τη φύτευση, τα κεφάλια φυλάσσονται στους 10°C περίπου, με όρια από 5 ως 18°C. Η αποθήκευση για μήνες σε χαμηλή θερμοκρασία, γύρω στους 4°C, προκαλεί γρήγορη βλάστηση, πλευρικούς βλαστούς, πρόωρη ωρίμανση και τραχιά κεφάλια
• Απόρριψη όσων έχουν πρόβλημα: σκελίδες με κηλίδες, μαλακά σημεία, μούχλα ή πράσινο βλαστό που έχει ήδη ξεκινήσει δεν φυτεύονται

Τα κεφάλια χωρίζονται σε σκελίδες λίγο πριν τη φύτευση, και για φύτεμα κρατιούνται οι μεγαλύτερες εξωτερικές σκελίδες.

Πόσο σπορόσκορδο χρειάζεται ένα στρέμμα

Η ποσότητα εξαρτάται από το μέγεθος της σκελίδας και την πυκνότητα φύτευσης. Με πυκνότητα περίπου 50 φυτά ανά τετραγωνικό μέτρο, δηλαδή 50.000 ανά στρέμμα, και σκελίδες βάρους 2 ως 4 γραμμαρίων, χρειάζονται περίπου 100 ως 200 κιλά σπορόσκορδου ανά στρέμμα. Για το σκόρδο Βύσσας, οι προμηθευτές σπορόσκορδου προτείνουν περίπου 110 κιλά ανά στρέμμα. Οι ποικιλίες με λίγες και μεγάλες σκελίδες ανά κεφάλι χρειάζονται μεγαλύτερη ποσότητα σε βάρος για τον ίδιο αριθμό φυτών, σε σχέση με εκείνες που έχουν πολλές μικρές σκελίδες.

Αποστάσεις και πυκνότητα

Η πυκνότητα είναι ζήτημα ισορροπίας. Με μεγαλύτερη πυκνότητα αυξάνεται η συνολική απόδοση ανά στρέμμα, ως ένα σημείο, αλλά τα κεφάλια βγαίνουν μικρότερα. Με αραιότερη φύτευση τα κεφάλια μεγαλώνουν, αλλά η συνολική απόδοση πέφτει. Η τελική επιλογή εξαρτάται από την ποικιλία, το έδαφος και το μέγεθος κεφαλιού που ζητά η αγορά.

Εποχή φύτευσης

Στις νότιες και πεδινές περιοχές, η φύτευση για ξερό σκόρδο γίνεται κυρίως τον Οκτώβριο με Νοέμβριο και ως τον Δεκέμβριο, ενώ στις ψυχρές και ορεινές περιοχές από τον Ιανουάριο ως τον Μάρτιο. Η φθινοπωρινή φύτευση δίνει τα μεγαλύτερα κεφάλια για δύο λόγους. Πρώτον, οι περισσότερες ποικιλίες χρειάζονται ένα ως δύο μήνες σε θερμοκρασίες 0 ως 10°C για να σχηματίσουν σκελίδες. Δεύτερον, η δημιουργία νέων φύλλων σταματά μόλις αρχίσει ο σχηματισμός του κεφαλιού, την άνοιξη, με τις υψηλότερες θερμοκρασίες και τις μεγαλύτερες ημέρες. Όσο μεγαλύτερη είναι επομένως η βλαστική περίοδος πριν από αυτό το στάδιο, τόσο μεγαλύτερο το κεφάλι και υψηλότερη η απόδοση. Η καλύτερη μέση μηνιαία θερμοκρασία για την ανάπτυξη του σκόρδου κυμαίνεται από 13 ως 24°C.

Στη φθινοπωρινή φύτευση, οι σκελίδες χρειάζονται μερικές εβδομάδες για να ριζώσουν πριν τους πρώτους παγετούς. Σε περιοχές με παγετούς, ένα στρώμα άχυρου 5 ως 10 εκατοστών αμέσως μετά τη φύτευση προστατεύει τα νεαρά φυτά και κρατά την υγρασία. Για ανοιξιάτικη φύτευση, όπου το κρύο δεν αρκεί, οι σκελίδες μπορούν να περάσουν περίοδο ψύξης πριν φυτευτούν.

Πώς γίνεται η φύτευση

Η φύτευση γίνεται με το χέρι στις μικρές εκτάσεις, όπως συμβαίνει στο μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής παραγωγής, ή μηχανικά με φυτευτικές μηχανές στις μεγαλύτερες. Κάθε σκελίδα μπαίνει με την πλατιά βάση προς τα κάτω και τη μύτη προς τα πάνω, σε βάθος 2,5 ως 5 εκατοστά ανάλογα με το μέγεθός της. Στα ελαφριά εδάφη η βαθύτερη φύτευση βοηθά, ενώ στα βαριά οι σκελίδες μπαίνουν ρηχότερα. Το σκόρδο ελέφαντας, με πολύ μεγαλύτερες σκελίδες, φυτεύεται λίγο βαθύτερα, στα 5 ως 6 εκατοστά. Μετά τη φύτευση, αν το έδαφος είναι στεγνό, ακολουθεί ένα πότισμα, και η άρδευση του σκόρδου προσαρμόζεται στη συνέχεια στο στάδιο της καλλιέργειας.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο σπορόσκορδο χρειάζεται ένα στρέμμα

Περίπου 100 ως 200 κιλά, ανάλογα με το μέγεθος της σκελίδας και την πυκνότητα φύτευσης. Για το σκόρδο Βύσσας, οι προμηθευτές σπορόσκορδου προτείνουν περίπου 110 κιλά ανά στρέμμα.

Σε τι αποστάσεις φυτεύεται το σκόρδο στο χωράφι

Συνήθως 8 ως 15 εκατοστά επί της γραμμής και 25 ως 40 εκατοστά ανάμεσα στις γραμμές. Σε πρασιές πλάτους 1,2 μέτρου, οι γραμμές απέχουν 20 εκατοστά και τα φυτά 10, με πυκνότητα περίπου 50 φυτών ανά τετραγωνικό.

Τι έδαφος θέλει το σκόρδο

Γόνιμο, καλά στραγγιζόμενο, πηλώδες ή αμμοπηλώδες, με pH από 6 ως 7. Τα βαριά αργιλώδη εδάφη δίνουν παραμορφωμένα κεφάλια και ευνοούν τις σήψεις.

Πότε φυτεύεται το σκόρδο για επαγγελματική παραγωγή

Στις νότιες και πεδινές περιοχές κυρίως τον Οκτώβριο με Νοέμβριο, και στις ψυχρές και ορεινές από τον Ιανουάριο ως τον Μάρτιο. Η φθινοπωρινή φύτευση δίνει μεγαλύτερη βλαστική περίοδο και άρα μεγαλύτερα κεφάλια.

Πώς αποθηκεύεται το σπορόσκορδο ως τη φύτευση

Ως ολόκληρα κεφάλια, σε αεριζόμενο χώρο στους 10°C περίπου, με όρια από 5 ως 18°C. Χωρίζονται σε σκελίδες μόνο λίγο πριν τη φύτευση.

Σε ποιο βάθος φυτεύεται το σκόρδο

Σε βάθος 2,5 ως 5 εκατοστά, ανάλογα με το μέγεθος της σκελίδας και τον τύπο του εδάφους. Στα ελαφριά εδάφη λίγο βαθύτερα, στα βαριά πιο ρηχά.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι αποστάσεις, η πυκνότητα και η ποσότητα σπορόσκορδου προσαρμόζονται στην ποικιλία, στο έδαφος και στους στόχους της παραγωγής. Πριν από μια νέα φύτευση, η ανάλυση εδάφους και η συμβουλή γεωπόνου της περιοχής βοηθούν στη σωστή προετοιμασία του χωραφιού.

Πηγές

• NSW Department of Primary Industries, Growing garlic in NSW, Primefact 259.
• Ύπαιθρος Χώρα, Καλλιέργεια σκόρδου, όλα όσα πρέπει να γνωρίζει ο καλλιεργητής.
• Plant Protection, Σκόρδο, καλλιεργητική τεχνική και εγκατάσταση της καλλιέργειας.
• Royal Horticultural Society, How to grow garlic.
• UC Statewide IPM Program, White rot in onion and garlic.