Λίπανση σκόρδου

Το σκόρδο χρειάζεται φώσφορο και κάλιο στη βασική λίπανση, πριν τη φύτευση, άζωτο σε δόσεις από τα τέλη του χειμώνα ως την άνοιξη, και επαρκή μαγνήσιο και θείο. Ενδεικτικά, οι ελληνικές συστάσεις κάνουν λόγο για 10 ως 14 κιλά αζώτου ανά στρέμμα, από τα οποία το ένα τρίτο στη βασική λίπανση, και 0,5 ως 1 κιλό μαγνησίου, όλο στη βασική λίπανση. Η αζωτούχος λίπανση σταματά όταν αρχίσει ο σχηματισμός του κεφαλιού, γιατί το αργοπορημένο άζωτο καθυστερεί την ωρίμανση και δίνει μαλακά κεφάλια που δεν αποθηκεύονται καλά. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε πόσα θρεπτικά αφαιρεί η καλλιέργεια, τις ενδεικτικές ποσότητες ανά στρέμμα, το πρόγραμμα βασικής και επιφανειακής λίπανσης, τον ρόλο του θείου, και τα λάθη που κοστίζουν σε απόδοση.

Πρώτα η ανάλυση εδάφους

Κάθε πρόγραμμα λίπανσης ξεκινά από την ανάλυση εδάφους, και καλό είναι να αναλύεται και το νερό άρδευσης, πριν τη φύτευση. Η ανάλυση δείχνει τη διαθεσιμότητα των θρεπτικών, την οργανική ουσία και το pH. Το σκόρδο προτιμά ουδέτερα ως ελαφρά όξινα εδάφη, με pH 6 ως 7, ενώ τα αλατούχα εδάφη πρέπει να αποφεύγονται. Σε εδάφη με pH κάτω από 5,5 ως 5,8 εφαρμόζεται ασβέστης, και η δολομιτική ασβέστης προσθέτει ταυτόχρονα μαγνήσιο. Στις εντατικές καλλιέργειες, η φυλλοδιαγνωστική ανάλυση κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας δείχνει αν χρειάζεται διορθωτική διαφυλλική λίπανση.

Πόσα θρεπτικά χρειάζεται το σκόρδο

Το σκόρδο έχει μικρότερες απαιτήσεις σε θρεπτικά από το κρεμμύδι, γιατί τόσο η φυτομάζα όσο και οι βολβοί του έχουν μικρότερο βάρος. Σύμφωνα με τους ελληνικούς οδηγούς λίπανσης, για κάθε 1.000 κιλά παραγωγής η καλλιέργεια απορροφά από το έδαφος 5 κιλά αζώτου, 1,5 κιλό P₂O₅ και 3 κιλά K₂O. Η ποσότητα που τελικά εφαρμόζεται είναι μεγαλύτερη, γιατί ένα μέρος χάνεται ή δεσμεύεται στο έδαφος, και εξαρτάται από τον τύπο του εδάφους, την προηγούμενη καλλιέργεια, την οργανική λίπανση και τη διαχείριση του νερού.

Οι ποσότητες αζώτου διαφέρουν αισθητά ανάμεσα στις πηγές. Το Υπουργείο Πρωτογενούς Τομέα της Νέας Νότιας Ουαλίας προτείνει 6 ως 8 κιλά ανά στρέμμα, ενώ πειράματα του Πανεπιστημίου Cornell στη Νέα Υόρκη έδειξαν κάτι ακόμη πιο εντυπωσιακό. Σε οκτώ συγκρίσεις, σε τρεις τοποθεσίες και δύο χρονιές, δεν υπήρξε καμία διαφορά απόδοσης ανάμεσα σε περίπου 5,6, 11 και 17 κιλά αζώτου ανά στρέμμα την άνοιξη, ενώ τα 5,6 κιλά αύξησαν την απόδοση κατά 20% σε σχέση με την καλλιέργεια χωρίς άζωτο. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι το μέγεθος της σκελίδας φύτευσης μετρούσε πολύ περισσότερο από το άζωτο της άνοιξης. Τα πειράματα έγιναν σε χωράφια μετά από λιβάδι ή καλλιέργεια κάλυψης με βρώμη, με άζωτο διαθέσιμο από την οργανική ουσία, οπότε δεν μεταφέρονται αυτούσια. Δείχνουν όμως ότι η υπερβολική αζωτούχος λίπανση σπάνια αποδίδει.

Βασική λίπανση

Η βασική λίπανση γίνεται κατά την προετοιμασία του εδάφους και ενσωματώνεται με το σβάρνισμα. Περιλαμβάνει:

• Οργανική ουσία: καλοχωνεμένη κοπριά ή κομπόστ, περίπου έναν μήνα πριν τη φύτευση. Η κοπριά πρέπει να είναι οπωσδήποτε χωνεμένη, γιατί η φρέσκια ευνοεί τις σήψεις και την κρεμμυδόμυγα
• Όλο τον φώσφορο, που ενισχύει την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος και απελευθερώνεται σιγά σιγά στη διάρκεια της καλλιέργειας
• Το μεγαλύτερο μέρος του καλίου, που βοηθά την αφομοίωση του αζώτου και του φωσφόρου και κάνει τα φυτά πιο ανθεκτικά στις ασθένειες
• Το ένα τρίτο του αζώτου
• Όλο το μαγνήσιο, γιατί η τροφοπενία μαγνησίου μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική για την καλλιέργεια

Για τη βασική λίπανση, οι ελληνικοί οδηγοί λίπανσης προτείνουν σύνθετα λιπάσματα με υψηλό κάλιο και θείο, όπως 15-3-20, 12-8-16 ή 15-10-15 με θείο, σε ποσότητα 50 ως 80 κιλά ανά στρέμμα, πάντα με βάση την ανάλυση εδάφους. Σε εδάφη που είναι ήδη πλούσια σε φώσφορο, επιλέγονται τύποι με χαμηλό ή μηδενικό φώσφορο.

Επιφανειακή λίπανση

Το υπόλοιπο άζωτο και μέρος του καλίου δίνονται σε δόσεις, όσο αναπτύσσονται τα φυτά. Ένα ενδεικτικό ελληνικό πρόγραμμα για φθινοπωρινή φύτευση είναι:

• 1η δόση, τον Φεβρουάριο: αζωτούχα λιπάσματα, όταν ξεκινά η ανοιξιάτικη ανάπτυξη
• 2η δόση, στις αρχές Απριλίου: σύνθετα λιπάσματα πλουσιότερα σε κάλιο και σε ιχνοστοιχεία
• 3η δόση, στα τέλη Απριλίου: καλιούχα λιπάσματα

Το Cornell συστήνει η πρώτη αζωτούχος δόση να δίνεται μόλις τα φυτά φτάσουν τα 15 εκατοστά περίπου, με 4 ως 5 φύλλα, γιατί το άζωτο που δίνεται αργότερα έχει ελάχιστη επίδραση στο τελικό μέγεθος του κεφαλιού. Κατά την ίδια έρευνα, τα φυτά είχαν ήδη όλο το άζωτο που χρειάζονταν ως τα τέλη Μαΐου.

Η αζωτούχος λίπανση σταματά όταν αρχίσει ο σχηματισμός του κεφαλιού. Η περίσσεια αζώτου καθυστερεί την έναρξη της βολβοποίησης, και το άζωτο που δίνεται μετά από αυτό το στάδιο δίνει μαλακότερα κεφάλια με μικρότερη διάρκεια αποθήκευσης.

Υδρολίπανση

Όπου υπάρχει σύστημα στάγδην άρδευσης, το άζωτο και το κάλιο μπορούν να δοθούν με την άρδευση του σκόρδου, σε μικρές και συχνές δόσεις, με υδατοδιαλυτά λιπάσματα. Η υδρολίπανση ακολουθεί την ίδια λογική με την επιφανειακή λίπανση, δηλαδή περισσότερο άζωτο στην αρχή της ανοιξιάτικης ανάπτυξης, περισσότερο κάλιο αργότερα, και διακοπή του αζώτου με την έναρξη του σχηματισμού του κεφαλιού.

Γιατί το θείο μετράει

Η χαρακτηριστική καυστικότητα του σκόρδου οφείλεται σε θειούχες ενώσεις, και κυρίως στην αλλιίνη, που μετατρέπεται σε αλλικίνη όταν κόβεται ή συνθλίβεται η σκελίδα. Το θείο επηρεάζει έτσι την απόδοση, τη γεύση και την ποιότητα ταυτόχρονα. Σε πειράματα δύο ετών στο Μπαγκλαντές, η βέλτιστη δόση θείου υπολογίστηκε στα 4,4 κιλά περίπου ανά στρέμμα, και τα 4,5 κιλά έδωσαν απόδοση κατά 55% υψηλότερη από την καλλιέργεια χωρίς θείο. Σε πείραμα στην Αυστραλία, μια ποικιλία έδωσε το μεγαλύτερο κεφάλι και την περισσότερη αλλικίνη με 7,5 κιλά θείου ανά στρέμμα, ενώ μια δεύτερη ποικιλία, σε έδαφος ήδη πλούσιο σε θείο, δεν αντέδρασε καθόλου στην προσθήκη του. Στην πράξη, το θείο δίνεται εύκολα μέσα από θειικά λιπάσματα, όπως η θειική αμμωνία ή το θειικό κάλιο, και μέσα από τους σύνθετους τύπους με θείο.

Η καυστικότητα του σκόρδου οφείλεται σε θειούχες ενώσεις που απελευθερώνονται όταν κόβεται ή συνθλίβεται η σκελίδα.

Ιχνοστοιχεία

Το σκόρδο είναι ευαίσθητο στην έλλειψη ψευδαργύρου, χαλκού και βορίου. Οι ελλείψεις διορθώνονται καλύτερα με διαφυλλική λίπανση, που εφαρμόζεται ιδανικά μετά από φυλλοδιαγνωστική ανάλυση, ώστε να δίνεται μόνο ό,τι πραγματικά λείπει.

Τα λάθη που κοστίζουν

• Υπερβολικό άζωτο: καθυστερεί τη βολβοποίηση, δίνει πληθωρικό φύλλωμα και μαλακά κεφάλια, χωρίς να αυξάνει την απόδοση
• Άζωτο αργά στη σεζόν: μετά την έναρξη του σχηματισμού του κεφαλιού βλάπτει την αποθήκευση
• Παράλειψη του μαγνησίου και του θείου: δύο στοιχεία που συχνά ξεχνιούνται, ενώ επηρεάζουν άμεσα την απόδοση και την ποιότητα
• Φρέσκια κοπριά: ευνοεί τις σήψεις και την κρεμμυδόμυγα
• Λίπανση χωρίς ανάλυση: οδηγεί σε σπατάλη χρημάτων και σε ανισορροπίες

Για την καλλιέργεια του σκόρδου στον κήπο, η λίπανση απλοποιείται σε κομπόστ ή χωνεμένη κοπριά κατά τη φύτευση και ένα ελαφρύ αζωτούχο λίπασμα την άνοιξη.

Συχνές ερωτήσεις

Τι λίπασμα θέλουν τα σκόρδα

Στη βασική λίπανση, ένα σύνθετο λίπασμα με υψηλό κάλιο και θείο, μαζί με καλοχωνεμένη κοπριά ή κομπόστ. Την άνοιξη, αζωτούχο λίπασμα τον Φεβρουάριο και καλιούχο τον Απρίλιο.

Πόσο άζωτο χρειάζεται ένα στρέμμα σκόρδο

Οι ελληνικές συστάσεις κάνουν λόγο για 10 ως 14 κιλά αζώτου ανά στρέμμα, με το ένα τρίτο στη βασική λίπανση. Διεθνή πειράματα δείχνουν ότι συχνά αρκούν και μικρότερες ποσότητες, ιδίως σε εδάφη πλούσια σε οργανική ουσία.

Πότε σταματά η αζωτούχος λίπανση

Όταν αρχίσει ο σχηματισμός του κεφαλιού, την άνοιξη. Το άζωτο μετά από αυτό το στάδιο καθυστερεί την ωρίμανση και δίνει μαλακά κεφάλια με μικρή διάρκεια αποθήκευσης.

Χρειάζεται θείο το σκόρδο

Ναι. Η καυστικότητα του σκόρδου οφείλεται σε θειούχες ενώσεις, και σε πειράματα στο Μπαγκλαντές περίπου 4,5 κιλά θείου ανά στρέμμα αύξησαν την απόδοση κατά 55%. Σε εδάφη ήδη πλούσια σε θείο η προσθήκη του δεν έχει επίδραση.

Χρειάζεται μαγνήσιο το σκόρδο

Ναι, περίπου 0,5 ως 1 κιλό ανά στρέμμα, όλο στη βασική λίπανση. Η τροφοπενία μαγνησίου μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική για την καλλιέργεια.

Μπορώ να λιπάνω το σκόρδο με κοπριά

Ναι, αλλά μόνο με καλοχωνεμένη, περίπου έναν μήνα πριν τη φύτευση. Η φρέσκια κοπριά ευνοεί τις σήψεις και την κρεμμυδόμυγα.

Σημαντικές σημειώσεις

Οι ποσότητες του οδηγού είναι ενδεικτικές, και το πρόγραμμα λίπανσης κάθε χωραφιού διαμορφώνεται με βάση την ανάλυση εδάφους, την προηγούμενη καλλιέργεια και τον στόχο παραγωγής.

Κάθε φυτό και κάθε περιβάλλον είναι μοναδικό. Οι συνθήκες διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, την ποιότητα του νερού, το pH του εδάφους και τη γενικότερη υγεία του φυτού. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία.

Εάν υποψιάζεστε σοβαρή τροφοπενία ή ασθένεια που δεν αντιμετωπίζεται με τις βασικές πρακτικές, συνιστάται η επικοινωνία με γεωπόνο για ακριβή διάγνωση.

Πηγές

• Plant Protection, Σκόρδο, καλλιεργητική τεχνική και εγκατάσταση της καλλιέργειας, με βάση τις οδηγίες ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας του ΥΠΑΑΤ και το εγχειρίδιο «Τα βολβώδη λαχανικά» του Χ. Ολύμπιου, ΓΠΑ.
• Plant Protection, Οδηγός λίπανσης, σκόρδα υπαίθρου.
• Plant Protection, Κρεμμύδι και σκόρδο, οδηγός λίπανσης.
• Cornell Vegetable Program, Nitrogen requirements in garlic, 50 lb/A is enough.
• NSW Department of Primary Industries, Growing garlic in NSW, Primefact 259.
• Zaman M. S. και συν., Effect of sulphur fertilization on the growth and yield of garlic, Bangladesh Journal of Agricultural Research, 2011.
• Sulfur nutrition affects garlic bulb yield and allicin concentration, Plants, 2022.