Το σκόρδο (Allium sativum) φυτεύεται από σκελίδες τον Οκτώβριο με Νοέμβριο στις νότιες και πεδινές περιοχές και από τον Ιανουάριο ως τον Μάρτιο στις ψυχρές και ορεινές, με τη μύτη της σκελίδας προς τα πάνω. Τα χλωρά σκόρδα μαζεύονται 2 ως 3 μήνες μετά τη φύτευση, ενώ τα ξερά κεφάλια 6 ως 8 μήνες μετά, όταν κιτρινίσουν και γείρουν τα περισσότερα φύλλα. Είναι από τα πιο εύκολα λαχανικά του κήπου, αρκεί να έχει ήλιο, χώμα που στραγγίζει καλά και αρκετό κρύο τον χειμώνα, και καλλιεργείται άνετα και σε γλάστρα στο μπαλκόνι. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε πότε και πώς φυτεύεται, ποιες σκελίδες διαλέγουμε, πώς ποτίζεται και λιπαίνεται, πότε και πώς μαζεύεται και ξηραίνεται, και πώς καλλιεργείται σε γλάστρα και σε νερό.
Πότε φυτεύουμε σκόρδα
| Περιοχή ή στόχος | Εποχή φύτευσης | Συγκομιδή |
|---|---|---|
| Ξερά σκόρδα, νότιες και πεδινές περιοχές | Οκτώβριος με Νοέμβριος | Αρχές καλοκαιριού, 6 ως 8 μήνες μετά |
| Ξερά σκόρδα, ψυχρές και ορεινές περιοχές | Ιανουάριος ως Μάρτιος, αφού περάσουν οι μεγάλοι παγετοί | Καλοκαίρι, με μικρότερα κεφάλια |
| Χλωρά σκόρδα | Όλο το φθινόπωρο και ως τον Φεβρουάριο | 2 ως 3 μήνες μετά |
Η φθινοπωρινή φύτευση δίνει τα μεγαλύτερα κεφάλια, για έναν βασικό λόγο. Σύμφωνα με τη Βασιλική Εταιρεία Κηπουρικής του Ηνωμένου Βασιλείου (RHS), οι περισσότερες ποικιλίες χρειάζονται ένα ως δύο μήνες σε θερμοκρασίες 0 ως 10°C για να σχηματίσουν σωστά κεφάλι με σκελίδες. Όταν το σκόρδο δεν περάσει αρκετό κρύο, συχνά σχηματίζει ένα ενιαίο κεφάλι χωρίς σκελίδες, σαν μικρό κρεμμύδι. Σε πολύ ζεστές περιοχές ή για ανοιξιάτικη φύτευση, πολλοί κηπουροί βάζουν τις σκελίδες στο ψυγείο, στους 2 ως 4°C, για 3 ως 6 εβδομάδες πριν τη φύτευση, ώστε να αναπληρώσουν το κρύο που λείπει. Η φύτευση του σκόρδου μπαίνει έτσι στο ίδιο πρόγραμμα με τις υπόλοιπες φθινοπωρινές φυτεύσεις του λαχανόκηπου.
Ποιες σκελίδες φυτεύουμε
Το σκόρδο δεν σπέρνεται με σπόρο, αλλά πολλαπλασιάζεται με τις σκελίδες του κεφαλιού, που λέγονται στο εμπόριο σπορόσκορδο ή σκόρδο για φύτεμα. Η επιλογή τους κρίνει μεγάλο μέρος της επιτυχίας:
- Πιστοποιημένο σπορόσκορδο: προτιμάται, γιατί είναι ελεύθερο από ασθένειες και από ποικιλία κατάλληλη για το κλίμα. Οι ελληνικές ποικιλίες σκόρδου, όπως το σκόρδο Βύσσας, είναι προσαρμοσμένες στις συνθήκες της χώρας
- Μεγάλες εξωτερικές σκελίδες: δίνουν μεγαλύτερα κεφάλια από τις μικρές εσωτερικές, που χρησιμοποιούνται καλύτερα στην κουζίνα ή για χλωρό σκόρδο
- Με το φλούδι τους: οι σκελίδες δεν ξεφλουδίζονται, γιατί το φλούδι τις προστατεύει από τις σήψεις
- Χωρισμός λίγο πριν τη φύτευση: το κεφάλι χωρίζεται σε σκελίδες μία ή δύο μέρες πριν, με προσοχή, ώστε να μην πληγωθεί η βάση τους
- Απόρριψη όσων έχουν πρόβλημα: μαλακές, μουχλιασμένες ή χτυπημένες σκελίδες πετιούνται
Το σκόρδο του σούπερ μάρκετ μπορεί να φυτρώσει, όμως συχνά προέρχεται από ποικιλίες ή χώρες με άλλο κλίμα, και ορισμένες φορές έχει υποστεί επεξεργασία που καθυστερεί τη βλάστηση.
Θέση και έδαφος
Το σκόρδο χρειάζεται ηλιόλουστη θέση, με τουλάχιστον 6 ως 8 ώρες άμεσου ήλιου την ημέρα. Αποδίδει καλύτερα σε ελαφρύ, αφράτο χώμα που στραγγίζει καλά, με pH από 6 ως 7, ενώ σύμφωνα με την RHS δεν αποδίδει σε όξινα εδάφη κάτω από pH 6,5, τα οποία διορθώνονται με ασβέστη το φθινόπωρο. Στα βαριά αργιλώδη χώματα, που κρατούν νερό, τα κεφάλια μένουν μικρά και σαπίζουν εύκολα, οπότε βοηθούν τα υπερυψωμένα παρτέρια.
Πριν τη φύτευση, το χώμα σκάβεται σε βάθος 20 ως 30 εκατοστών, καθαρίζεται από ζιζάνια, και εμπλουτίζεται με κομπόστ ή καλοχωνεμένη κοπριά, περίπου δύο κουβάδες ανά τετραγωνικό μέτρο. Η κοπριά πρέπει να είναι οπωσδήποτε χωνεμένη, γιατί η φρέσκια ευνοεί τις σήψεις και την κρεμμυδόμυγα.
Πώς φυτεύουμε βήμα βήμα
- Προσανατολισμός: κάθε σκελίδα φυτεύεται με την πλατιά βάση, από όπου βγαίνουν οι ρίζες, προς τα κάτω και τη μύτη προς τα πάνω
- Βάθος: η μύτη μένει περίπου 2,5 εκατοστά κάτω από την επιφάνεια. Στα ελαφριά χώματα η βαθύτερη φύτευση δίνει μεγαλύτερα κεφάλια, ενώ στα βαριά οι σκελίδες μπαίνουν ρηχά
- Αποστάσεις: 10 ως 15 εκατοστά ανάμεσα στις σκελίδες και 25 ως 30 εκατοστά ανάμεσα στις γραμμές
- Πότισμα: ένα πότισμα μετά τη φύτευση, αν το χώμα είναι στεγνό
- Προστασία: τα πουλιά τραβούν συχνά τις φρεσκοφυτεμένες σκελίδες, οπότε η φύτευση σκεπάζεται με δίχτυ ή αγρύφασμα μέχρι να ριζώσουν
- Εδαφοκάλυψη: ένα στρώμα άχυρου 5 ως 8 εκατοστών κρατά την υγρασία και περιορίζει τα ζιζάνια, που το σκόρδο ανταγωνίζεται ελάχιστα
Πότισμα
Το σκόρδο είναι αρκετά ανθεκτικό στην ξηρασία και το υπερβολικό νερό είναι μεγαλύτερος κίνδυνος από το λίγο, ιδίως μετά τη φύτευση, όταν οι σκελίδες σαπίζουν εύκολα. Τον χειμώνα οι βροχές συνήθως αρκούν. Το πότισμα γίνεται τακτικό την άνοιξη, όταν σχηματίζονται τα κεφάλια, περίπου κάθε 3 ως 4 ημέρες σε ξηρό καιρό και ελαφριά χώματα, γιατί η έλλειψη νερού σε αυτό το στάδιο δίνει μικρά κεφάλια. Δύο ως τρεις εβδομάδες πριν τη συγκομιδή το πότισμα σταματά, ώστε τα κεφάλια να ωριμάσουν και να αποθηκευτούν χωρίς να σαπίσουν.
Λίπανση
Με καλή βασική λίπανση από κομπόστ ή κοπριά κατά τη φύτευση, το σκόρδο του κήπου χρειάζεται λίγα. Την άνοιξη, όταν τα φυτά βγάλουν αρκετά φύλλα, ένα ελαφρύ αζωτούχο λίπασμα βοηθά το φύλλωμα, από το οποίο εξαρτάται το τελικό μέγεθος του κεφαλιού. Η αζωτούχος λίπανση σταματά όμως αρκετό καιρό πριν τη συγκομιδή, γιατί η αργοπορημένη εφαρμογή δίνει κεφάλια που δεν διατηρούνται καλά. Το κάλιο είναι σημαντικό για το μέγεθος και την ποιότητα, γι' αυτό η RHS προτείνει ένα γενικό λίπασμα πλούσιο σε κάλιο στη βασική λίπανση.
Το ανθικό στέλεχος
Ορισμένες ποικιλίες βγάζουν την άνοιξη ένα ψηλό, στριφογυριστό ανθικό στέλεχος. Αν αφεθεί, τραβά θρεπτικά από το κεφάλι, οπότε κόβεται μόλις σχηματίσει την πρώτη καμπύλη. Τα στελέχη που κόβονται τρώγονται, με ήπια γεύση σκόρδου, σε ομελέτες, σάλτσες και σοταρισμένα.
Το ανθικό στέλεχος κόβεται μόλις σχηματίσει την πρώτη καμπύλη, ώστε το φυτό να δώσει την ενέργειά του στο κεφάλι.
Χλωρό σκόρδο
Για χλωρό σκόρδο, οι σκελίδες φυτεύονται πυκνότερα, και μπορούν να χρησιμοποιηθούν και οι μικρές εσωτερικές. Η συγκομιδή γίνεται 2 ως 3 μήνες μετά τη φύτευση, όταν το φύλλωμα φτάσει τα 20 ως 30 εκατοστά, και τρώγεται ολόκληρο το φυτό, όπως το φρέσκο κρεμμυδάκι.
Πότε μαζεύουμε τα σκόρδα
Τα ξερά σκόρδα μαζεύονται 6 ως 8 μήνες μετά τη φύτευση, όταν τα περισσότερα φύλλα κιτρινίσουν και γείρουν προς το έδαφος. Ένας πρακτικός έλεγχος είναι να ξεθαφτεί ένα κεφάλι και να ελεγχθεί αν οι σκελίδες έχουν γεμίσει και αν το εξωτερικό φλούδι είναι ακόμη ακέραιο. Η καθυστέρηση κάνει τα κεφάλια να ανοίγουν και να μη διατηρούνται. Τα σκόρδα σηκώνονται με τσουγκράνα ή πιρούνι κήπου, χωρίς να τραβηχτούν από τα φύλλα, και με προσοχή, γιατί κάθε τραυματισμός γίνεται σημείο σήψης στην αποθήκη.
Ξήρανση και αποθήκευση
Μετά τη συγκομιδή, τα σκόρδα αφήνονται να ξηραθούν για 2 ως 4 εβδομάδες σε δροσερό, ξηρό, σκιερό και καλά αεριζόμενο χώρο, ολόκληρα, με τα φύλλα τους. Αν μείνουν για λίγες μέρες πάνω στο χώμα, σκεπάζονται με τα φύλλα τους, για να προστατευτούν από τα εγκαύματα του ήλιου. Όταν το εξωτερικό φλούδι γίνει ξερό και χάρτινο, κόβονται οι ρίζες και τα φύλλα, ή τα σκόρδα πλέκονται σε αρμαθιές, και φυλάσσονται σε δροσερό, ξηρό, σκοτεινό μέρος. Η αποθήκευση του σκόρδου σε μεγαλύτερες ποσότητες ακολουθεί τις ίδιες αρχές.
Σκόρδο σε γλάστρα
Αν δεν υπάρχει κήπος, το σκόρδο καλλιεργείται άνετα σε γλάστρα ή ζαρντινιέρα στο μπαλκόνι:
- Δοχείο: βάθος τουλάχιστον 25 εκατοστών, με οπές αποστράγγισης και λίγα χαλίκια στον πάτο
- Υπόστρωμα: αφράτο, εμπλουτισμένο φυτόχωμα με περλίτη ή ελαφρόπετρα για καλή στράγγιση
- Αριθμός σκελίδων: ως γενικός κανόνας, 2 ως 3 σκελίδες σε γλάστρα 15 εκατοστών, 4 ως 6 σε γλάστρα 20 εκατοστών και 8 ως 10 σε γλάστρα 25 εκατοστών, με τις ίδιες αποστάσεις όπως στον κήπο και όχι πολύ κοντά στο τοίχωμα
- Θέση: μπαλκόνι με νότιο ή δυτικό προσανατολισμό
- Πότισμα: μέτριο, όταν στεγνώσει η επιφάνεια του χώματος, χωρίς να μένει νερό στο πιάτο, γιατί η γλάστρα σαπίζει τις σκελίδες ευκολότερα από τον κήπο
Ένα δοχείο με βάθος τουλάχιστον 25 εκατοστά και οπές αποστράγγισης αρκεί για λίγα φυτά σκόρδου στο μπαλκόνι.
Σκόρδο σε νερό και σε εσωτερικό χώρο
Μέσα στο σπίτι, το σκόρδο δίνει εύκολα φύλλα, όχι όμως κεφάλια, γιατί χρειάζεται δυνατό ήλιο και το χειμωνιάτικο κρύο που δεν υπάρχει σε ένα διαμέρισμα. Για χλωρά φύλλα, οι σκελίδες τοποθετούνται σε ένα ρηχό δοχείο με τη βάση προς τα κάτω, ώστε μόνο η βάση να ακουμπά στο νερό, γιατί αν βυθιστούν ολόκληρες σαπίζουν. Το νερό αλλάζει κάθε 2 ως 3 ημέρες, και μέσα σε μία ως δύο εβδομάδες βγαίνουν ρίζες και πράσινα φύλλα, που κόβονται με ψαλίδι και χρησιμοποιούνται σαν σχοινόπρασο.
Με ποια λαχανικά φυτεύεται μαζί
Το σκόρδο συγκαλλιεργείται καλά με μαρούλι, σπανάκι, μαϊντανό και σέλινο, κάτι που αξιοποιεί καλύτερα τον χώρο του κήπου. Αντίθετα, δεν φυτεύεται μετά από κρεμμύδι ή πράσο, γιατί μοιράζονται τις ίδιες ασθένειες και εχθρούς, και επιστρέφει στο ίδιο σημείο του κήπου μόνο μετά από τρία χρόνια.
Συνηθισμένα προβλήματα
- Σάπισμα των σκελίδων μετά τη φύτευση: από υπερβολικό νερό, βαρύ χώμα ή μολυσμένες σκελίδες
- Κιτρίνισμα των φύλλων νωρίς: μπορεί να οφείλεται σε λευκή σήψη, φουζάριο ή έλλειψη νερού την άνοιξη
- Ασημένιες κηλίδες στα φύλλα: σημάδι του θρίπα
- Μικρά κεφάλια: από έλλειψη ήλιου, πολύ πυκνή φύτευση, λίγο νερό την άνοιξη ή ανταγωνισμό με ζιζάνια
- Κεφάλι χωρίς σκελίδες: από ανεπαρκές κρύο τον χειμώνα ή πολύ αργή φύτευση
Συχνές ερωτήσεις
Πότε φυτεύουμε σκόρδα για ξερά
Στις νότιες και πεδινές περιοχές τον Οκτώβριο με Νοέμβριο, και στις ψυχρές και ορεινές από τον Ιανουάριο ως τον Μάρτιο. Η φθινοπωρινή φύτευση δίνει μεγαλύτερα κεφάλια, γιατί το φυτό περνά το κρύο που χρειάζεται για να σχηματίσει σκελίδες.
Μπορώ να φυτέψω σκόρδο από το σούπερ μάρκετ
Μπορεί να φυτρώσει, όμως συχνά προέρχεται από ποικιλίες με άλλες κλιματικές απαιτήσεις και μερικές φορές έχει υποστεί επεξεργασία κατά της βλάστησης. Για σίγουρο αποτέλεσμα προτιμάται πιστοποιημένο σπορόσκορδο.
Σε τι βάθος και σε τι αποστάσεις φυτεύεται το σκόρδο
Η μύτη της σκελίδας μένει περίπου 2,5 εκατοστά κάτω από την επιφάνεια, με 10 ως 15 εκατοστά ανάμεσα στις σκελίδες και 25 ως 30 εκατοστά ανάμεσα στις γραμμές. Στα ελαφριά χώματα η φύτευση μπορεί να είναι λίγο βαθύτερη.
Γιατί το σκόρδο μου έκανε ένα κεφάλι χωρίς σκελίδες
Συνήθως επειδή δεν πέρασε αρκετό κρύο τον χειμώνα. Οι περισσότερες ποικιλίες χρειάζονται ένα ως δύο μήνες σε θερμοκρασίες 0 ως 10°C, γι' αυτό η ανοιξιάτικη και η πολύ αργή φύτευση δίνουν συχνά μονοσκέλιδο σκόρδο.
Πότε μαζεύουμε τα σκόρδα
Τα ξερά 6 ως 8 μήνες μετά τη φύτευση, όταν κιτρινίσουν και γείρουν τα περισσότερα φύλλα. Τα χλωρά 2 ως 3 μήνες μετά, όταν το φύλλωμα φτάσει τα 20 ως 30 εκατοστά.
Πόσες σκελίδες χωράνε σε μια γλάστρα
Περίπου 2 ως 3 σε γλάστρα 15 εκατοστών, 4 ως 6 σε γλάστρα 20 εκατοστών και 8 ως 10 σε γλάστρα 25 εκατοστών. Η γλάστρα πρέπει να έχει βάθος τουλάχιστον 25 εκατοστών και καλή αποστράγγιση.
|
Εφόδια για το σκόρδο στο Farmclick Δες τα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα για την προετοιμασία του χώματος και της γλάστρας και τα κοκκώδη λιπάσματα για τη βασική λίπανση, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας. |
Σημαντικές σημειώσεις
Κάθε κήπος είναι διαφορετικός, και οι ημερομηνίες φύτευσης μετατοπίζονται ανάλογα με την περιοχή, το υψόμετρο και τον καιρό κάθε χρονιάς. Για επίμονα προβλήματα ασθενειών, η επικοινωνία με γεωπόνο βοηθά στη σωστή διάγνωση.
Πηγές
- Royal Horticultural Society, How to grow garlic.
- Savvy Gardening, How to grow garlic in pots.
