Ποιους βολβούς φυτεύουμε το φθινόπωρο

Από τον Σεπτέμβριο ως τον Νοέμβριο ανοίγει το παράθυρο των φθινοπωρινών βολβών, και μία φύτευση ενός απογεύματος αρκεί για να έχει ο κήπος ή το μπαλκόνι λουλούδια από τα μέσα του χειμώνα ως τις αρχές του καλοκαιριού. Φρέζια, κρόκος, νάρκισσος, ζουμπούλι, τουλίπα και ίριδα μπαίνουν στο χώμα την ίδια εποχή, με τους ίδιους βασικούς κανόνες, και ανθίζουν διαδοχικά, ο ένας μετά τον άλλον. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε ποιοι βολβοί φυτεύονται το φθινόπωρο και πότε, τους κανόνες που ισχύουν για όλους, το σχέδιο για συνεχή άνθιση από τον Ιανουάριο ως τον Ιούνιο, και ποιοι βολβοί μένουν στο χώμα ή ξεθάβονται μετά την άνθιση.

Τι είναι οι φθινοπωρινοί βολβοί

Φθινοπωρινοί λέγονται οι βολβοί που φυτεύονται από τον Σεπτέμβριο ως τον Δεκέμβριο, περνούν τον χειμώνα μέσα στο χώμα, όπου οι χαμηλές θερμοκρασίες ενεργοποιούν την άνθιση, και ανθίζουν από τα μέσα του χειμώνα ως τις αρχές του καλοκαιριού. Είναι η μεγάλη οικογένεια της τουλίπας, του νάρκισσου, του ζουμπουλιού, της φρέζιας, του κρόκου και της βολβώδους ίριδας, μαζί με την ανεμώνη και την αμαρυλλίδα. Η δεύτερη μεγάλη ομάδα, οι ανοιξιάτικοι βολβοί όπως η ντάλια, η γλαδιόλα, το λίλιουμ και η κάννα, ακολουθεί το αντίθετο ημερολόγιο, φυτεύεται από τον Φεβρουάριο ως τον Μάιο και ανθίζει το καλοκαίρι.

Ο πίνακας της φύτευσης

Οι πέντε κανόνες που ισχύουν για όλους

• Στράγγιση πάνω από όλα: ο μόνος πραγματικός εχθρός του βολβού είναι το λιμνάζον νερό, που τον σαπίζει. Βαριά, μονίμως υγρά χώματα βελτιώνονται με οργανική ουσία και άμμο ή αντικαθίστανται από γλάστρα
• Βάθος δύο ως τρεις φορές το ύψος του βολβού: με τη μύτη πάντα προς τα πάνω. Στα ελαφρά εδάφη και στις παγετόπληκτες περιοχές προτιμάται το βαθύτερο όριο
• Μεγάλοι, σφιχτοί βολβοί: χωρίς μούχλα ή μαλακά σημεία, γιατί το μέγεθος του βολβού καθορίζει το μέγεθος της ανθοφορίας
• Πότισμα με μέτρο: ένα καλό πότισμα αμέσως μετά τη φύτευση, για να ξεκινήσει η ριζοβολία, και έπειτα συγκράτηση μέχρι να φανούν οι βλαστοί
• Τα φύλλα δεν κόβονται μετά την άνθιση: όσο είναι πράσινα, γεμίζουν τον βολβό με τα αποθέματα της επόμενης χρονιάς. Κόβεται μόνο το ανθικό στέλεχος

Οι έξι βολβοί του φθινοπώρου

Φρέζια

Η φρέζια ανοίγει παραδοσιακά τη σεζόν της φύτευσης και ανθίζει 12 ως 13 εβδομάδες αργότερα, με το πιο διαπεραστικό άρωμα από όλα τα βολβώδη. Σε γλάστρα 15 εκ. χωρούν 10 ως 15 βολβοί για γεμάτο μπουκέτο.

Κρόκος

Ο κρόκος είναι από τα πρώτα λουλούδια της χρονιάς και ο μόνος της παρέας με εδώδιμο συγγενή, τον κρόκο τον ήμερο του σαφράν, που όμως φυτεύεται νωρίτερα, από τον Ιούλιο, και ανθίζει το φθινόπωρο.

Νάρκισσος

Ο νάρκισσος είναι ο πιο ξεκούραστος βολβός. Δεν χρειάζεται καμία προψύξη, μένει μόνιμα στο χώμα και πυκνώνει μόνος του χρόνο με τον χρόνο, ενώ στην Ελλάδα είναι και αυτοφυής, το γνωστό ζαμπάκι ή μανουσάκι.

Ζουμπούλι

Το ζουμπούλι ανθίζει μόλις δύο ως δυόμισι μήνες μετά τη φύτευση, με το πιο έντονο άρωμα του χειμωνιάτικου κήπου, και καλλιεργείται και σε σκέτο νερό στο περβάζι. Οι βολβοί του πιάνονται πάντα με γάντια, γιατί ερεθίζουν το δέρμα.

Τουλίπα

Η τουλίπα χρειάζεται 12 ως 14 εβδομάδες χειμερινού ψύχους, γι' αυτό στη νότια Ελλάδα και στα νησιά οι βολβοί προψύχονται στο ψυγείο πριν τη φύτευση, σε χαρτοσακούλα και μακριά από φρούτα. Οι βοτανικές τουλίπες είναι οι μόνες που επανέρχονται αξιόπιστα κάθε άνοιξη.

Ίριδα

Η βολβώδης ίριδα φυτεύεται όπως οι υπόλοιποι βολβοί, με το ελαφρώς βαθύτερο φύτεμα να βοηθά την επανάνθιση. Οι ριζωματώδεις ίριδες, όπως η γερμανική, είναι άλλη ιστορία και φυτεύονται με το ρίζωμα μισοθαμμένο.

Στους φθινοπωρινούς βολβούς ανήκουν ακόμη η εντυπωσιακή αμαρυλλίδα και η ανεμώνη, της οποίας οι σκληροί, αποξηραμένοι κόνδυλοι μουλιάζουν σε νερό για μερικές ώρες πριν τη φύτευση.

Χρώμα από τον Ιανουάριο ως τον Ιούνιο

Με μία φύτευση το φθινόπωρο, οι έξι βολβοί ανθίζουν διαδοχικά και κρατούν τον κήπο με λουλούδια σχεδόν έξι μήνες. Τα ζουμπούλια ξεκινούν από τα μέσα Ιανουαρίου, οι κρόκοι, οι νάνες ίριδες και οι πρώτοι νάρκισσοι ακολουθούν από τα τέλη Φεβρουαρίου, οι φρέζιες και οι πρώιμες τουλίπες κορυφώνονται τον Μάρτιο, οι μεσαίες και όψιμες τουλίπες με τις γενειοφόρες ίριδες γεμίζουν τον Απρίλιο και τον Μάιο, και οι ολλανδικές ίριδες κλείνουν τη σεζόν τον Ιούνιο. Όποιος συνδυάσει και ποικιλίες με διαφορετική πρωιμότητα μέσα στο ίδιο είδος απλώνει την άνθιση ακόμη περισσότερο.

Λαζάνια βολβών και συνδυασμός με πανσέδες

Στη γλάστρα, οι φθινοπωρινοί βολβοί συνδυάζονται σε στρώσεις, τα λεγόμενα «λαζάνια βολβών». Οι τουλίπες μπαίνουν στη βαθύτερη στρώση, νάρκισσοι και ζουμπούλια στη μεσαία, και οι κρόκοι στην επάνω, στα 7 ως 12 εκ., ώστε η ίδια γλάστρα να ανθίζει κατά κύματα επί μήνες. Από πάνω, στην επιφάνεια, φυτεύονται πανσέδες ή άλλα χαμηλά εποχιακά, που κρατούν τη γλάστρα ανθισμένη όλο τον χειμώνα, όσο οι βολβοί δουλεύουν από κάτω.

Ποιοι βολβοί μένουν στο χώμα και ποιοι ξεθάβονται

Ο νάρκισσος, ο κρόκος, η ίριδα, το ζουμπούλι και οι βοτανικές τουλίπες μένουν μόνιμα στη θέση τους, περνούν το καλοκαίρι σε λήθαργο και επανέρχονται κάθε χρόνο πυκνότεροι. Οι μεγάλες υβριδικές τουλίπες ξεθάβονται στην Ελλάδα μετά το ξέραμα των φύλλων, γιατί εξασθενούν και το υγρό καλοκαιρινό χώμα τις σαπίζει, ενώ η φρέζια ξεθάβεται προαιρετικά, μόνο σε περιοχές με βροχερά καλοκαίρια, αλλιώς αρκεί η γλάστρα να μείνει απάτιστη και προφυλαγμένη από τη βροχή. Ο κανόνας της εξαγωγής είναι ένας. Οι βολβοί βγαίνουν μόνο αφού ξεραθούν εντελώς τα φύλλα, καθαρίζονται, στεγνώνουν λίγες μέρες και αποθηκεύονται σε ξηρό, σκιερό και αεριζόμενο μέρος ως το επόμενο φθινόπωρο.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε φυτεύονται οι φθινοπωρινοί βολβοί

Από τον Σεπτέμβριο ως τον Νοέμβριο, και σε ήπιες περιοχές ως τον Δεκέμβριο. Η όψιμη φύτευση, ακόμη και τον Ιανουάριο, δίνει φτωχότερη πρώτη άνθιση αλλά είναι προτιμότερη από βολβούς που ξεραίνονται αφύτευτοι.

Πόσο βαθιά φυτεύονται οι βολβοί

Σε βάθος δύο ως τρεις φορές το ύψος του κάθε βολβού, με τη μύτη προς τα πάνω. Στην πράξη, 5 ως 10 εκ. για τους μικρούς βολβούς όπως ο κρόκος και η φρέζια, και 10 ως 15 εκ. για τουλίπα, νάρκισσο και ζουμπούλι.

Ξανανθίζουν οι φθινοπωρινοί βολβοί κάθε χρόνο

Οι περισσότεροι ναι. Νάρκισσος, κρόκος, ίριδα και ζουμπούλι επανέρχονται κάθε άνοιξη και πολλαπλασιάζονται, ενώ οι μεγάλες υβριδικές τουλίπες εξασθενούν και συνήθως ανανεώνονται με νέους βολβούς.

Μπορούν οι βολβοί να φυτευτούν σε γλάστρα

Ναι, όλοι, αρκεί η γλάστρα να έχει οπές αποστράγγισης, στρώση ελαφρόπετρας στον πάτο και ελαφρύ φυτόχωμα. Στη γλάστρα οι βολβοί φυτεύονται πυκνότερα από το έδαφος, για πιο γεμάτο αποτέλεσμα.

Ποιοι βολβοί καλλιεργούνται σε νερό

Το ζουμπούλι και η τουλίπα, με προψυγμένους βολβούς σε ειδικό βάζο όπου το νερό μόλις αγγίζει τη βάση τους. Είναι ο πιο απλός τρόπος για λουλούδια μέσα στο σπίτι στην καρδιά του χειμώνα.

Πότε βγάζουμε τους βολβούς από το χώμα

Μόνο αφού ξεραθούν εντελώς τα φύλλα, στις αρχές του καλοκαιριού. Στην Ελλάδα ξεθάβονται κυρίως οι υβριδικές τουλίπες, ενώ νάρκισσοι, κρόκοι, ίριδες και ζουμπούλια μένουν στο χώμα.

Πηγές

• Royal Horticultural Society, Bulbs.
• The Old Farmer's Almanac, Growing crocuses.