Καλλιέργεια και φροντίδα του νάρκισσου

Ο νάρκισσος φυτεύεται από τον Σεπτέμβριο ως τον Δεκέμβριο και ανθίζει στα τέλη του χειμώνα ή μέσα στην άνοιξη, με αρωματικά άνθη σε λευκό, κίτρινο και πορτοκαλί. Είναι ο πιο ξεκούραστος βολβός του φθινοπώρου, γιατί σε αντίθεση με άλλα βολβώδη δεν χρειάζεται εξαγωγή. Μένει στο χώμα, περνά το καλοκαίρι σε λήθαργο και ξαναβγαίνει μόνος του κάθε χρόνο, σχηματίζοντας ολοένα πυκνότερες συστάδες. Στην Ελλάδα, μάλιστα, είναι και αυτοφυής, γνωστός ως ζαμπάκι ή μανουσάκι. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε τα είδη του, πότε και πώς φυτεύονται οι βολβοί, τη φροντίδα σε κήπο και γλάστρα, τι κάνουμε μετά την ανθοφορία, καθώς και τον συμβολισμό και την τοξικότητά του.

Τι είναι ο νάρκισσος

Ο νάρκισσος (Narcissus) είναι πολυετές, ποώδες και βολβόρριζο φυτό της οικογένειας των Αμαρυλλιδοειδών (Amaryllidaceae), με περίπου 40 είδη που απαντώνται στην Ευρώπη, τη βόρεια Αφρική και τη βορειοδυτική Ασία. Τα άνθη του, απλά ή διπλά και ιδιαίτερα εύοσμα, έχουν το χαρακτηριστικό σχήμα με τα έξι πέταλα γύρω από μια κεντρική κορώνα σαν κύπελλο ή τρομπέτα.

Στην Ελλάδα το φυτό έχει πλήθος λαϊκών ονομάτων, όπως ζαμπάκι, τσαμπάκι, μανουσάκι στην Κρήτη, ματσικόριδο και βούτσινο. Το όνομά του συνδέεται με τη λέξη νάρκη, λόγω του βαριού αρώματος, και με τον γνωστό μύθο του Νάρκισσου, καθώς το άνθος γέρνει προς τα κάτω, όπως ο μυθικός νέος πάνω από το νερό. Οι αρχαίοι Έλληνες παρασκεύαζαν από τα άνθη του το «ναρκίσσινο μύρο», ενώ και σήμερα το αιθέριο έλαιό του χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία.

Νάρκισσος ο κυπελλοφόρος (N. tazetta)

Είδη και ποικιλίες νάρκισσου

Νάρκισσος ο βουρλοειδής (N. jonquilla)

Πότε ανθίζει ο νάρκισσος

Ο νάρκισσος ανθίζει στα τέλη του χειμώνα και μέσα στην άνοιξη, ανάλογα με το είδος και την περιοχή. Ο κυπελλοφόρος ξεκινά νωρίτερα από όλους, μέσα στον χειμώνα, και στα ημιορεινά της Κρήτης τα αυτοφυή μανουσάκια ανθίζουν ήδη από τον Φεβρουάριο. Οι μεγάλες τρομπέτες και οι διπλές ποικιλίες του εμπορίου ακολουθούν την άνοιξη.

Φύτευση των βολβών

Οι βολβοί του νάρκισσου φυτεύονται από τον Σεπτέμβριο ως τον Δεκέμβριο, ώστε να προλάβουν τις χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα που χρειάζονται για να ανθίσουν. Ο κανονικός ελληνικός χειμώνας επαρκεί ακόμη και στα πεδινά, χωρίς προψύξη στο ψυγείο όπως στην τουλίπα, ενώ τα είδη τύπου tazetta, όπως ο Paperwhite, ανθίζουν και εντελώς χωρίς ψύχος. Στο έδαφος, πριν τη φύτευση, ενσωματώνονται κομπόστ και λίγο λίπασμα. Τα βασικά βήματα:

• Βάθος: 10 ως 15 εκ., δηλαδή δύο ως τρεις φορές το ύψος του βολβού, με τους μεγαλύτερους βολβούς να πηγαίνουν βαθύτερα
• Αποστάσεις: 10 ως 15 εκ. ανάμεσα στους βολβούς στο έδαφος
• Προσανατολισμός: η μύτη κοιτάζει προς τα πάνω και η βάση με τις ρίζες προς τα κάτω
• Πότισμα: ένα καλό πότισμα αμέσως μετά τη φύτευση, για να ξεκινήσει η ριζοβολία

Θέση και έδαφος

Ο νάρκισσος χρειάζεται ηλιόλουστη ή ελαφρά σκιερή θέση, γιατί στη βαθιά σκιά δεν ανθίζει. Αναπτύσσεται σχεδόν σε όλα τα εδάφη, αλλά αποδίδει καλύτερα στα ελαφρά, γόνιμα, αργιλοασβεστώδη ή αμμοαργιλώδη, με ελαφρώς όξινο έως ουδέτερο pH και άριστη αποστράγγιση. Το λιμνάζον νερό είναι ο μεγαλύτερος εχθρός του, καθώς σαπίζει τον βολβό, οπότε στα βαριά χώματα η ενσωμάτωση οργανικής ουσίας και άμμου βελτιώνει αποφασιστικά τις συνθήκες.

Νάρκισσος σε γλάστρα

Για φύτευση σε γλάστρα χρησιμοποιείται φυτόχωμα γενικής χρήσης και δοχείο με οπές αποστράγγισης και βάθος τουλάχιστον 20 εκ., αφού ο νάρκισσος σχηματίζει ψηλό στέλεχος και χρειάζεται χώρο για τις ρίζες του. Στον πάτο της γλάστρας, ένα κομμάτι γεωύφασμα και ένα στρώμα ελαφρόπετρας εξασφαλίζουν ότι το νερό φεύγει γρήγορα. Οι βολβοί τοποθετούνται πυκνά, σε αποστάσεις 5 ως 7 εκ. μεταξύ τους, για γεμάτο αποτέλεσμα, πάντα με τη μύτη προς τα πάνω. Στη γλάστρα συνδυάζεται όμορφα και με χαμηλά εποχιακά από πάνω, όπως ο πανσές, που ανθίζει όσο οι βολβοί δουλεύουν κάτω από το χώμα.

Πότισμα

Ο νάρκισσος έχει μέτριες ανάγκες σε νερό. Ποτίζεται τακτικά στην περίοδο της ανάπτυξης και της ανθοφορίας, αλλά μόνο όταν στεγνώσει η επιφάνεια του χώματος, και το νερό δεν πρέπει να λιμνάζει στη βάση, γιατί ο βολβός σαπίζει εύκολα. Μετά το τέλος της ανθοφορίας, όσο τα φύλλα κιτρινίζουν, το πότισμα μειώνεται σταδιακά και το καλοκαίρι, στον λήθαργο, σταματά.

Λίπανση

Η βασική λίπανση γίνεται με κομπόστ ή οργανική ουσία κατά τη φύτευση. Στις αρχές της άνοιξης, καθώς ξεκινά η ανάπτυξη, προστίθεται ένα ισορροπημένο υδατοδιαλυτό λίπασμα ανθοφορίας, και μία ακόμη δόση λιπάσματος εφαρμόζεται αμέσως μετά το τέλος της ανθοφορίας. Η τελευταία αυτή λίπανση συχνά παραλείπεται, όμως είναι η πιο σημαντική, γιατί τότε ο βολβός αποθηκεύει τα αποθέματα για τα άνθη της επόμενης χρονιάς.

Μετά την ανθοφορία, το πιο κρίσιμο στάδιο

Όταν τα άνθη μαραθούν, κόβεται μόνο το ανθικό στέλεχος. Τα πράσινα φύλλα δεν κόβονται και δεν δένονται σε κοτσίδες, αλλά αφήνονται να κιτρινίσουν και να ξεραθούν φυσικά, γιατί μέσα από αυτά ο βολβός φωτοσυνθέτει και αποθηκεύει την ενέργεια της επόμενης ανθοφορίας. Το πρόωρο κόψιμο των φύλλων είναι η συχνότερη αιτία που οι νάρκισσοι δεν ανθίζουν την επόμενη χρονιά.

Από εκεί και πέρα, ο νάρκισσος δεν χρειάζεται τίποτα. Ο βολβός μένει στο χώμα, περνά το καλοκαίρι σε λήθαργο και ξαναβλασταίνει με τις βροχές του φθινοπώρου, πυκνώνοντας χρόνο με τον χρόνο. Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη διαφορά του από την τουλίπα, όπου οι υβριδικές ποικιλίες εξασθενούν και συνήθως ξαναφυτεύονται κάθε φθινόπωρο.

Πολλαπλασιασμός

Ο νάρκισσος πολλαπλασιάζεται με τα βολβίδια που σχηματίζονται γύρω από τον μητρικό βολβό. Κάθε τρία ως τέσσερα χρόνια, όταν οι συστάδες πυκνώσουν πολύ και τα άνθη αρχίσουν να λιγοστεύουν, οι βολβοί εξάγονται μετά το ξέραμα των φύλλων, διαχωρίζονται και ξαναφυτεύονται σε νέες θέσεις. Τα βολβίδια χρειάζονται συνήθως μία ως δύο χρονιές για να φτάσουν σε μέγεθος ανθοφορίας.

Είναι τοξικός ο νάρκισσος

Ναι. Όλα τα μέρη του φυτού, και περισσότερο ο βολβός, περιέχουν τοξικά αλκαλοειδή όπως η λυκορίνη. Οι βολβοί δεν πρέπει ποτέ να αποθηκεύονται κοντά σε κρεμμύδια, με τα οποία μοιάζουν επικίνδυνα, και σύμφωνα με την ASPCA ο νάρκισσος είναι τοξικός για γάτες και σκύλους, με εμετό, σιελόρροια και διάρροια σε περίπτωση κατάποσης. Ο χυμός του μπορεί να ερεθίσει το δέρμα, οπότε στο κόψιμο ανθέων για βάζο βοηθούν τα γάντια. Τέλος, το έντονο άρωμα πολλών ανθέων μαζί σε κλειστό, μικρό χώρο μπορεί να προκαλέσει αίσθημα χαύνωσης ή πονοκέφαλο, οπότε τα βάζα με νάρκισσους ταιριάζουν σε αεριζόμενα δωμάτια.

Τι συμβολίζει ο νάρκισσος

Επειδή ανθίζει από τους πρώτους, ο νάρκισσος συμβολίζει την αναγέννηση, τα νέα ξεκινήματα και την ελπίδα. Στη δυτική παράδοση συνδέεται με τον μύθο του Νάρκισσου, του νέου που ερωτεύτηκε το είδωλό του στο νερό, και με τη ματαιοδοξία, ενώ στην αρχαία Ελλάδα το άνθος συνδέθηκε και με τις χθόνιες θεότητες. Στην Κίνα, αντίθετα, θεωρείται σύμβολο καλής τύχης και πλούτου, και η άνθισή του την περίοδο της κινεζικής Πρωτοχρονιάς λογίζεται γούρι, στην περσική λογοτεχνία παρομοιάζει τα όμορφα μάτια, ενώ αποτελεί και το εθνικό λουλούδι των Κούρδων.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε φυτεύονται οι βολβοί του νάρκισσου

Από τον Σεπτέμβριο ως τον Δεκέμβριο, σε βάθος 10 ως 15 εκ. και αποστάσεις 10 ως 15 εκ., με τη μύτη προς τα πάνω. Όσο νωρίτερα μπουν στο χώμα, τόσο καλύτερα ριζώνουν πριν το κρύο.

Πότε ανθίζει ο νάρκισσος

Στα τέλη του χειμώνα και μέσα στην άνοιξη. Ο κυπελλοφόρος, το γνωστό μανουσάκι, ανθίζει νωρίτερα, μέσα στον χειμώνα, ενώ οι μεγάλες τρομπέτες του εμπορίου την άνοιξη.

Ξανανθίζει ο νάρκισσος κάθε χρόνο

Ναι, είναι πολυετής και από τους πιο αξιόπιστους βολβούς. Μένει στο χώμα, ξαναβγαίνει κάθε χρόνο και οι συστάδες πυκνώνουν, αρκεί τα φύλλα να ξεραίνονται φυσικά μετά την ανθοφορία.

Γιατί δεν άνθισαν οι νάρκισσοί μου

Οι συνηθέστερες αιτίες είναι τέσσερις. Τα φύλλα κόπηκαν νωρίς την προηγούμενη χρονιά, η θέση έχει πολλή σκιά, οι βολβοί φυτεύτηκαν πολύ ρηχά, ή οι συστάδες έχουν πυκνώσει υπερβολικά και χρειάζονται διαίρεση.

Μπορεί ο νάρκισσος να καλλιεργηθεί σε γλάστρα

Ναι, σε γλάστρα βάθους τουλάχιστον 20 εκ. με φυτόχωμα γενικής χρήσης και καλή αποστράγγιση, με τους βολβούς σε αποστάσεις 5 ως 7 εκ. Ο αρωματικός Paperwhite ανθίζει και σε εσωτερικό χώρο χωρίς περίοδο ψύχους.

Είναι τοξικός ο νάρκισσος για γάτες και σκύλους

Ναι, όλο το φυτό και ιδίως ο βολβός είναι τοξικά λόγω της λυκορίνης. Κρατήστε βολβούς και φυτά μακριά από κατοικίδια και απευθυνθείτε σε κτηνίατρο σε περίπτωση κατάποσης.

Πηγές

• Royal Horticultural Society, Daffodils.
• ASPCA Animal Poison Control, Daffodil.