Καλλιέργεια και φροντίδα της φρέζιας

Η φρέζια είναι ο πρώτος βολβός που μπαίνει στο χώμα το φθινόπωρο, από τις αρχές Σεπτεμβρίου ως τις αρχές Δεκεμβρίου, και ανθίζει 12 ως 13 εβδομάδες μετά τη φύτευση, από τον Φεβρουάριο ως τον Απρίλιο. Το άρωμά της, γλυκό και διαπεραστικό, τη φέρνει σταθερά στην κορυφή των πιο ευωδιαστών λουλουδιών του κήπου και του βάζου, και εξηγεί γιατί παραμένει από τα κλασικά λουλούδια της ελληνικής αυλής. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε πότε και πώς φυτεύονται οι βολβοί της, την καλλιέργεια σε γλάστρα, το πότισμα και τη λίπανση, τι κάνουμε με τους βολβούς μετά την ανθοφορία και πώς κόβεται σωστά για το βάζο.

Τι είναι η φρέζια

Η φρέζια (Freesia) είναι ποώδες πολυετές φυτό της οικογένειας των Ιριδίδων (Iridaceae), με καταγωγή από τη νότια Αφρική και την περιοχή του Ακρωτηρίου, όπου φύεται σε ηλιόλουστες πεδιάδες. Το γένος περιγράφηκε το 1866 και πήρε το όνομά του από τον Γερμανό βοτανικό και γιατρό Φρίντριχ Φρέζε. Αναπτύσσεται από μικρό κωνικό βολβό διαμέτρου 1 ως 2,5 εκ. και σχηματίζει επιμήκη, λογχοειδή φύλλα και λεπτά ανθοφόρα στελέχη που λυγίζουν χαρακτηριστικά στην κορυφή, ώστε τα σωληνοειδή άνθη να κοιτάζουν όλα προς τα πάνω, παραταγμένα στη μία πλευρά του στάχυος.

Οι σημερινές ποικιλίες είναι υβρίδια των άγριων αφρικανικών ειδών, με μονά ή διπλά άνθη σε λευκό, κίτρινο, πορτοκαλί, ροζ, κόκκινο, μωβ και δίχρωμους συνδυασμούς. Στην Ελλάδα η φρέζια, ή φρέζα σε πολλές περιοχές, είναι από τα παραδοσιακά λουλούδια της αυλής, από αυτά που περνούν από γενιά σε γενιά μαζί με τους βολβούς τους.

Πότε ανθίζει η φρέζια

Η φρέζια που φυτεύεται το φθινόπωρο ανθίζει στα τέλη του χειμώνα και μέσα στην άνοιξη, από τον Φεβρουάριο ως τον Απρίλιο, περίπου 12 ως 13 εβδομάδες μετά τη φύτευση. Μια γλάστρα με διαδοχικά στάχυα μένει ανθισμένη γύρω στον μήνα. Η ανθοφορία τελειώνει με τις πρώτες ζέστες, γιατί σε θερμοκρασίες πάνω από 21°C περίπου το φυτό σταματά να ανθίζει και οδηγείται σε λήθαργο, γι' αυτό και η φρέζια είναι καθαρά λουλούδι της δροσερής εποχής.

Πότε και πώς φυτεύονται οι βολβοί

Οι βολβοί φυτεύονται από τις αρχές Σεπτεμβρίου ως τις αρχές Δεκεμβρίου, με τη φρέζια να ανοίγει παραδοσιακά τη σεζόν των φθινοπωρινών βολβών, πριν από την τουλίπα και το ζουμπούλι. Επιλέγουμε μεγάλους, σφιχτούς βολβούς χωρίς μαλακά σημεία, γιατί οι μεγαλύτεροι δίνουν περισσότερα στάχυα. Η φύτευση γίνεται με τέσσερις κινήσεις:

• Βάθος: 5 ως 8 εκ., με τη μυτερή άκρη προς τα πάνω
• Αποστάσεις: 8 ως 10 εκ. ανάμεσα στους βολβούς στο έδαφος, πυκνότερα στη γλάστρα
• Θέση: ηλιόλουστη και δροσερή, προφυλαγμένη από τους δυνατούς ανέμους
• Πότισμα: ένα καλό πότισμα αμέσως μετά τη φύτευση και συγκράτηση μέχρι να φυτρώσουν

Στις περιοχές με βαρείς χειμώνες, όπου ο παγετός απειλεί τα νεαρά φυτά, η φύτευση μπορεί να γίνει και στις αρχές της άνοιξης, για καλοκαιρινή ανθοφορία, ή σε γλάστρα που προφυλάσσεται.

Θέση και έδαφος

Η φρέζια χρειάζεται ήλιο ή πολύ ελαφριά σκιά και δροσερό περιβάλλον για να ανθίσει πλούσια. Το έδαφος πρέπει να είναι ελαφρύ, μέσης σύστασης και άριστα στραγγιζόμενο, χωρίς υπερβολική οργανική ουσία, γιατί το πλούσιο σε άζωτο χώμα δίνει φύλλα αντί για άνθη και το λιμνάζον νερό σαπίζει τους βολβούς. Τα λεπτά στελέχη της, τέλος, γέρνουν εύκολα με το βάρος των ανθέων, οπότε στα παρτέρια βοηθά η διακριτική στήριξη με λεπτά κλαδάκια μπηγμένα ανάμεσα στα φυτά την ώρα της φύτευσης.

Φρέζια σε γλάστρα

Η γλάστρα είναι το φυσικό σπίτι της φρέζιας στην Ελλάδα, γιατί προσφέρει τον απόλυτο έλεγχο της αποστράγγισης και μετακινείται εύκολα σε προφυλαγμένο σημείο όταν βρέχει επίμονα ή παγώνει. Προτιμάμε σχετικά ψηλή γλάστρα, καθώς το φυτό αναπτύσσει μακριά ρίζα, με οπές αποστράγγισης και ένα στρώμα ελαφρόπετρας ή περλίτη στον πάτο, και τη γεμίζουμε με ελαφρύ φυτόχωμα. Οι βολβοί μπαίνουν πυκνά, και σε μια γλάστρα διαμέτρου 15 εκ. χωρούν άνετα 10 ως 15 βολβοί για πραγματικά γεμάτο αποτέλεσμα.

Μετά τη φύτευση, η γλάστρα ωφελείται από τρεις ως τέσσερις εβδομάδες σε δροσερό σημείο, γύρω στους 5°C, μέχρι να φυτρώσουν οι βλαστοί, και έπειτα μεταφέρεται σε φωτεινή θέση με θερμοκρασίες 10 ως 15°C. Αυτή η δροσερή εκκίνηση δίνει γερά, συμπαγή φυτά που δεν ξαπλώνουν.

Πότισμα

Το πότισμα ξεκινά συγκρατημένα, γιατί οι βολβοί σαπίζουν εύκολα στο μουσκεμένο χώμα πριν ριζώσουν. Μόλις φυτρώσουν, ποτίζουμε μία ως δύο φορές την εβδομάδα, κρατώντας το χώμα νωπό αλλά ποτέ λασπωμένο, και εντείνουμε ελαφρώς στην περίοδο της ανθοφορίας. Μετά το τέλος της άνθισης, καθώς το φύλλωμα αρχίζει να κιτρινίζει, το πότισμα μειώνεται σταδιακά και τελικά σταματά.

Λίπανση

Η φρέζια δεν χρειάζεται πλούσιο μενού. Ένα υδατοδιαλυτό λίπασμα πλούσιο σε κάλιο και φώσφορο εφαρμόζεται με το πότισμα κατά την ανάπτυξη και την έναρξη της ανθοφορίας, κάθε δύο ως τρεις εβδομάδες. Τα αζωτούχα λιπάσματα αποφεύγονται, γιατί σπρώχνουν το φυτό σε φύλλωμα σε βάρος των ανθέων.

Μετά την ανθοφορία

Όταν τα στάχυα ξεθωριάσουν, τα κόβουμε και αφήνουμε τα φύλλα να κιτρινίσουν και να ξεραθούν μόνα τους, γιατί μέσα από αυτά ο βολβός αποθηκεύει την ενέργεια της επόμενης χρονιάς. Στις περιοχές με ήπιο χειμώνα οι βολβοί μένουν στο χώμα, και η γλάστρα απλώς μεταφέρεται σε απόμερο σημείο, προστατευμένη από τις βροχές του καλοκαιριού και του φθινοπώρου, ώστε οι βολβοί να περάσουν στεγνό λήθαργο. Εναλλακτικά, οι βολβοί ξεθάβονται μετά το ξέραμα του φυλλώματος, καθαρίζονται και φυλάσσονται σε ξηρό, σκιερό και αεριζόμενο μέρος ως την επόμενη φθινοπωρινή φύτευση. Στην εξαγωγή διαχωρίζονται και τα βολβίδια που σχηματίζονται γύρω από τον μητρικό βολβό, τα οποία φυτεύονται ξεχωριστά και ανθίζουν συνήθως από τη δεύτερη χρονιά.

Γιατί η φρέζια θεωρείται δύσκολη

Η φήμη της δύσκολης καλλιέργειας οφείλεται σχεδόν πάντα σε δύο λάθη. Το πρώτο είναι η ζέστη, γιατί η φρέζια σταματά να ανθίζει πάνω από τους 21°C περίπου, οπότε η όψιμη φύτευση σε θερμή θέση δίνει φυτά που προλαβαίνονται από το καλοκαίρι. Το δεύτερο είναι το νερό, καθώς οι βολβοί σαπίζουν στο βαρύ, μουσκεμένο χώμα πριν καν φυτρώσουν. Με έγκαιρη φθινοπωρινή φύτευση, ελαφρύ χώμα και συγκρατημένο πότισμα, η φρέζια είναι από τα πιο εύκολα βολβώδη.

Η φρέζια ως κομμένο λουλούδι

Η φρέζια είναι από τα κορυφαία αρωματικά κομμένα λουλούδια και βασικό υλικό των ανοιξιάτικων μπουκέτων. Τα στελέχη κόβονται νωρίς το πρωί, όταν ανοίγει το πρώτο άνθος του στάχυος και τα υπόλοιπα είναι ακόμη κλειστά, και διαρκούν στο βάζο μία ως δύο εβδομάδες με τακτική αλλαγή νερού, ανοίγοντας διαδοχικά όλα τα μπουμπούκια τους.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε φυτεύεται η φρέζια

Από τις αρχές Σεπτεμβρίου ως τις αρχές Δεκεμβρίου, σε βάθος 5 ως 8 εκ. με τη μύτη προς τα πάνω. Είναι από τους πρώτους βολβούς που φυτεύονται το φθινόπωρο.

Πότε ανθίζει η φρέζια

Από τον Φεβρουάριο ως τον Απρίλιο, περίπου 12 ως 13 εβδομάδες μετά τη φθινοπωρινή φύτευση. Η ανθοφορία σταματά όταν οι θερμοκρασίες ανέβουν πάνω από τους 21°C περίπου.

Πόσους βολβούς φρέζιας βάζουμε σε μια γλάστρα

Σε γλάστρα διαμέτρου 15 εκ. χωρούν 10 ως 15 βολβοί, φυτεμένοι πυκνά σε βάθος 5 ως 8 εκ. Η πυκνή φύτευση δίνει το γεμάτο, «μπουκέτο» αποτέλεσμα.

Ξανανθίζει η φρέζια κάθε χρόνο

Ναι. Στις ήπιες περιοχές οι βολβοί μένουν στο χώμα και ξανανθίζουν κάθε άνοιξη, ενώ στις ψυχρότερες ξεθάβονται μετά το ξέραμα των φύλλων και φυλάσσονται σε ξηρό, σκιερό μέρος ως το φθινόπωρο.

Γιατί η φρέζια μου δεν άνθισε

Οι συνηθέστερες αιτίες είναι η πολλή σκιά, το υπερβολικό πότισμα ή νερό που λιμνάζει, το πλούσιο σε άζωτο χώμα που δίνει μόνο φύλλα, και οι μικροί ή εξαντλημένοι βολβοί.

Τι συμβολίζει η φρέζια

Η φρέζια θεωρείται παραδοσιακά σύμβολο εμπιστοσύνης, φιλίας και αθωότητας, γι' αυτό και χαρίζεται συχνά σε πρόσωπα με μακρόχρονους, σταθερούς δεσμούς.

Πηγές

• Royal Horticultural Society, How to grow freesias.
• BBC Gardeners' World Magazine, Growing freesias.