Εβδομαδιαία ενημέρωση για τις ανακλήσεις τροφίμων στην Ευρώπη
Η τρίτη εβδομάδα του Ιανουαρίου έφερε περισσότερη κινητικότητα στους ελέγχους ασφάλειας τροφίμων στην Ευρώπη. Από τις 12 έως τις 18 Ιανουαρίου, το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές (RASFF) κατέγραψε 78 ειδοποιήσεις ανάκλησης, αριθμός αυξημένος κατά 15% σε σχέση με τις 68 της προηγούμενης εβδομάδας.
Τα φρέσκα προϊόντα βρέθηκαν και πάλι στο προσκήνιο. Αυτό που ξεχώρισε, όμως, δεν ήταν μόνο ο όγκος των ανακλήσεων, αλλά το γεγονός ότι αρκετά περιστατικά επαναλαμβάνονταν με παρόμοιο τρόπο. Τα ίδια προϊόντα, από τις ίδιες χώρες προέλευσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με την ίδια ακριβώς ουσία ή μικροβιακό κίνδυνο.
Bασικά σημεία της εβδομάδας
- 78 συνολικές ανακλησείς (65 τρόφιμα, 10 ζωοτροφές, 3 υλικά συσκευασίας).
- Τα φρέσκα προϊόντα συγκέντρωσαν τις περισσότερες ανακλήσεις, με 15 ανακλήσεις, που αντιστοιχούν στο 19,2% του συνόλου.
- Στην κατηγορία των φρέσκων προϊόντων, τα περισσότερα περιστατικά σχετίζονταν με υπολείμματα φυτοφαρμάκων, καθώς 11 από τις 15 ειδοποιήσεις αφορούσαν τέτοιες ουσίες.
Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματας:
- Η ανίχνευση acephate σε κόκκινα φασόλια από τη Βραζιλία καταγράφηκε σε 4 διαφορετικές παρτίδες, γεγονός που παραπέμπει είτε σε αυξημένους και πιο στοχευμένους ελέγχους στα σύνορα είτε σε συστηματικό πρόβλημα σε συγκεκριμένους προμηθευτές.
- Η παρουσία Salmonella σε άλευρο πουλερικών από το Ηνωμένο Βασίλειο εμφανίστηκε 5 φορές στην κατηγορία των ζωοτροφών, δείχνοντας ένα πρόβλημα που δεν ήταν μεμονωμένο αλλά επαναλαμβανόμενο.
Κύριες κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 3)
Τα φρέσκα προϊόντα βρέθηκαν και πάλι στην κορυφή των ανακλήσεων. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα της τρίτης εβδομάδας του Ιανουαρίου δεν συμβάδιζει με τα συνήθη δεδομένα που βλέπουμε αυτή την περίοδο του χρόνου.
Φρούτα και λαχανικά συγκέντρωσαν 15 ειδοποιήσεις, δηλαδή σχεδόν το 1/5 του συνόλου. Αμέσως μετά ακολούθησαν τα διαιτητικά τρόφιμα και τα συμπληρώματα διατροφής με 14 ειδοποιήσεις, μια κατηγορία που συνήθως δεν εμφανίζεται τόσο ψηλά στη σχετική κατάταξη. Οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις αφορούσαν προβλήματα στη επισήμανση, μη επιτρεπόμενους ισχυρισμούς υγείας, αλλά και τη συνεχιζόμενη διερεύνηση περιστατικών επιμόλυνσης με cereulide σε βρεφικά γάλατα που κυκλοφορούν σε περισσότερες από μία ευρωπαϊκές αγορές.
Η έντονη παρουσία των διαιτητικών προϊόντων και των συμπληρωμάτων διατροφής δεν φαίνεται να είναι τυχαία. Αντίθετα, δείχνει ότι οι αρχές στρέφουν αυξημένη προσοχή σε κατηγορίες με υψηλή ευαισθησία, ειδικά όταν αυτές απευθύνονται σε ευάλωτες ομάδες, όπως τα βρέφη.
Φρέσκα και νωπά προϊόντα
Οι ειδοποιήσεις για φρέσκα προϊόντα αυτή την εβδομάδα αφορούσαν κυρίως τρία πολύ πρακτικά προβλήματα που ενδιαφέρουν άμεσα τους αγοραστές. Υπολείμματα φυτοφαρμάκων, ζητήματα που σχετίζονται με την αποξήρανση και την αποθήκευση, και περιστατικά φυσικών κινδύνων.
1) Υπολείμματα φυτοφαρμάκων
Συνολικά, 11 ειδοποιήσεις αφορούσαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε φρέσκα προϊόντα. Σε αρκετές περιπτώσεις επρόκειτο για ουσίες που δεν επιτρέπονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάτι που συνήθως μεταφράζεται σε καθυστερήσεις, απορρίψεις φορτίων και αυξημένους ελέγχους στα σύνορα.
Το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα ήταν τα κόκκινα φασόλια από τη Βραζιλία. Η ανίχνευση acephate, μη εγκεκριμένης ουσίας στην ΕΕ, εμφανίστηκε τέσσερις φορές μέσα στην ίδια εβδομάδα. Όταν ένας τέτοιος συνδυασμός προϊόντος, χώρας και ουσίας επαναλαμβάνεται τόσο συχνά, συνήθως δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό. Είτε η ίδια εφοδιαστική αλυσίδα συνεχίζει να στέλνει μη συμμορφούμενα φορτία είτε οι έλεγχοι έχουν στοχεύσει συγκεκριμένα το προϊόν. Και στις δύο περιπτώσεις, για τους αγοραστές πρόκειται για υπόθεση που παραμένει «ανοιχτή» και όχι για κάτι που μπορεί να αγνοηθεί.
Ένα δεύτερο στοιχείο που αξίζει προσοχής είναι η πίεση στην αγορά των τροπικών και εκτός εποχής φρούτων. Ο Ισημερινός εμφανίστηκε δύο φορές στις ειδοποιήσεις φρέσκων προϊόντων αυτή την εβδομάδα, μεταξύ άλλων και σε περίπτωση pitaya με πολλαπλά υπολείμματα.
2) Σύκα
Τα σύκα από την Τουρκία βρέθηκαν επίσης επανειλημμένα στους καταλόγους των ανακλήσεων, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Καταγράφηκαν ειδοποιήσεις τόσο για ωχρατοξίνη A σε σύκα, όσο και για αφλατοξίνες σε αποξηραμένα σύκα. Παράλληλα, υπήρξε και ένα ιδιαίτερα προβληματικό περιστατικό, όπου «βιολογικά αποξηραμένα σύκα» βρέθηκαν να περιέχουν permethrin και tetramethrin, ουσίες που δεν επιτρέπονται στη βιολογική καλλιέργεια. Για μια αγορά που βασίζεται έντονα στη φήμη ποιότητας και αξιοπιστίας, τέτοια ευρήματα δημιουργούν άμεσο εμπορικό βάρος.
3) Φυσικοί κίνδυνοι
Στο Βέλγιο καταγράφηκε ειδοποίηση για κομμάτια πλαστικού και γυαλιού σε κομμένα μανιτάρια. Τέτοια περιστατικά είναι λιγότερο συχνά από τα χημικά ευρήματα, αλλά συχνά έχουν πιο άμεσο εμπορικό αντίκτυπο. Υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στους ελέγχους διαλογής, κοπής και συσκευασίας. Για όσους προμηθεύονται επεξεργασμένες μορφές φρέσκων προϊόντων, όπως κομμένα, συσκευασμένα ή κατεψυγμένα, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται μόνο στο χωράφι, αλλά επεκτείνεται ξεκάθαρα και στο περιβάλλον συσκευασίας.
Πλήρης κατάλογος ανακλήσεων νωπών και μεταποιημένων προϊόντων
Φρούτα και λαχανικά
- Σύκα, αποξηραμένα (Τουρκία): ochratoxin A (2 ειδοποιήσεις), αφλατοξίνες (B1 και συνολικές), permethrin και tetramethrin σε προϊόν που δηλωνόταν ως βιολογικό
- Μπανάνες (Ισημερινός): chlorpyrifos, μη εγκεκριμένη ουσία στην ΕΕ
- Pitaya (Ισημερινός): cypermethrin, dimethoate, lambda-cyhalothrin
- Πιπεριές, κομμένες και κατεψυγμένες (Αίγυπτος): propargite πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια
- Πιπεριές (Αίγυπτος): chlorpropham πάνω από τα νόμιμα όρια
- Πράσο (Βέλγιο): lambda-cyhalothrin πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια
- Σταφίδες (Κίνα): chlorpyrifos, μη εγκεκριμένη ουσία
- Κόκκινα φασόλια (Βραζιλία): acephate, μη εγκεκριμένη ουσία (4 ειδοποιήσεις)
- Μανιτάρια, κομμένα (Βέλγιο): ξένα σώματα από πλαστικό και γυαλί
Προϊόντα δημητριακών
- Ρύζι μακρύκοκκο (Πολωνία): παρουσία ξένου σώματος
- Αγριοσίταρο (Βέλγιο): chlorpyrifos-methyl, μη εγκεκριμένη ουσία
Βότανα και μπαχαρικά
- Σκόνη wasabi (Κίνα): πιθανή παρουσία μουστάρδας και σόγιας, μη δηλωμένα αλλεργιογόνα
- Άνηθος, νωπός (Ουζμπεκιστάν): penconazole (0,081 mg/kg)
- Τσίλι (Κίνα): υπέρβαση chlorate και chlorfenapyr
- Κανέλα (Ινδία): απουσία ελέγχων για φυτοφάρμακα και έλλειψη επίσημου φυτοϋγειονομικού πιστοποιητικού
- Μοσχοκάρυδο (Ινδονησία): αφλατοξίνη B1
Ξηροί καρποί και σπόροι
- Αραχίδες (Αργεντινή): αφλατοξίνη B1 και συνολικές αφλατοξίνες
- Φυστικοβούτυρο (Ηνωμένες Πολιτείες): αφλατοξίνη B1
- Αραχίδες με κέλυφος (Κίνα): αφλατοξίνη B1
- Αραχίδες (Ηνωμένες Πολιτείες): αφλατοξίνη B1 και συνολικές αφλατοξίνες
- Κρέμα φιστικιού (Ιταλία): Salmonella spp.
- Σησάμι (Σουδάν): απουσία πιστοποιητικών υγείας (2 ειδοποιήσεις)
- Ηλιόσποροι (Ουκρανία): Salmonella spp. σε ζωοτροφή
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 3)
Τι δείχνουν τα δεδομένα αυτή την εβδομάδα
Αν δει κανείς το σύνολο των ειδοποιήσεων, ορισμένες χώρες ξεχωρίζουν όχι μόνο λόγω αριθμού, αλλά και λόγω του είδους των προβλημάτων που εμφανίζονται.
- Ηνωμένες Πολιτείες (10 ειδοποιήσεις): Η εικόνα εδώ διαμορφώνεται κυρίως από ζητήματα συμμόρφωσης στα συμπληρώματα διατροφής. Οι περισσότερες ειδοποιήσεις σχετίζονται με ισχυρισμούς υγείας, σήμανση και συστατικά, και όχι με κλασικούς μικροβιολογικούς ή χημικούς κινδύνους.
- Κίνα (8 ειδοποιήσεις): Οι ειδοποιήσεις κατανέμονται σε διαφορετικές κατηγορίες. Περιλαμβάνουν φρέσκα προϊόντα, όπως σταφίδες και πιπεριές τσίλι, αλλά και άλλες κατηργορίες προϊόντων.
- Ηνωμένο Βασίλειο (7 ειδοποιήσεις): Σχεδόν όλες οι περιπτώσεις αφορούσαν Salmonella σε άλευρο πουλερικών, στην κατηγορία των ζωοτροφών.
- Πολωνία (5) και Γαλλία (5): Οι ειδοποιήσεις αυτές υπενθυμίζουν ότι τα προβλήματα συμμόρφωσης δεν περιορίζονται στις εισαγωγές εκτός ΕΕ. Το γεγονός ότι προϊόντα ευρωπαϊκής προέλευσης εμφανίζονται συστηματικά στο RASFF δείχνει πως η εσωτερική αγορά δεν είναι αυτομάτως χαμηλού ρίσκου.
- Τουρκία (4): Οι ειδοποιήσεις της εβδομάδας συνδέονται σχεδόν αποκλειστικά με σύκα, και συγκεκριμένα με μυκοτοξίνες και μη επιτρεπόμενες εντομοκτόνες ουσίες.
Αν περιορίσουμε την ανάλυση μόνο στα φρέσκα προϊόντα:
- Τουρκία (4): σύκα, με ευρήματα μυκοτοξινών και μη εγκεκριμένων εντομοκτόνων
- Βραζιλία (4): κόκκινα φασόλια, με επαναλαμβανόμενη ανίχνευση acephate
- Αίγυπτος (2): πιπεριές, με υπερβάσεις propargite και chlorpropham
- Ισημερινός (2): μπανάνες με chlorpyrifos και pitaya με πολλαπλά υπολείμματα
- Βέλγιο (2): πράσο με lambda-cyhalothrin και κομμένα μανιτάρια με πλαστικά και γυάλινα θραύσματα
- Κίνα (1): σταφίδες με chlorpyrifos
Οι βασικοί κίνδυνοι τροφίμων στην Ευρώπη αυτή την εβδομάδα
Γράφημα 3: Οι βασικοί κίνδυνοι τροφίμων στην Ευρώπη (Εβδομάδα 3)
Τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων ήταν η συχνότερη αιτία ειδοποιήσεων, με 24 περιστατικά (30,8%). Ακολούθησαν οι παθογόνοι μικροοργανισμοί με 20 ειδοποιήσεις (25,6%), ενώ οι μυκοτοξίνες καταγράφηκαν σε 15 περιπτώσεις (19,2%).
Με τόσο κοντινά ποσοστά μεταξύ χημικών, μικροβιολογικών και μυκητολογικών κινδύνων, γίνεται σαφές ότι όποιος εστιάζει μόνο σε έναν τύπο ελέγχου αφήνει σοβαρά κενά. Οι έλεγχοι φυτοφαρμάκων από μόνοι τους δεν αρκούν όταν μικρόβια και μυκοτοξίνες εμφανίζονται με την ίδια ένταση.
Tι δείχνουν τα δεδομένα της εβδομάδας για παραγωγούς και αγοραστές
Οι ανακλήσεις αυτής της εβδομάδας δεν σημαίνουν ότι «τα φρέσκα προϊόντα έγιναν πιο επικίνδυνα». Οι ειδοποιήσεις για φρούτα και λαχανικά έμειναν σχεδόν στα ίδια επίπεδα με την προηγούμενη εβδομάδα, 15 έναντι 14. Αυτό που άλλαξε ήταν το γενικό περιβάλλον γύρω τους. Ο συνολικός αριθμός ειδοποιήσεων αυξήθηκε ξανά και μεγαλύτερο μέρος της προσοχής του συστήματος στράφηκε στις ζωοτροφές και σε κατηγορίες με έντονο βάρος συμμόρφωσης, όπως τα συμπληρώματα διατροφής. Με απλά λόγια, μετά την περίοδο των γιορτών οι έλεγχοι έχουν επιστρέψει σε πλήρη ένταση και «πιάνουν» προβλήματα σε όλη την αλυσίδα, όχι μόνο στην πύλη των φρέσκων προϊόντων.
Για τους αγοραστές, το πιο χρήσιμο σήμα της εβδομάδας δεν είναι ο αριθμός, αλλά η συγκέντρωση ορισμένων θεμάτων. Όταν το ίδιο προϊόν από την ίδια προέλευση εμφανίζεται επανειλημμένα μέσα σε λίγες ημέρες, σπάνια είναι τυχαίο. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν τα κόκκινα φασόλια από τη Βραζιλία, που επισημάνθηκαν τέσσερις φορές για acephate, καθώς και τα επαναλαμβανόμενα ζητήματα με σύκα από την Τουρκία. Τέτοια μοτίβα λειτουργούν σαν έγκαιρη προειδοποίηση για την αγορά: περισσότεροι έλεγχοι στα σύνορα, περισσότερα μπλοκαρίσματα, περισσότερες απορρίψεις και γενικά μεγαλύτερη τριβή για όσους δραστηριοποιούνται σε αυτές τις ροές, ακόμη κι αν τα δικά τους φορτία είναι καθαρά.
Για τους παραγωγούς, το μήνυμα είναι λίγο διαφορετικό. Η εβδομάδα επιβεβαιώνει ότι τα πιο «ευαίσθητα» σημεία παραμένουν η χημική συμμόρφωση και ο έλεγχος μετά τη συγκομιδή. Τα περισσότερα περιστατικά στα φρέσκα προϊόντα αφορούσαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων, ενώ τα λίγα μη χημικά ευρήματα δείχνουν πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί αξία μετά τη συγκομιδή. Είτε λόγω συνθηκών ξήρανσης και αποθήκευσης, όπως στις μυκοτοξίνες των αποξηραμένων φρούτων, είτε λόγω προβλημάτων στη γραμμή συσκευασίας, όπως η παρουσία ξένων σωμάτων.
