Καλλιέργεια βιολέτας από σπόρο και φροντίδα

Η βιολέτα που πουλάνε τα φυτώρια και τα φακελάκια σπόρων στην Ελλάδα είναι η Matthiola incana, ένα αρωματικό ανθοφόρο φυτό της οικογένειας των Σταυρανθών, συγγενικό του λάχανου και της λαχανίδας. Στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας σπέρνεται στα τέλη του καλοκαιριού ή το φθινόπωρο και ανθίζει από τον χειμώνα ως την άνοιξη, γιατί χρειάζεται δροσερές θερμοκρασίες για να σχηματίσει άνθη και σταματά να ανθίζει με τη ζέστη. Τα άνθη της έχουν χαρακτηριστικό άρωμα γαρίφαλου και γίνονται μονά ή διπλά, με τα διπλά να μη δίνουν ποτέ σπόρο.

Η βιολέτα των φυτωρίων δεν είναι ο μενεξές

Κατά τη Βικιπαίδεια, η βιολέτα ή ο μενεξές ή το ίο είναι κοινή ονομασία ειδών του γένους Viola. Στην αγορά όμως, στα φυτώρια και στα φακελάκια, με το όνομα βιολέτα πωλείται η Matthiola incana, και πολλά ελληνικά κείμενα αναμειγνύουν τα δύο φυτά, περιγράφοντας τη Matthiola με το όνομα του μενεξέ. Η σύγχυση είναι παλιά. Στην αρχαία ελληνική γραμματεία το λευκόϊον, δηλαδή το «λευκό ίον», ονόμαζε την Matthiola incana στον Θεόκριτο και στον Διοσκουρίδη, ενώ το ίον ήταν ο μενεξές.

Η Matthiola incana φύεται αυτοφυής στις ακτές της Μεσογείου από την Ισπανία ως την Ελλάδα, και το επίθετο incana σημαίνει γκριζόλευκη, από το χνούδι των φύλλων της. Στο ίδιο γένος ανήκει και η νυχτολούλουδη Matthiola longipetala, που μυρίζει το βράδυ. Τα τέσσερα φυτά που λέγονται βιολέτες ξεχωρίζουν εύκολα.

Φυτό	Φύλλα	Άνθη	Πού καλλιεργείται
Βιολέτα (Matthiola incana)	Στενόμακρα, γκριζοπράσινα, χνουδωτά	Τετραπέταλα σε όρθιο στάχυ, μονά ή διπλά	Κήπος, γλάστρα, κομμένο λουλούδι
Μενεξές (Viola odorata)	Καρδιόσχημα, χαμηλά	Μικρά, πενταπέταλα, αρωματικά	Ημισκιά, κάτω από δέντρα
Πανσές (Viola × wittrockiana)	Οβάλ, με δόντια	Μεγάλα, πενταπέταλα, με «πρόσωπο»	Χειμερινές ζαρντινιέρες
Αφρικανική βιολέτα (Saintpaulia)	Στρογγυλά, βελούδινα, σε ροζέτα	Μικρά, πολλά, όλο τον χρόνο	Εσωτερικός χώρος

Πηγές: Βικιπαίδεια, λεξικό Liddell και Scott, NC State Extension.

Ο πανσές καλλιεργείται και ανθίζει με διαφορετικό τρόπο, από τη σπορά ως τη φροντίδα του πανσέ, και δεν έχει σχέση με τη βιολέτα της Matthiola παρά μόνο στο όνομα.

Οι ετήσιες και οι διετείς βιολέτες σπέρνονται σε διαφορετική εποχή

Οι οδηγίες για το πότε φυτεύεται η βιολέτα φαίνονται αντιφατικές, γιατί στην αγορά κυκλοφορούν δύο ομάδες ποικιλιών. Οι ετήσιες βιολέτες, γνωστές διεθνώς ως «δέκα εβδομάδων», ανθίζουν περίπου 10 με 12 εβδομάδες μετά τη σπορά, ανάλογα με τη διάρκεια της ημέρας και τη θερμοκρασία, οπότε μπορούν να σπαρθούν και στα τέλη του χειμώνα για ανθοφορία στα τέλη της άνοιξης.

Οι διετείς βιολέτες, όπως οι σειρές διπλής γίγας, σπέρνονται κατά τα ελληνικά φακελάκια σπόρων τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο και ανθίζουν από τον Μάρτιο ως τον Μάιο. Στις περιοχές με ήπιο χειμώνα, η σπορά στα τέλη του καλοκαιριού ή στις αρχές του φθινοπώρου δίνει ανθοφορία μέσα στον χειμώνα, και αυτή είναι η πιο ασφαλής επιλογή για το μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας, όπως και για τα άλλα λουλούδια του Σεπτεμβρίου.

Η βιολέτα χρειάζεται δροσιά για να ανθίσει

Η βιολέτα σχηματίζει άνθη μόνο όταν περάσει ένα διάστημα σε δροσερές θερμοκρασίες. Σε ιαπωνική έρευνα με όψιμη ποικιλία, η βέλτιστη θερμοκρασία για τον σχηματισμό των ανθέων ήταν οι 10°C, με ελάχιστη διάρκεια τις 20 ημέρες, και το κρύο ενίσχυε επίσης το μάκρεμα του βλαστού. Η ζέστη λειτουργεί αντίστροφα, και η βιολέτα δεν αντέχει τις ζεστές νύχτες, οπότε η ανθοφορία σταματά μόλις ανέβουν οι θερμοκρασίες του καλοκαιριού.

Αυτό εξηγεί τις περισσότερες αποτυχίες. Μια βιολέτα που σπέρνεται αργά την άνοιξη σε ζεστή περιοχή μπορεί να μεγαλώσει καλά και να μην ανθίσει ποτέ, ενώ η ίδια ποικιλία, σπαρμένη το φθινόπωρο, περνά τον χειμώνα που της χρειάζεται και ανθίζει άφθονα.

Η σπορά γίνεται ρηχά και ο σπόρος φυτρώνει σε δύο εβδομάδες

Ο σπόρος φυτρώνει σε 7 έως 14 ημέρες σε θερμοκρασία 18 έως 24°C, και σπέρνεται πολύ ρηχά, με τα ελληνικά φακελάκια να δίνουν βάθος 0,4 εκατοστά και φύτρωμα σε 15 ημέρες. Η σπορά γίνεται σε σπορεία ή σε δίσκους με ελαφρύ υπόστρωμα σποράς, και τα σπορόφυτα μεταφυτεύονται όταν αποκτήσουν τέσσερα ή πέντε πραγματικά φύλλα.

Στον κήπο οι αποστάσεις φύτευσης είναι περίπου 40 εκατοστά ανάμεσα στα φυτά και 50 ανάμεσα στις γραμμές, ενώ σε γλάστρα κάθε φυτό θέλει δοχείο τουλάχιστον 20 εκατοστών. Το κορυφολόγημα των νεαρών φυτών δίνει πιο θαμνώδη βιολέτα με περισσότερους στάχεις, ενώ όποιος θέλει ψηλούς στάχεις για κομμένο λουλούδι αφήνει την κορυφή ανέπαφη.

Τα διπλά άνθη δεν δίνουν σπόρο

Τα διπλά άνθη της βιολέτας είναι εντελώς στείρα, χωρίς αναπαραγωγικά όργανα, γιατί οι στήμονες και ο ύπερος έχουν μετατραπεί σε πέταλα. Ο σπόρος προέρχεται μόνο από μονά φυτά, και στις σειρές που ονομάζονται «αειδιαχωριζόμενες» τα μονά φυτά δίνουν περίπου 50% διπλά σε κάθε γενιά. Με γενιές επιλογής, πολλές σύγχρονες σειρές δίνουν διπλά σε ποσοστό 60% ή και 80%, γι' αυτό και ένα φακελάκι «διπλή» βγάζει πάντα και μερικά μονά φυτά.

Κοντινή λήψη από στάχυ λευκής διπλής βιολέτας

Τα διπλά άνθη της βιολέτας είναι στείρα, γιατί οι στήμονες και ο ύπερος έχουν γίνει πέταλα.

Στις σειρές που χαρακτηρίζονται επιλέξιμες, τα διπλά φυτά ξεχωρίζουν από το στάδιο της κοτυληδόνας. Όταν τα σπορόφυτα κρατηθούν 3 με 4 ημέρες στους 4 έως 7°C, τα μελλοντικά διπλά έχουν ανοιχτοπράσινες κοτυληδόνες και τα μονά σκουροπράσινες, ενώ σε κορεατική έρευνα οι κοτυληδόνες σε σχήμα κύπελλου έδιναν σχεδόν πάντα διπλά άνθη. Για τον κήπο η επιλογή δεν είναι απαραίτητη, αφού και τα μονά άνθη μυρίζουν εξίσου, για κομμένο λουλούδι όμως τα διπλά είναι πολύ πιο εμπορικά.

Η βιολέτα θέλει ήλιο και έδαφος που στραγγίζει

Η βιολέτα αναπτύσσεται καλύτερα σε πλήρη ήλιο, αντέχει λίγη ημισκιά και θέλει έδαφος πλούσιο σε οργανική ουσία, σταθερά υγρό αλλά με καλή στράγγιση, ενώ δεν τα πάει καλά σε όξινα εδάφη. Οι προστατευμένες θέσεις από τους δυνατούς ανέμους κρατούν όρθιους τους στάχεις, και τα ψηλά φυτά χρειάζονται συχνά στήριξη.

Το πότισμα και η λίπανση γίνονται με μέτρο

Το χώμα κρατιέται ομοιόμορφα υγρό, με πότισμα στη βάση του φυτού και όχι στο φύλλωμα, γιατί το νερό που πιτσιλά τα φύλλα διασπείρει τη βακτηριακή ασθένεια της βιολέτας. Η λίπανση είναι ελαφριά, με λίπασμα φτωχό σε άζωτο και πλουσιότερο σε φώσφορο και κάλιο, γιατί το πολύ άζωτο δίνει φύλλα αντί για άνθη.

Η βιολέτα είναι επίσης ευαίσθητη στην έλλειψη καλίου, που εμφανίζεται στην ανθοφορία με καφέ άκρες και περιθώρια στα φύλλα. Τα λιπάσματα για ανθοφόρα, με υψηλό κάλιο, καλύπτουν αυτή την ανάγκη.

Η βιολέτα είναι πολυετής αλλά καλλιεργείται ως διετής

Βοτανικά η Matthiola incana είναι ποώδες πολυετές φυτό που αναπτύσσει ξυλώδη βάση και καλλιεργείται ως διετές ή ετήσιο. Σε ήπια κλίματα ένα φυτό μπορεί να ζήσει μερικά χρόνια, με όλο και πιο ξυλώδεις βλαστούς, η ανθοφορία του όμως μειώνεται, οπότε οι περισσότεροι καλλιεργητές σπέρνουν νέα φυτά κάθε χρόνο.

Η βιολέτα κρατά αρκετές μέρες στο βάζο

Η βιολέτα είναι από τα πιο αρωματικά κομμένα λουλούδια, είναι όμως ιδιαίτερα ευαίσθητη στο αιθυλένιο, το αέριο που εκλύουν τα ώριμα φρούτα. Τα κομμένα στελέχη διατηρούνται καλύτερα στους 2 έως 5°C και μακριά από φρούτα, και το νερό του βάζου αλλάζει συχνά.

Οι εχθροί και οι ασθένειες είναι αυτοί των λάχανων

Επειδή ανήκει στην ίδια οικογένεια με το λάχανο και τη λαχανίδα, η βιολέτα δέχεται τους ίδιους εχθρούς. Οι αφίδες και οι θρίπες είναι οι συχνότεροι, ενώ προσβάλλουν επίσης οι κάμπιες της λαχανοπεταλούδας, οι ψύλλοι των Σταυρανθών, τα σαλιγκάρια και οι γυμνοσάλιαγκες.

Η πιο καταστροφική ασθένεια είναι η βακτηριακή ξήρανση, που κιτρινίζει και ρίχνει τα κάτω φύλλα και δημιουργεί σκούρα έλκη στον βλαστό, ώσπου το φυτό σπάει στη βάση. Το βακτήριο μεταφέρεται με τον σπόρο, επιβιώνει στο έδαφος για δύο χρόνια και ευνοείται από τον δροσερό, υγρό καιρό, γι' αυτό η πρόληψη στηρίζεται σε υγιή σπόρο, πότισμα χωρίς πιτσίλισμα και αμειψισπορά 2 έως 3 ετών. Προσβάλλουν επίσης η φουζαρίωση, ο περονόσπορος, ο βοτρύτης, η κονδυλώδης ρίζα των Σταυρανθών και η τήξη των σποροφύτων, οπότε η βιολέτα δεν φυτεύεται εκεί όπου καλλιεργήθηκαν πρόσφατα λάχανα ή άλλα Σταυρανθή.

Για τις βιολέτες του κήπου σας στο Farmclick
Υποστρώματα σποράς και φυτοχώματα στα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα, λιπάσματα για ανθοφόρα και εντομοκτόνα για τις αφίδες, από προμηθευτές σε όλη την Ελλάδα.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε φυτεύεται η βιολέτα;

Στο μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας η σπορά γίνεται τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο και η φύτευση των σποροφύτων το φθινόπωρο, για ανθοφορία από τον χειμώνα ως τον Μάιο. Οι ετήσιες ποικιλίες μπορούν να σπαρθούν και στα τέλη του χειμώνα, ανθίζουν όμως για λίγο πριν από τις ζέστες.

Είναι πολυετής η βιολέτα;

Βοτανικά ναι, καλλιεργείται όμως ως διετής ή ετήσια, γιατί μετά την πρώτη ανθοφορία τα φυτά γίνονται ξυλώδη και ανθίζουν λιγότερο.

Γιατί η βιολέτα μου δεν ανθίζει;

Συνήθως γιατί δεν πέρασε αρκετές μέρες σε δροσερές θερμοκρασίες. Η βιολέτα σχηματίζει άνθη με το δροσερό κλίμα του φθινοπώρου και του χειμώνα, και όταν σπέρνεται αργά την άνοιξη σε ζεστή περιοχή μπορεί να μην ανθίσει ποτέ.

Πώς πολλαπλασιάζεται η βιολέτα;

Με σπόρο, που προέρχεται μόνο από τα φυτά με μονά άνθη. Τα διπλά άνθη είναι στείρα, και ο σπόρος των μονών φυτών δίνει μείγμα μονών και διπλών φυτών.

Είναι η βιολέτα το ίδιο φυτό με τον μενεξέ;

Όχι. Η βιολέτα της αγοράς είναι η Matthiola incana, με γκριζοπράσινα χνουδωτά φύλλα και άνθη σε όρθιο στάχυ, ενώ ο μενεξές είναι Viola odorata, χαμηλό φυτό με καρδιόσχημα φύλλα.

Μπορώ να έχω βιολέτα σε γλάστρα;

Ναι, σε γλάστρα τουλάχιστον 20 εκατοστών, με φυτόχωμα που στραγγίζει και θέση με ήλιο, προστατευμένη από δυνατούς ανέμους. Οι χαμηλές ποικιλίες ταιριάζουν καλύτερα στις ζαρντινιέρες.

Σημαντικές σημειώσεις

Κάθε φυτό και κάθε περιβάλλον είναι μοναδικό. Οι συνθήκες διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την περιοχή, την έκθεση, την ποιότητα του νερού, το pH του εδάφους και τη γενικότερη υγεία του φυτού. Οι παραπάνω οδηγίες είναι γενικές και αποτελούν αφετηρία.

Εάν υποψιάζεστε σοβαρή τροφοπενία ή ασθένεια που δεν αντιμετωπίζεται με τις βασικές πρακτικές, συνιστάται η επικοινωνία με γεωπόνο για ακριβή διάγνωση.

Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων πρέπει να γίνεται με προσοχή και υπευθυνότητα. Προτιμήστε πάντα μη χημικές μεθόδους πρώτα (φυσικές πρακτικές, πράσινο σαπούνι, θερινός πολτός). Όταν χρειαστεί χημική παρέμβαση, χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα προϊόντα και τηρήστε τις οδηγίες της συσκευασίας.