Η λαχανίδα ή κέιλ (Brassica oleracea, ομάδα Acephala) είναι χειμωνιάτικο φυλλώδες λαχανικό της οικογένειας των σταυρανθών, που δεν σχηματίζει κεφάλι όπως το λάχανο, αλλά μια ροζέτα φύλλων γύρω από έναν δυνατό κεντρικό βλαστό. Στις νότιες και πεδινές περιοχές σπέρνεται από τα τέλη του καλοκαιριού ως το φθινόπωρο, και στις ορεινές ή βόρειες περιοχές και στις αρχές της άνοιξης. Τα φυτάρια μεταφυτεύονται μετά από 5 ως 6 εβδομάδες, σε αποστάσεις 40 ως 50 εκατοστών, και τα πρώτα φύλλα μαζεύονται περίπου ενάμιση μήνα μετά τη μεταφύτευση. Επειδή μαζεύονται σταδιακά, από τα εξωτερικά φύλλα προς τα μέσα, ένα φυτό δίνει παραγωγή για μήνες, και το κρύο του χειμώνα κάνει τα φύλλα πιο γλυκά. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε ποιες είναι οι ποικιλίες, πότε και πώς σπέρνεται και μεταφυτεύεται, πώς ποτίζεται και λιπαίνεται, πώς μαζεύεται χωρίς να σταματήσει η παραγωγή, πώς καλλιεργείται σε γλάστρα, και πώς τρώγεται.
Η λαχανίδα και το κέιλ είναι το ίδιο φυτό
Το κέιλ, που έγινε δημοφιλές τα τελευταία χρόνια ως «superfood», είναι η λαχανίδα που πολλοί θυμούνται από τον κήπο της γιαγιάς. Σύμφωνα με τον Βοτανικό Κήπο του Kew, ανήκει στην ομάδα καλλιεργούμενων ποικιλιών Acephala του Brassica oleracea, μαζί με το collard, και είναι από τα λαχανικά της οικογένειας που μοιάζουν περισσότερο στο άγριο λάχανο. Στην ίδια ομάδα ανήκουν και διακοσμητικές ποικιλίες με χρωματιστά φύλλα, καθώς και κτηνοτροφικές ποικιλίες.
Το λεγόμενο «κινέζικο κέιλ» ή gai lan είναι διαφορετικό λαχανικό. Ανήκει στην ομάδα Alboglabra του ίδιου είδους, έχει γυαλιστερά φύλλα, χοντρούς μίσχους και μικρά άνθη που θυμίζουν μπρόκολο, και γι' αυτό λέγεται και κινέζικο μπρόκολο.
Ποικιλίες
- Κατσαρή λαχανίδα: η πιο κλασική, με σκουροπράσινα, σγουρά φύλλα και ελαφρά πικρή, πιπεράτη γεύση. Στην ελληνική αγορά κυκλοφορούν σπόροι και φυτά σγουρών ποικιλιών, όπως οι Westland και Halbhoher
- Lacinato ή μαύρη της Τοσκάνης: ιταλική ποικιλία, γνωστή και ως cavolo nero, με μακριά, στενά, σκουροπράσινα ως μπλε-πράσινα φύλλα με χαρακτηριστικές φουσκάλες. Ταιριάζει σε σούπες και μαγειρευτά με όσπρια
- Red Russian: με φύλλα σαν της βελανιδιάς, λιγότερο σγουρά και πολύ τρυφερά, και κοκκινωπούς μίσχους. Τρώγεται και σε νεαρό στάδιο, ως baby leaf
- Νάνες ποικιλίες: συμπαγείς σγουρές ποικιλίες, όπως η 'Dwarf Green Curled', κατάλληλες για γλάστρα
Το ύψος διαφέρει ανάλογα με την ποικιλία, από 30 ως 90 εκατοστά περίπου.
Η λαχανίδα Lacinato ή μαύρη της Τοσκάνης έχει μακριά, στενά φύλλα με φουσκάλες και ταιριάζει σε σούπες και μαγειρευτά με όσπρια.
Πότε σπέρνεται η λαχανίδα
| Περιοχή | Σπορά | Συγκομιδή |
|---|---|---|
| Νότιες και πεδινές περιοχές | Από τα τέλη του καλοκαιριού ως τα τέλη του φθινοπώρου | Από το φθινόπωρο ως την άνοιξη |
| Ορεινές περιοχές και βόρεια Ελλάδα | Και στις αρχές της άνοιξης | Από τα τέλη της άνοιξης, πριν τις ζέστες |
Η φθινοπωρινή σπορά δίνει την καλύτερη ποιότητα, γιατί η λαχανίδα είναι φυτό ψυχρής εποχής. Αναπτύσσεται καλύτερα σε θερμοκρασίες 15 ως 20°C, ενώ πάνω από τους 24°C περίπου η ανάπτυξη επιβραδύνεται, τα φύλλα γίνονται πικρά και το φυτό τείνει να ανθίσει. Σπέρνεται έτσι μαζί με τις υπόλοιπες φυτεύσεις του φθινοπώρου στον λαχανόκηπο.
Θέση και έδαφος
Η λαχανίδα προτιμά ηλιόλουστη θέση, αλλά αντέχει και σε ημισκιά, κάτι χρήσιμο στις θερμές περιοχές, όπου η σκιά του απογεύματος προστατεύει τα φύλλα. Αποδίδει καλύτερα σε γόνιμο, καλά στραγγιζόμενο έδαφος, πλούσιο σε οργανική ουσία, με pH από 6 ως 7,5, και ανέχεται και ελαφρά αλκαλικά εδάφη. Σύμφωνα με τη RHS, το έδαφος πρέπει να είναι σφιχτό γύρω από τις ρίζες, γιατί τα ψηλά φυτά κουνιούνται από τον αέρα και ξεριζώνονται εύκολα.
Πριν τη φύτευση, το χώμα εμπλουτίζεται με κομπόστ ή χωνεμένη κοπριά. Η λαχανίδα δεν φυτεύεται εκεί όπου την προηγούμενη χρονιά υπήρχε λάχανο, κουνουπίδι, μπρόκολο ή άλλο σταυρανθές, και επιστρέφει στο ίδιο σημείο μόνο μετά από τρία ως τέσσερα χρόνια. Αντίθετα, ταιριάζει πολύ μετά από ψυχανθή, όπως τα κουκιά, που αφήνουν άζωτο στο έδαφος.
Σπορά και μεταφύτευση
- Σπορά: σε σπορείο ή σε δίσκους, σε βάθος 0,5 ως 1 εκατοστού. Οι σπόροι φυτρώνουν σε 5 ως 10 ημέρες με δροσερό καιρό, ή σε 1 ως 2 εβδομάδες στους 20°C περίπου
- Μεταφύτευση: όταν τα φυτάρια φτάσουν τα 10 ως 15 εκατοστά, περίπου 5 ως 6 εβδομάδες μετά τη σπορά. Εναλλακτικά, φυτά λαχανίδας κυκλοφορούν έτοιμα στα φυτώρια
- Αποστάσεις: 40 ως 50 εκατοστά ανάμεσα στα φυτά και 60 ως 80 εκατοστά ανάμεσα στις γραμμές. Στα υπερυψωμένα παρτέρια οι αποστάσεις μπορούν να είναι μικρότερες
- Για baby leaf: οι σπόροι σπέρνονται πυκνά, σε απόσταση περίπου 7,5 εκατοστών, και τα φύλλα μαζεύονται μικρά για σαλάτα
- Σφίξιμο και πότισμα: το χώμα πατιέται καλά γύρω από τη βάση κάθε φυταριού και ακολουθεί πότισμα
- Εδαφοκάλυψη: ένα στρώμα άχυρου ή ροκανιδιού κρατά την υγρασία και περιορίζει τα ζιζάνια
Πότισμα
Η λαχανίδα χρειάζεται σταθερή υγρασία στο έδαφος. Το φθινόπωρο, τα φυτά του κήπου ποτίζονται 2 ως 3 φορές την εβδομάδα, ανάλογα με τον καιρό, ενώ τον χειμώνα τα ποτίσματα αραιώνουν πολύ, γιατί η ανάπτυξη επιβραδύνεται και οι βροχές συνήθως αρκούν. Η λαχανίδα αντέχει σε σύντομη ξηρασία, αλλά τότε τα φύλλα γίνονται σκληρά και πικρά. Αντίθετα, το χώμα που μένει μουσκεμένο προκαλεί σήψη των ριζών και μυκητολογικές ασθένειες, οπότε το πότισμα επαναλαμβάνεται μόνο όταν στεγνώσει η επιφάνεια.
Λίπανση
Η λαχανίδα χρειάζεται κυρίως άζωτο, από το οποίο εξαρτάται το έντονο πράσινο χρώμα και η τρυφερότητα των φύλλων. Με καλή βασική λίπανση από κομπόστ ή κοπριά κατά τη φύτευση, αρκεί ένα οργανικό λίπασμα πλούσιο σε άζωτο μία φορά τον μήνα, όσο τα φυτά αναπτύσσονται. Η υπερβολική αζωτούχος λίπανση όμως κάνει το φυτό πιο ευάλωτο στις μυκητολογικές ασθένειες και στις αφίδες.
Συγκομιδή φύλλο φύλλο
Τα πρώτα φύλλα μαζεύονται περίπου ενάμιση μήνα μετά τη μεταφύτευση, ή δυόμισι μήνες μετά τη σπορά, όταν φτάσουν το μέγεθος της παλάμης. Η συγκομιδή ακολουθεί τρεις κανόνες:
- Από κάτω προς τα πάνω: κόβονται πρώτα τα χαμηλότερα, εξωτερικά φύλλα, κοντά στον βλαστό
- Όχι πάνω από το ένα τρίτο του φυτού κάθε φορά, ώστε να μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται
- Ποτέ η κορυφή: το κεντρικό σημείο ανάπτυξης δεν κόβεται, γιατί από εκεί βγαίνουν τα νέα φύλλα
Με αυτόν τον τρόπο, η συγκομιδή συνεχίζεται για πολλούς μήνες, από το φθινόπωρο ως την άνοιξη. Οι χαμηλές θερμοκρασίες και οι ελαφριοί παγετοί κάνουν τα φύλλα πιο γλυκά, ενώ τα νεαρά φυτά αντέχουν χωρίς σοβαρή ζημιά ως τους −4°C περίπου, και τα ώριμα ακόμη χαμηλότερα. Επειδή η λαχανίδα είναι διετές φυτό, την άνοιξη της δεύτερης χρονιάς βγάζει ανθικό στέλεχος και τα φύλλα γίνονται πικρά, οπότε τότε τα φυτά αντικαθίστανται.
Λαχανίδα σε γλάστρα
Η λαχανίδα είναι από τα καλύτερα λαχανικά για γλάστρα, γιατί κάθε φυτό δίνει σταδιακή παραγωγή για μήνες:
- Δοχείο: γλάστρα διαμέτρου και βάθους τουλάχιστον 25 ως 30 εκατοστών για ένα φυτό, ή ζαρντινιέρα 80 ως 100 εκατοστών για 2 ως 3 φυτά, με οπές αποστράγγισης και χαλίκια στον πάτο
- Ποικιλία: νάνες ή συμπαγείς ποικιλίες, που δεν γέρνουν
- Υπόστρωμα: φυτόχωμα για λαχανικά, ή μείγμα από κηπόχωμα, χωνεμένη κοπριά και περλίτη σε αναλογία 3:2:1
- Θέση: μπαλκόνι με νότιο ή δυτικό προσανατολισμό, για αρκετές ώρες ήλιου
- Πότισμα: συνήθως κάθε 2 ημέρες το φθινόπωρο, πιο αραιά τον χειμώνα, πάντα όταν στεγνώσει η επιφάνεια
Συνηθισμένα προβλήματα
- Κάμπιες της πιερίδας: οι κάμπιες της λευκής πεταλούδας των λάχανων τρώνε τα φύλλα. Η προστασία στηρίζεται στο εντομοστεγές δίχτυ και σε βιολογικά σκευάσματα με Bacillus thuringiensis
- Αφίδες: αποικίες στην κάτω πλευρά των φύλλων και στην κορυφή. Αντιμετωπίζονται με ξέπλυμα, με πράσινο σαπούνι και με τις μεθόδους για τις αφίδες
- Αλευρώδης και βρωμούσες: μυζούν τους χυμούς των φύλλων, κυρίως με ζεστό καιρό
- Σαλιγκάρια: τρώνε τα φύλλα, ιδίως τα νεαρά φυτά. Περιορίζονται με στάχτη γύρω από τα φυτά ή με δολώματα φωσφορικού σιδήρου
- Περονόσπορος και αλτερνάρια: κιτρινίσματα και σκούρες κηλίδες στα φύλλα, σε συνθήκες υγρασίας. Βοηθούν οι σωστές αποστάσεις και το πότισμα στη ρίζα
- Πικρά φύλλα και ανθοφορία: από ζέστη, από ξηρασία ή στη δεύτερη χρονιά του φυτού
Πώς τρώγεται η λαχανίδα
Τα τρυφερά φύλλα τρώγονται ωμά σε σαλάτες. Επειδή είναι λίγο σκληρά, κόβονται σε κομμάτια και τρίβονται με τα χέρια για 1 ως 2 λεπτά με λίγο ελαιόλαδο, λεμόνι ή ξίδι και αλάτι, ώσπου να μαλακώσουν. Η βραστή λαχανίδα, όπως τα χόρτα, με λεμόνι και χοντρό αλάτι, είναι ο παραδοσιακός ελληνικός τρόπος, ενώ τα φύλλα μπαίνουν και σε πίτες, σούπες, ομελέτες και smoothies, ή ψήνονται στον φούρνο για τσιπς.
Τα φύλλα διατηρούνται στο ψυγείο, σε σακούλα, για περίπου μία εβδομάδα. Για μεγαλύτερη διάρκεια, ζεματίζονται σε βραστό νερό για 1 ως 2 λεπτά και καταψύχονται, όπου κρατούν για αρκετούς μήνες.
Λαχανίδα και αντιπηκτικά
Η λαχανίδα είναι από τις πλουσιότερες πηγές βιταμίνης K, που συμμετέχει στην πήξη του αίματος. Σύμφωνα με το Γραφείο Συμπληρωμάτων Διατροφής των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ, όσοι παίρνουν βαρφαρίνη ή παρόμοια αντιπηκτικά πρέπει να κρατούν σταθερή την πρόσληψη βιταμίνης K, γιατί οι απότομες αλλαγές μπορεί να αυξήσουν ή να μειώσουν τη δράση του φαρμάκου. Αυτό δεν σημαίνει ότι η λαχανίδα απαγορεύεται. Σημαίνει ότι η ποσότητα μένει περίπου ίδια από μέρα σε μέρα, και ότι κάθε μεγάλη αλλαγή στη διατροφή συζητείται πρώτα με τον γιατρό.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε φυτεύουμε λαχανίδα
Στις νότιες και πεδινές περιοχές από τα τέλη του καλοκαιριού ως τα τέλη του φθινοπώρου, και στις ορεινές ή βόρειες περιοχές και στις αρχές της άνοιξης. Η φθινοπωρινή σπορά δίνει την καλύτερη ποιότητα.
Είναι το κέιλ το ίδιο με τη λαχανίδα
Ναι. Κέιλ είναι η αγγλική ονομασία της λαχανίδας, του Brassica oleracea της ομάδας Acephala. Το «κινέζικο κέιλ» ή gai lan είναι όμως άλλη ομάδα του ίδιου είδους.
Πώς μαζεύουμε τη λαχανίδα για να συνεχίσει να βγάζει
Κόβονται τα χαμηλότερα, εξωτερικά φύλλα, όχι πάνω από το ένα τρίτο του φυτού κάθε φορά, και η κορυφή δεν κόβεται ποτέ. Έτσι το φυτό βγάζει νέα φύλλα από το κέντρο για μήνες.
Αντέχει η λαχανίδα στο κρύο
Ναι. Τα νεαρά φυτά αντέχουν χωρίς σοβαρή ζημιά ως τους −4°C περίπου και τα ώριμα ακόμη χαμηλότερα, ενώ οι ελαφριοί παγετοί κάνουν τα φύλλα πιο γλυκά. Η ζέστη, αντίθετα, τα κάνει πικρά.
Καλλιεργείται η λαχανίδα σε γλάστρα
Ναι, και είναι από τα καλύτερα λαχανικά για μπαλκόνι. Χρειάζεται γλάστρα τουλάχιστον 25 ως 30 εκατοστών για κάθε φυτό, ή ζαρντινιέρα 80 ως 100 εκατοστών για 2 ως 3 φυτά, σε ηλιόλουστη θέση.
Πώς τρώγεται η λαχανίδα
Ωμή σε σαλάτα, αφού τριφτεί με λάδι και λεμόνι για να μαλακώσει, ή βραστή σαν χόρτα, με λεμόνι και αλάτι. Μπαίνει επίσης σε πίτες, σούπες, ομελέτες και smoothies, ή ψήνεται για τσιπς.
|
Εφόδια για τη λαχανίδα στο Farmclick Δες τους σπόρους κηπευτικών για τη φθινοπωρινή σπορά, τα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα για τον κήπο και τη γλάστρα και τα βιολογικά φυτοπροστατευτικά για τις κάμπιες και τις αφίδες, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας. |
Σημαντικές σημειώσεις
Κάθε κήπος είναι διαφορετικός, και οι ημερομηνίες σποράς μετατοπίζονται ανάλογα με την περιοχή, το υψόμετρο και τον καιρό κάθε χρονιάς. Για επίμονα προβλήματα εχθρών ή ασθενειών, η επικοινωνία με γεωπόνο βοηθά στη σωστή διάγνωση.
Οι πληροφορίες για τη βιταμίνη K έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού.
Πηγές
- Royal Botanic Gardens Kew, Brassica oleracea L., Plants of the World Online.
- Royal Horticultural Society, How to grow kale.
- NC State Extension, Kale.
- The Old Farmer's Almanac, Kale, planting, growing and harvesting.
- NIH Office of Dietary Supplements, Vitamin K, fact sheet for health professionals.
- Kaiser Permanente, Consistent vitamin K diet.
