Η βροχή που ήρθε πολύ αργά για τις ανοιξιάτικες καλλιέργειες της Ευρώπης κρίνει πλέον την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Στο δελτίο του Σεπτεμβρίου, το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρει ότι οι βροχές από τα μέσα Αυγούστου βοήθησαν τη σπορά των χειμερινών σιτηρών σε μεγάλο μέρος της βορειοδυτικής και της κεντρικής Ευρώπης, ενώ η νοτιοδυτική και η νοτιοανατολική Ευρώπη πήραν ελάχιστη βροχή. Εκεί τα ξερά εδάφη επηρεάζουν όλο και περισσότερο την εγκατάσταση της ελαιοκράμβης, και το δελτίο προειδοποιεί ότι ο ξηρός καιρός που προβλέπεται για την κεντρική και τη νοτιοανατολική Ευρώπη μπορεί να δυσκολέψει κι άλλο την εγκατάσταση των χειμερινών καλλιεργειών.
Το ζήτημα είναι επίκαιρο λόγω εποχής. Η ελαιοκράμβη σπέρνεται από τα τέλη Αυγούστου ως τον Σεπτέμβριο και πρέπει να φυτρώσει πριν έρθει το κρύο, οπότε είναι η πρώτη καλλιέργεια που επηρεάζεται από ένα ξερό φθινόπωρο. Το σιτάρι και το κριθάρι ακολουθούν από τον Οκτώβριο, και στην Ελλάδα η σπορά των χειμερινών διαρκεί από τις αρχές Οκτωβρίου ως τα μέσα Ιανουαρίου. Τα περισσότερα από αυτά τα χωράφια είναι ξερικά, άρα το πότε θα σπαρθούν εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το πόση υγρασία κρατά το έδαφος και από το αν έρχεται βροχή.
Η βροχόπτωση από την 1η Αυγούστου ως τις 19 Σεπτεμβρίου 2026 σε σύγκριση με τον μέσο όρο 1991-2025. Ελλείμματα από 50% έως πάνω από 70% καλύπτουν την Ουγγαρία, μεγάλο μέρος των Βαλκανίων και περιοχές της Ρουμανίας, της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Ισπανίας, ενώ η βόρεια και η βορειοανατολική Ευρώπη κατέγραψαν πλεόνασμα. Πηγή: JRC MARS Bulletin Vol. 34 No. 8, © Ευρωπαϊκή Ένωση, 2026.
Η ελαιοκράμβη πλήττεται πρώτη από την ξηρασία
Η ελαιοκράμβη χρειάζεται υγρασία στη σποροκλίνη για να βλαστήσει και καλή ανάπτυξη πριν από τον χειμώνα για να τον αντέξει. Το γαλλικό ινστιτούτο ελαιούχων καλλιεργειών Terres Inovia υπολογίζει ότι χρειάζονται περίπου 15 χιλιοστά βροχής για να φυτρώσει η ελαιοκράμβη σε προετοιμασμένο έδαφος και 30 έως 40 χιλιοστά στις υπόλοιπες περιπτώσεις, με στόχο τα φυτά να φτάσουν στο στάδιο των τεσσάρων φύλλων πριν από τις 20 Σεπτεμβρίου, ώστε να αντέχουν καλύτερα τις προσβολές από έντομα. Χωρίς αυτή τη βροχή ο σπόρος μένει στο ξερό έδαφος ή φυτρώνει ανομοιόμορφα.
Αυτή ακριβώς την εικόνα περιγράφει το JRC για την κεντρική και τη νοτιοανατολική Ευρώπη. Στην Ουγγαρία τα εδάφη είναι τόσο ξερά που δεν οργώνονται, οι σποροκλίνες δεν έχουν ετοιμαστεί και η ελάχιστη υγρασία έχει εμποδίσει ή καθυστερήσει τη σπορά της ελαιοκράμβης, οπότε η έκτασή της πιθανότατα θα μειωθεί, αφού το παράθυρο σποράς κλείνει στα τέλη Σεπτεμβρίου. Στη Ρουμανία η σπορά ξεκίνησε με καθυστέρηση, στα τέλη Αυγούστου, λόγω του ξερού επιφανειακού εδάφους. Στη Βουλγαρία οι βροχές των μέσων Σεπτεμβρίου αύξησαν την υγρασία της επιφάνειας, χρειάζεται όμως περισσότερη βροχή για να σπαρθεί και να φυτρώσει σωστά η ελαιοκράμβη. Σε Αυστρία, Τσεχία και Σλοβακία, οι ξερές σποροκλίνες του Αυγούστου έφεραν καθυστερημένο ή ανομοιόμορφο φύτρωμα σε ορισμένες περιοχές.
Η Γαλλία αποτελεί μερική εξαίρεση. Οι βροχές των τελών Αυγούστου έκαναν τη σπορά της ελαιοκράμβης το κυριότερο θετικό νέο της χρονιάς εκεί, με γενικά ευνοϊκές συνθήκες για το φύτρωμα, αν και το JRC σημειώνει ότι η υγρασία του υπεδάφους παραμένει πολύ χαμηλή σε πολλές περιοχές και ότι θα χρειαστούν κι άλλες βροχές για να ξεκινήσει καλά η καλλιέργεια. Παρ' όλα αυτά, οι πιο απαισιόδοξοι του γαλλικού κλάδου βλέπουν την έκταση της ελαιοκράμβης να πέφτει κάτω από τα 10 εκατομμύρια στρέμματα, σύμφωνα με τη La France Agricole.
Τα χειμερινά σιτηρά βοηθήθηκαν περισσότερο από τη βροχή
Τα χειμερινά σιτηρά σπέρνονται αργότερα και ωφελήθηκαν περισσότερο από την αλλαγή του καιρού. Στη Γερμανία ο ξηρός καιρός και οι πρώιμες συγκομιδές επέτρεψαν να σπαρθεί νωρίς η ελαιοκράμβη, ενώ οι πρόσφατες βροχές βοήθησαν στη σπορά των χειμερινών σιτηρών που απέμεναν. Σε Αυστρία, Τσεχία και Σλοβακία, ο ασυνήθιστα πρώιμος θερισμός των χειμερινών σιτηρών άφησε περιθώριο για νωρίτερη σπορά, και οι πρόσφατες βροχές βελτίωσαν την υγρασία της επιφάνειας πριν από τη σπορά του σιταριού.
Η ανακούφιση όμως δεν είναι πλήρης. Η προειδοποίηση του JRC για έλλειμμα νερού καλύπτει ακόμη Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία, Λουξεμβούργο, νότιο Βέλγιο, Αυστρία, Τσεχία, Σλοβενία, Κροατία, Σλοβακία, Ουγγαρία, δυτική Ρουμανία και βορειοδυτική Βουλγαρία, όπου η υγρασία του εδάφους παραμένει χαμηλή παρά τις χαμηλότερες θερμοκρασίες και κάποιες βροχές. Σε όλες αυτές τις χώρες τα ξερά εδάφη προβληματίζουν για τις όψιμες καλλιέργειες και, όλο και περισσότερο, για την προετοιμασία και τη σπορά των χειμερινών σιτηρών και της ελαιοκράμβης.
Η νοτιοανατολική Ευρώπη παραμένει η πιο ξερή
Τα ελλείμματα βροχής των τελευταίων επτά εβδομάδων συγκεντρώθηκαν στα Βαλκάνια, ενώ επηρέασαν και περιοχές της νότιας και δυτικής Ρουμανίας, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και τη δυτική και νοτιοδυτική Ευρώπη. Στις περισσότερες από αυτές η συνολική βροχή ήταν έως 70% χαμηλότερη από τον μακροχρόνιο μέσο όρο, και στα δυτικά Βαλκάνια, τη δυτική Ρουμανία και την Ουγγαρία καταγράφηκαν έξι έως δέκα λιγότερες βροχερές ημέρες από τα κανονικά.
Για την Ελλάδα, το JRC αναφέρει ότι το έλλειμμα βροχής μαζί με τον καύσωνα των τελών Αυγούστου ανέβασε τις ανάγκες των καλλιεργειών σε νερό και τη ζήτηση για άρδευση το καλοκαίρι. Τα βοσκοτόπια έμειναν σε μεγάλο βαθμό στον καλοκαιρινό λήθαργο, με μόνο τοπική και περιορισμένη αναβλάστηση μετά τις βροχές του Σεπτεμβρίου, ένδειξη ότι οι βροχές αυτές δεν έφτασαν για να ποτίσουν το έδαφος.
Η πρόγνωση δίνει μόνο μερική ανακούφιση. Ως τις 2 Οκτωβρίου το JRC περιμένει ψυχρότερες από το κανονικό συνθήκες στα Βαλκάνια και τη δυτική Τουρκία, με θερμοκρασίες τοπικά έως 4 βαθμούς κάτω από τον μέσο όρο, και λίγη ή καθόλου βροχή στην κεντροανατολική Ευρώπη. Για το διάστημα Οκτωβρίου με Δεκεμβρίου, η μακροπρόθεσμη πρόγνωση δείχνει θερμότερο από το κανονικό φθινόπωρο στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης και, με μεγαλύτερη αβεβαιότητα, βροχές πάνω από τον μέσο όρο στη νότια και τη δυτική Ευρώπη μέσα στον Οκτώβριο.
Σε ξερό χωράφι ο παραγωγός έχει τρεις επιλογές
Για τον παραγωγό ξερικού σιταριού που βλέπει το χωράφι του ξερό, το δίλημμα είναι πότε και σε τι βάθος θα σπείρει. Η ελληνική γεωπονική πρακτική θεωρεί τον καιρό τον βασικό παράγοντα για τον χρόνο σποράς, αφού μια καλλιέργεια χωρίς άρδευση δεν μπορεί να σηκώσει το κόστος του ποτίσματος, και προειδοποιεί ότι μια πρώιμη σπορά μπορεί να εκθέσει τα φυτά σε παγετό ή ξηρασία. Ο Ευάγγελος Κορπέτης του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ προσθέτει ότι η εποχή σποράς πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πρωιμότητα της ποικιλίας, το αν το έδαφος είναι βαρύ ή ελαφρύ, και τους παγετούς της περιοχής.
Ο φορέας γεωργικών συμβουλών Farmacon περιγράφει τρεις δρόμους όταν το έδαφος είναι ξερό. Ο πρώτος είναι να γίνει η σπορά στο κανονικό βάθος και την κανονική ημερομηνία, περιμένοντας τη βροχή, κάτι που κρατά τον σπόρο βιώσιμο στο έδαφος ως ότου έρθει η υγρασία, απαιτεί όμως αυξημένη ποσότητα σπόρου, σπόρο επενδυμένο με μυκητοκτόνο και λίπανση εκκίνησης. Ο κίνδυνος είναι ότι μια δυνατή νεροποντή μπορεί να διαβρώσει το γυμνό έδαφος, ενώ μια ελαφριά βροχή μπορεί να ξεκινήσει τη βλάστηση χωρίς να ακολουθήσουν αρκετές βροχές για να περάσει η καλλιέργεια τον χειμώνα. Ο δεύτερος είναι η σπορά σε μεγαλύτερο βάθος, ώστε ο σπόρος να βρει υγρασία, κάτι που προϋποθέτει ποικιλία με μακρύ κολεόπτιλο, το προστατευτικό έλυτρο που βγάζει τον βλαστό στην επιφάνεια. Ο βαθύτερος σπόρος αργεί να φυτρώσει, και όσο αργεί τόσο περισσότερο εκτίθεται σε ασθένειες και εχθρούς. Ο τρίτος είναι να περιμένει ο παραγωγός τη βροχή και να σπείρει όταν το έδαφος αποκτήσει αρκετή υγρασία, λύση που δουλεύει καλά αν η βροχή έρθει μέσα στο κατάλληλο διάστημα και αφήνει τα χωράφια άσπαρτα αν δεν έρθει.
Ένας ειδικός που μίλησε στη La France Agricole προσθέτει μια επιφύλαξη που ισχύει και για τις τρεις περιπτώσεις. Η βιαστική επιφανειακή προετοιμασία και σπορά σε ξερό έδαφος κινδυνεύει να φέρει το σιτάρι και τα ζιζάνια να φυτρώσουν μαζί, και σε έδαφος με σβώλους είναι προτιμότερο να καθυστερήσει η σπορά παρά να δουλευτεί το χωράφι ξερό. Σε μια χρονιά όπου μετρά κάθε φυτό που φυτρώνει, ο σπόρος ελεγμένης ποιότητας και φυτρωτικότητας έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, ενώ ο κίνδυνος διάβρωσης από μια δυνατή φθινοπωρινή καταιγίδα σε γυμνά, φρεσκοσπαρμένα χωράφια είναι ο ίδιος που ήδη κάνει μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής αρόσιμης γης να χάνει έδαφος ταχύτερα από όσο σχηματίζεται.
|
Εφόδια για τη σπορά των χειμερινών
Στο Farmclick θα βρείτε λιπάσματα για τη λίπανση εκκίνησης των χειμερινών σιτηρών και της ελαιοκράμβης, καθώς και βιοδιεγέρτες για καλύτερο φύτρωμα και ριζοβολία σε ξερά εδάφη. |
Συχνές ερωτήσεις
Πόση βροχή χρειάζεται η ελαιοκράμβη για να φυτρώσει; Σύμφωνα με το γαλλικό ινστιτούτο Terres Inovia, περίπου 15 χιλιοστά σε προετοιμασμένο έδαφος και 30 έως 40 χιλιοστά στις υπόλοιπες περιπτώσεις. Ο στόχος είναι τα φυτά να έχουν τέσσερα φύλλα πριν από τις 20 Σεπτεμβρίου, ώστε να αντέχουν καλύτερα τις προσβολές.
Γιατί η ελαιοκράμβη επηρεάζεται περισσότερο από το σιτάρι; Επειδή σπέρνεται πρώτη, από τα τέλη Αυγούστου ως τον Σεπτέμβριο, την εποχή που τα εδάφη ήταν ακόμη πιο ξερά, και επειδή πρέπει να αναπτυχθεί αρκετά πριν από τον χειμώνα. Τα χειμερινά σιτηρά σπέρνονται αργότερα και πρόλαβαν να ωφεληθούν από τις βροχές που ήρθαν μετά.
Πότε σπέρνεται το σιτάρι στην Ελλάδα; Η εποχή σποράς διαρκεί από τις αρχές Οκτωβρίου ως τα μέσα Ιανουαρίου, με τον καιρό να αποτελεί τον βασικό παράγοντα, αφού τα περισσότερα χωράφια είναι ξερικά. Η ακριβής ημερομηνία εξαρτάται από την πρωιμότητα της ποικιλίας, τον τύπο του εδάφους και τον κίνδυνο παγετού της περιοχής.
Να σπείρω σε ξερό χωράφι ή να περιμένω τη βροχή; Και οι δύο επιλογές έχουν ρίσκο. Η σπορά σε ξερό έδαφος κρατά τον σπόρο έτοιμο για τη βροχή αλλά θέλει περισσότερο σπόρο και προστασία, ενώ η αναμονή κινδυνεύει να αφήσει το χωράφι άσπαρτο αν η βροχή αργήσει. Η απόφαση πρέπει να στηρίζεται στην υγρασία του συγκεκριμένου χωραφιού και στην πρόγνωση.
Τι είναι το κολεόπτιλο και γιατί μετρά στη βαθιά σπορά; Είναι το προστατευτικό έλυτρο που καλύπτει τον νεαρό βλαστό των σιτηρών και τον βοηθά να βγει στην επιφάνεια. Σε βαθύτερη σπορά χρειάζεται ποικιλία με μακρύ κολεόπτιλο, αλλιώς ο βλαστός μπορεί να μην καταφέρει να φυτρώσει.
Τι προβλέπεται για τον καιρό του φθινοπώρου; Ως τις 2 Οκτωβρίου το JRC περιμένει ψυχρότερο καιρό στα Βαλκάνια και λίγη βροχή στην κεντροανατολική Ευρώπη. Για τον Οκτώβριο βλέπει πιθανότητα για βροχές πάνω από τον μέσο όρο στη νότια Ευρώπη, με μεγαλύτερη όμως αβεβαιότητα.
Σημαντικές σημειώσεις
Οι εκτιμήσεις του JRC αφορούν το εθνικό και το περιφερειακό επίπεδο και δεν αντικαθιστούν τη μέτρηση της υγρασίας στο συγκεκριμένο χωράφι. Τα όρια βροχής για το φύτρωμα της ελαιοκράμβης προέρχονται από το γαλλικό ινστιτούτο Terres Inovia και αφορούν τις συνθήκες της Γαλλίας. Οι μακροπρόθεσμες προγνώσεις καιρού έχουν μεγαλύτερη αβεβαιότητα από τις βραχυπρόθεσμες. Για την ημερομηνία σποράς, την ποσότητα σπόρου και τη λίπανση σε συγκεκριμένη εκμετάλλευση συνιστάται η συνεργασία με γεωπόνο και η παρακολούθηση των γεωργικών προειδοποιήσεων του ΥΠΑΑΤ.
Πηγές
- Κοινό Κέντρο Ερευνών Ευρωπαϊκής Επιτροπής. (2026). JRC MARS Bulletin, Crop monitoring in Europe, September 2026, Vol. 34 No. 8. 28 Σεπτεμβρίου 2026.
- Action Agricole Picarde. (2026). Sécheresse, de lourdes incertitudes sur les dates de semis de colza. Οδηγίες Terres Inovia, 17 Αυγούστου 2026.
- Terre-net. (2026). Comment sécuriser la levée des colzas dans le contexte de sécheresse. 6 Αυγούστου 2026.
- La France Agricole. (2026). La sécheresse pèse déjà sur la prochaine campagne. Σεπτέμβριος 2026.
- Farmacon. (2026). Πότε σπέρνουμε το σιτάρι; Όταν το έδαφος είναι ξηρό ή περιμένουμε τη βροχή να έρθει;. Ενημέρωση 12 Σεπτεμβρίου 2026.
- Agronews. Οι 5 παράγοντες στη σπορά χειμερινών σιτηρών που ορίζουν τη σοδειά.
- Agro-tec. Τεχνική καλλιέργειας του σιταριού. Ευάγγελος Κορπέτης, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ.
