Η χαμηλή εδαφική υγρασία σε μέρη της δυτικής, της κεντρικής και της νοτιοανατολικής Ευρώπης δυσκολεύει το φύτρωμα και την αρχική ανάπτυξη της ελαιοκράμβης και προκαλεί ανησυχία για την εγκατάσταση των χειμερινών σιτηρών, ενώ στις Βαλτικές χώρες και στη Φινλανδία οι παρατεταμένες βροχές κορέσανε τα εδάφη με νερό και καθυστέρησαν τη χειμερινή σπορά, σύμφωνα με το δελτίο JRC MARS της 26ης Οκτωβρίου 2026 του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC). Οι χειμερινές καλλιέργειες που σπέρνονται τώρα, μαλακό σιτάρι, κριθάρι και ελαιοκράμβη, θα συγκομιστούν το 2027, και η σπορά τους ξεκινά μετά από μια καλοκαιρινή σεζόν που, κατά το ίδιο δελτίο, έκλεισε με προβλέψεις αποδόσεων κάτω από τον μέσο όρο πενταετίας στις περισσότερες καλλιέργειες, όπως στο καλαμπόκι για καρπό, με 6,42 τόνους ανά εκτάριο, δηλαδή 642 κιλά ανά στρέμμα και 9% κάτω από τον μέσο όρο πενταετίας, συνεχίζοντας τη μείωση στις αποδόσεις του καλαμποκιού και της σόγιας που είχε καταγραφεί ήδη από τις αρχές Σεπτεμβρίου.
Η ελαιοκράμβη φύτρωσε άνισα από τη Γαλλία ως την Κροατία
Από την 1η Σεπτεμβρίου ως τις 17 Οκτωβρίου η βροχή έμεινε 50 ως 70% κάτω από τον μέσο όρο σε μεγάλο μέρος της Γαλλίας, στο Λουξεμβούργο, στο νότιο Βέλγιο, στη νότια Γερμανία, στην Πορτογαλία και στη βορειοδυτική Ισπανία, ενώ σε μεμονωμένες περιοχές της Πολωνίας, της νότιας Αυστρίας, της Σλοβακίας, της Ουγγαρίας, της Σλοβενίας, της Κροατίας και στο μεγαλύτερο μέρος της Ρουμανίας έπεσε το μισό ή λιγότερο από τη συνηθισμένη βροχή, κατά το JRC. Στη Γαλλία και στο Βέλγιο έχει σχεδόν ολοκληρωθεί η σπορά της ελαιοκράμβης, της καλλιέργειας από την οποία προέρχεται και η κανόλα, όμως η παρατεταμένη ξηρασία του καλοκαιριού και των αρχών του φθινοπώρου έφερε ακανόνιστο φύτρωμα και αδύναμη αρχική ανάπτυξη σε αρκετές περιοχές, με τοπικά σοβαρή καταπόνηση από έλλειψη νερού και αυξανόμενη πίεση από εχθρούς. Στη Γερμανία η σπορά ολοκληρώθηκε νωρίς τον Σεπτέμβριο και οι καλλιέργειες είναι γενικά σε καλή κατάσταση, με άνισο φύτρωμα στα πιο ξερά εδάφη, ενώ η πρώιμη σπορά και οι υψηλές θερμοκρασίες προχώρησαν την ανάπτυξη των φυτών, κάτι που κατά το JRC ενδέχεται να τα κάνει πιο ευάλωτα στον παγετό του χειμώνα, ιδίως στον νότο και στη δύση της χώρας.
Στην Ουγγαρία και στη δυτική και νοτιοδυτική Ρουμανία τα πολύ ξερά σπορεία έδωσαν φτωχό και άνισο φύτρωμα, και η τελική σπαρμένη έκταση αναμένεται μικρότερη από την αρχικά προγραμματισμένη, καθώς μέρος της ελαιοκράμβης αντικαθίσταται από σιτάρι. Το παράθυρο σποράς της ελαιοκράμβης στην Ουγγαρία έκλεισε στις αρχές Οκτωβρίου, ενώ οι παραγωγοί περίμεναν μάταια τη βροχή, η οποία ήρθε άφθονη γύρω στις 10 Οκτωβρίου, βελτίωσε τελικά την εδαφική υγρασία και έδωσε μέτριες συνθήκες για το φύτρωμα του σιταριού και του κριθαριού, που άρχισαν να σπέρνονται αργότερα από τα συνηθισμένα. Στη Σλοβακία η εκτεταμένη ξηρασία καθυστέρησε τη χειμερινή σπορά και δυσκόλεψε το φύτρωμα, ενώ στην Κροατία η ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες καθυστέρησαν τη σπορά και το φύτρωμα παραμένει άνισο, παρά τη βελτίωση της υγρασίας τον Σεπτέμβριο. Στη Βουλγαρία η σπορά προχωρά γενικά καλά, όμως στη βορειοδυτική περιφέρεια, το Severozapaden, οι ιδιαίτερα ξηρές συνθήκες μείωσαν την έκταση που σπάρθηκε.
Πηγή: Eurostat, apro_cpsh1, έκταση καλλιέργειας ελαιοκράμβης 2026 σε χιλιάδες εκτάρια. Εικόνα της σποράς: JRC MARS Bulletin, τόμ. 34 αρ. 9, 26 Οκτωβρίου 2026.
Στην Τσεχία η έκταση της ελαιοκράμβης εκτιμάται 10% μικρότερη
Στην Τσεχία η ακραία ξηρασία και η ζέστη του Αυγούστου καθυστέρησαν τη σπορά και η σπαρμένη έκταση ελαιοκράμβης εκτιμάται περίπου 10% μικρότερη από πέρυσι. Η σπορά έχει ολοκληρωθεί, όμως η χαμηλή εδαφική υγρασία εξακολουθεί να περιορίζει την πρόσληψη θρεπτικών και την ανάπτυξη, ιδίως στον νότο και στην ανατολή της χώρας. Σύμφωνα με τη Eurostat, η έκταση της ελαιοκράμβης για τη σοδειά του 2026 ήταν στην Τσεχία 307,1 χιλιάδες εκτάρια, δηλαδή περίπου 3,1 εκατομμύρια στρέμματα, η Ουγγαρία από 155,0 χιλιάδες εκτάρια, η Σλοβακία από 139,7 και η Γαλλία, με τη μεγαλύτερη έκταση από τις χώρες του γραφήματος, από 1.422,0 χιλιάδες εκτάρια, περίπου 14,2 εκατομμύρια στρέμματα.
Στις Βαλτικές η σπορά καθυστερεί σε ορισμένες περιοχές πάνω από έναν μήνα
Στο αντίθετο άκρο, η Εσθονία κατέγραψε τη μεγαλύτερη απόκλιση βροχής από τις τέσσερις χώρες του ευρωπαϊκού βορρά που εξετάζει μαζί το δελτίο, περίπου το διπλάσιο του μέσου όρου σε εθνικό επίπεδο, με χωράφια σε σημεία αδιάβατα, ενώ στη Λετονία και στη Λιθουανία η βροχή έφτασε περίπου το 150% του μέσου όρου και, παρά τις πιο στεγνές ημέρες των αρχών Οκτωβρίου, τα εδάφη παραμένουν σε ορισμένες περιοχές πολύ υγρά για εργασίες. Σύμφωνα με το JRC, η σπορά στις Βαλτικές χώρες προχωρά πολύ αργά και σε ορισμένες περιπτώσεις καθυστερεί περισσότερο από έναν μήνα, πέρα από το βέλτιστο παράθυρο, οπότε, καθώς το παράθυρο αυτό έχει πλέον κλείσει, η έκταση των χειμερινών καλλιεργειών αναμένεται να υστερήσει έναντι των προθέσεων των παραγωγών. Η ελαιοκράμβη έχει σπαρθεί στη Λιθουανία, όπου όμως ο κορεσμός των εδαφών με νερό επηρέασε φυτά που μόλις είχαν φυτρώσει, ενώ στη Λετονία η σπορά ολοκληρώνεται. Στη Φινλανδία η βροχή καθυστέρησε τη συγκομιδή των εαρινών και καλοκαιρινών καλλιεργειών και η χειμερινή έκταση αναμένεται κάτω από τον μέσο όρο, ενώ στη Λετονία και στη Λιθουανία οι βροχές δυσκολεύουν τη συγκομιδή της πατάτας και των ζαχαρότευτλων.
Η έκταση του χειμερινού μαλακού σιταριού στις Βαλτικές αλλάζει έντονα από χρονιά σε χρονιά. Στη Λιθουανία, σύμφωνα με τη Eurostat, ήταν το 2018 25,4% μικρότερη από το 2017, από 620,6 σε 463,2 χιλιάδες εκτάρια, μετά από ένα φθινόπωρο του 2017 με 249 χιλιοστά βροχής τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο στο σημείο του πλέγματος της NASA POWER στην κεντρική Λιθουανία, την υψηλότερη τιμή από το 1991, ενώ την ίδια χρονιά η έκταση μειώθηκε κατά 33,7% στη Λετονία και κατά 26,8% στην Εσθονία. Μειώσεις παρόμοιου μεγέθους στη Λιθουανία ακολούθησαν όμως και φθινόπωρα χωρίς ασυνήθιστη βροχή, κατά 25,1% το 2011 και κατά 23,8% το 2014, οπότε τα στοιχεία δεν δείχνουν σταθερή σχέση ανάμεσα στη βροχή του φθινοπώρου και στην έκταση της επόμενης χρονιάς. Το 2026 η έκταση του χειμερινού μαλακού σιταριού ήταν στη Λιθουανία 793,8 χιλιάδες εκτάρια, περίπου 7,9 εκατομμύρια στρέμματα, και στη Λετονία 433,8 χιλιάδες εκτάρια.
Στην Ελλάδα και την Κύπρο η προετοιμασία της σποράς συνεχίζεται
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, το JRC σημειώνει ότι η προετοιμασία των σπορείων συνεχίζεται, καθώς πλησιάζει η έναρξη της σποράς, ενώ το νοτιότερο τμήμα της Ελλάδας με την Κρήτη και η Κύπρος δέχτηκαν από την 1η Σεπτεμβρίου ως τις 17 Οκτωβρίου βροχή έως και 150% πάνω από τον μέσο όρο, τοπικά και περισσότερο. Το ίδιο δελτίο κατατάσσει τμήματα της Ελλάδας στις περιοχές με 6 ως 10 περισσότερες θερμές ημέρες από τα συνηθισμένα κατά το ίδιο διάστημα.
Το JRC προβλέπει βροχή σε μέρη της κεντρικής και νοτιοανατολικής Ευρώπης ως τις 31 Οκτωβρίου
Για το διάστημα 22 ως 31 Οκτωβρίου, η πρόγνωση του JRC δίνει μέτριες βροχές σε μέρη της δυτικής, της κεντρικής και της νοτιοανατολικής Ευρώπης, με τοπικά εντονότερες μπόρες, και θερμοκρασίες πάνω από τα κανονικά στη βόρεια και την ανατολικότερη Ευρώπη. Κατά το JRC, η βροχή που προβλέπεται για το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης μπορεί να βελτιώσει την εδαφική υγρασία και να βοηθήσει την εγκατάσταση των χειμερινών καλλιεργειών, ενώ οι πιο ξηρές συνθήκες που προβλέπονται για τις Βαλτικές μπορεί να μετριάσουν τον κορεσμό των εδαφών.
Για τους παραγωγούς, η εικόνα αφορά το πόσο καλά θα εγκατασταθούν τα φυτά πριν από τον χειμερινό λήθαργο, ενώ για τους αγοραστές ελαιοκράμβης και σιταριού οι περιγραφές του JRC για τη σπορά και το φύτρωμα είναι από τα πρώτα δημοσιευμένα στοιχεία για τη σοδειά του 2027, σε μια αγορά όπου μια ξηρασία σε μία χώρα επηρεάζει τις τιμές των σιτηρών αλλού. Το επόμενο δελτίο JRC MARS για την Ευρώπη είναι προγραμματισμένο για τις 23 Νοεμβρίου.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιες χώρες έχουν πρόβλημα με τη σπορά της ελαιοκράμβης το φθινόπωρο του 2026;
Κατά το JRC, η ξηρασία έφερε άνισο φύτρωμα στη Γαλλία και στο Βέλγιο, ενώ η σπορά και το φύτρωμα επηρεάστηκαν ιδιαίτερα στην Ουγγαρία, στη Σλοβακία, στην Κροατία και σε γειτονικές περιοχές. Στην Τσεχία η σπαρμένη έκταση εκτιμάται περίπου 10% μικρότερη από πέρυσι.
Γιατί καθυστερεί η σπορά στις Βαλτικές χώρες;
Η βροχή από την 1η Σεπτεμβρίου ως τις 17 Οκτωβρίου έφτασε περίπου το διπλάσιο του μέσου όρου στην Εσθονία και περίπου το 150% στη Λετονία και τη Λιθουανία, τα εδάφη κορέστηκαν με νερό και, κατά το JRC, η σπορά καθυστερεί σε ορισμένες περιπτώσεις πάνω από έναν μήνα.
Θα μειωθεί η έκταση των χειμερινών σιτηρών στην Ευρώπη;
Το JRC αναμένει την έκταση των χειμερινών καλλιεργειών στις Βαλτικές να υστερήσει έναντι των προθέσεων των παραγωγών και στη Φινλανδία να μείνει κάτω από τον μέσο όρο, ενώ για την ελαιοκράμβη αναμένει μικρότερη έκταση στην Ουγγαρία και στη δυτική και νοτιοδυτική Ρουμανία και εκτιμά την έκταση στην Τσεχία περίπου 10% μικρότερη. Για τα χειμερινά σιτηρά γράφει ότι η σπορά και το φύτρωμα δυσκολεύονται στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, με καθυστερήσεις σε χώρες όπως η Γαλλία, το Λουξεμβούργο, η Ιταλία, η Τσεχία, η Σλοβακία και η Ουγγαρία, χωρίς να δίνει αριθμό για τις εκτάσεις τους.
Τι έγινε μετά το πιο βροχερό φθινόπωρο από το 1991 στη Λιθουανία;
Μετά το φθινόπωρο του 2017, το πιο βροχερό από το 1991 στο σημείο πλέγματος της NASA POWER στην κεντρική Λιθουανία, η έκταση του χειμερινού μαλακού σιταριού το 2018 ήταν 25,4% μικρότερη στη Λιθουανία, 33,7% στη Λετονία και 26,8% στην Εσθονία, σύμφωνα με τη Eurostat. Μειώσεις παρόμοιου μεγέθους στη Λιθουανία ακολούθησαν και φθινόπωρα χωρίς ασυνήθιστη βροχή, το 2011 και το 2014.
Πότε βγαίνει το επόμενο δελτίο του JRC για τις καλλιέργειες στην Ευρώπη;
Το επόμενο δελτίο JRC MARS για την Ευρώπη είναι προγραμματισμένο για τις 23 Νοεμβρίου 2026.
Σημαντικές σημειώσεις
Οι περιγραφές για τη σπορά, το φύτρωμα και τις βροχές προέρχονται από το δελτίο JRC MARS, τόμ. 34 αρ. 9, της 26ης Οκτωβρίου 2026, που καλύπτει την περίοδο 1 Σεπτεμβρίου ως 17 Οκτωβρίου, με μέσο όρο αναφοράς την περίοδο 1991 ως 2025. Οι εκτάσεις είναι της Eurostat (apro_cpsh1, έκταση καλλιέργειας, ενημέρωση 28 Σεπτεμβρίου 2026) και αφορούν τη σοδειά του 2026, όχι τη φετινή σπορά, ενώ η τιμή για την Κροατία είναι εκτίμηση. Η βροχή του 2017 προέρχεται από τα μηνιαία στοιχεία της NASA POWER για ένα σημείο πλέγματος στις 55,5° Β 24,0° Α και δεν περιγράφει όλη τη χώρα, και η μείωση της έκτασης το 2018 δείχνει μια συνάφεια με τη βροχή, όχι αιτιότητα. Η πρόγνωση για το διάστημα 22 ως 31 Οκτωβρίου είναι του JRC. Το άρθρο δεν εκτιμά παραγωγή ούτε τιμές.
Πηγές
- Joint Research Centre, European Commission. (2026, 26 Οκτωβρίου). JRC MARS Bulletin, Crop monitoring in Europe, τόμ. 34 αρ. 9.
- Joint Research Centre, European Commission. (2026, 23 Οκτωβρίου). Summer crop season closes with below-average yield prospects.
- Joint Research Centre. JRC MARS Bulletin, προγραμματισμένα τεύχη.
- Eurostat. Crop production in EU standard humidity (apro_cpsh1), ενημέρωση 28 Σεπτεμβρίου 2026, ανάκτηση 27 Οκτωβρίου 2026.
- NASA Langley Research Center. POWER Project, Monthly API.
