Οι άμεσες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από τη φυτική και ζωική παραγωγή προβλέπεται να αυξηθούν κατά 6,5% μέσα στην επόμενη δεκαετία, σύμφωνα με την έκθεση OECD-FAO Agricultural Outlook 2026-2035, τη δεκαετή προβολή που δημοσιεύουν από κοινού ο ΟΟΣΑ και ο FAO. Την ίδια στιγμή, οι εκπομπές που αναλογούν σε κάθε μονάδα παραγόμενης τροφής αναμένεται να μειωθούν σε κάθε περιοχή του κόσμου. Και οι δύο διαπιστώσεις ισχύουν ταυτόχρονα, και εδώ βρίσκεται η κεντρική ένταση στον τρόπο με τον οποίο η γεωργία θα αντιμετωπίσει το κλιματικό της αποτύπωμα την επόμενη δεκαετία.
Οι εκπομπές ανά μονάδα πέφτουν, το σύνολο όμως ανεβαίνει
Η γεωργία, η δασοπονία και οι λοιπές χρήσεις γης ευθύνονται για περίπου το 22% των συνολικών ανθρωπογενών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, μοιρασμένες σχεδόν εξίσου ανάμεσα στις άμεσες εκπομπές εντός της εκμετάλλευσης και στο διοξείδιο του άνθρακα που απελευθερώνεται όταν εκχερσώνεται γη για καλλιέργεια. Η έκθεση εξετάζει μόνο το άμεσο, εντός εκμετάλλευσης σκέλος, κυρίως μεθάνιο και υποξείδιο του αζώτου, με τη μεθοδολογία Tier 1 της IPCC εφαρμοσμένη στον αριθμό των ζώων, στη χρήση συνθετικών λιπασμάτων και στην έκταση της ορυζοκαλλιέργειας.
Η εξήγηση βρίσκεται στο πώς μεγαλώνει η παραγωγή. Οι επιπλέον ποσότητες τροφίμων που θα χρειαστούν έως το 2035 θα προέλθουν κυρίως από υψηλότερες στρεμματικές αποδόσεις και μεγαλύτερη παραγωγή ανά ζώο, και όχι από νέες εκτάσεις ή από ανάλογη μεγέθυνση των κοπαδιών. Όταν παράγονται περισσότερα από την ίδια βάση, μειώνονται οι εκπομπές που αντιστοιχούν σε κάθε τόνο ή λίτρο. Σε απόλυτα μεγέθη, ωστόσο, τα κοπάδια και η κατανάλωση λιπασμάτων συνεχίζουν να αυξάνονται, ιδίως στις χώρες μεσαίου εισοδήματος. Έτσι το σύνολο ανεβαίνει, ακόμη κι αν η κάθε μονάδα παραγωγής επιβαρύνει λιγότερο. Η αποδοτικότητα δηλαδή βελτιώνεται πιο γρήγορα απ' όσο μειώνεται συνολικά η επιβάρυνση.
Η κτηνοτροφία ευθύνεται για πάνω από τα τρία τέταρτα της αύξησης
Τα μηρυκαστικά και η υπόλοιπη ζωική παραγωγή προβλέπεται να δώσουν το 76,6% της παγκόσμιας αύξησης των άμεσων αγροτικών εκπομπών έως το 2035, ενώ τα συνθετικά λιπάσματα ακολουθούν με 22,7%, μέσω του υποξειδίου του αζώτου που εκλύεται μετά την εφαρμογή τους. Η εικόνα αυτή δείχνει πού πρέπει να στραφεί η προσπάθεια μείωσης, καθώς η κύρια πηγή της επερχόμενης αύξησης είναι η ζωική παραγωγή και όχι οι καλλιέργειες.
Τα βοοειδή και τα άλλα μηρυκαστικά κυριαρχούν σε αυτό το μερίδιο εξαιτίας της εντερικής ζύμωσης, της πεπτικής διεργασίας που παράγει μεθάνιο, μαζί με το μεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου από τη διαχείριση της κοπριάς. Το ρύζι, που συχνά θεωρείται μεγάλη και διαρκώς αυξανόμενη πηγή μεθανίου, αναμένεται να συνεισφέρει σχετικά λίγο στην αύξηση, καθώς η προβλεπόμενη άνοδος της παραγωγής του θα στηριχθεί κυρίως σε υψηλότερες αποδόσεις παρά σε επέκταση των πλημμυρισμένων εκτάσεων. Κάτω από το νούμερο των λιπασμάτων κρύβεται μια λογιστική επιφύλαξη. Η έκθεση μετρά μόνο το υποξείδιο του αζώτου που εκλύεται στο χωράφι, όχι τις εκπομπές από την ίδια την παραγωγή του λιπάσματος, και αν συνυπολογιζόταν και αυτό το προηγούμενο στάδιο το αποτύπωμα των λιπασμάτων θα διπλασιαζόταν περίπου.
Ο χάρτης της αύξησης περνά από την Αφρική και τη Νότια Ασία
Η αύξηση δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στον κόσμο. Οι άμεσες αγροτικές εκπομπές προβλέπεται να ανέβουν 16,0% στην υποσαχάρια Αφρική και 7,0% στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία έως το 2035, λόγω της διεύρυνσης των κοπαδιών μηρυκαστικών. Την ίδια περίοδο, στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία προβλέπεται πτώση 0,9%, που συνεχίζει τη μείωση του 3,4% της προηγούμενης δεκαετίας και αποτυπώνει τις περιβαλλοντικές πολιτικές και τις διαρθρωτικές αλλαγές του τομέα στην περιοχή.
Η υποσαχάρια Αφρική δείχνει γιατί ο σκέτος αριθμός των ζώων μπορεί να παραπλανήσει. Ο πληθυσμός της είναι πάνω από τριπλάσιος της Βόρειας Αμερικής και το κοπάδι βοοειδών κρεατοπαραγωγής επίσης πάνω από τριπλάσιο, όμως η παραγωγή ανά ζώο μόλις που φτάνει το ένα δέκατο του επιπέδου της Βόρειας Αμερικής. Θεωρητικά, το να επικεντρωθεί η προσπάθεια στα κοπάδια χαμηλής παραγωγικότητας φαίνεται αποδοτικό, αφού λιγότερα αλλά πιο παραγωγικά ζώα θα έδιναν την ίδια τροφή με λιγότερο μεθάνιο. Η έκθεση όμως προειδοποιεί ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Μεγάλο μέρος της κτηνοτροφίας εκεί είναι νομαδικό, με τα κοπάδια να μετακινούνται ανάλογα με την εποχική βοσκή, με τρόπο που κρατά υγιείς τους βοσκότοπους, διατηρεί ανθεκτικές ντόπιες φυλές και στηρίζει μέσα διαβίωσης που δύσκολα αντικαθίστανται. Η μείωση των εκπομπών εκεί περνά από καλύτερη υγεία των ζώων, μικρότερες απώλειες και σωστότερη διαχείριση της βόσκησης, και όχι από εντατικοποίηση με περισσότερο νερό και εισαγόμενες ζωοτροφές, που απλώς θα αντικαθιστούσε το ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα με ένα άλλο.
Τι χρειάζεται για να πέσει και ο συνολικός αριθμός
Η μείωση της έντασης δεν σημαίνει και μείωση των συνολικών εκπομπών, και ακριβώς σε αυτό το κενό καλείται να δουλέψει η πολιτική. Οι μεγαλύτερες βελτιώσεις στην ένταση αναμένονται στην υποσαχάρια Αφρική και τη Νότια Ασία, ακριβώς επειδή τα συστήματα που ξεκινούν με υψηλές εκπομπές ανά μονάδα έχουν περισσότερα περιθώρια φθηνής βελτίωσης από τα συστήματα υψηλών αποδόσεων, όπου τα εύκολα κέρδη έχουν ήδη εξαντληθεί. Αυτό είναι ενθαρρυντικό για την αποδοτικότητα, αλλά από μόνο του δεν αναστρέφει την απόλυτη αύξηση.
Το κλείσιμο αυτού του κενού εξαρτάται από εργαλεία που αυξάνουν την παραγωγή ανά ζώο χωρίς να μεγαλώνει το κοπάδι. Η καλύτερη διατροφή, υγεία και γενετική επιλογή κάνουν το μεγαλύτερο μέρος αυτής της δουλειάς, και η έκθεση θέτει τη βελτίωση της παραγωγικότητας ως τον βασικό μοχλό. Προστίθενται και στοχευμένες λύσεις, όπως πρόσθετα ζωοτροφών που περιορίζουν άμεσα το εντερικό μεθάνιο. Ενώσεις όπως το 3-NOP, ένα πρόσθετο ζωοτροφής που μειώνει το μεθάνιο των βοοειδών, μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές διατηρώντας την παραγωγικότητα, ενώ το ευρύτερο σύνολο μέτρων εντός εκμετάλλευσης περιγράφεται σε έναν πρακτικό οδηγό για τη μείωση του μεθανίου των μηρυκαστικών. Όπου η μείωση συνεπάγεται κόστος, οι πιστώσεις άνθρακα που συνδέονται με βιώσιμες πρακτικές μπορούν να χρηματοδοτήσουν την αλλαγή, για παράδειγμα με τη δέσμευση μεθανίου από την κοπριά μέσω αναερόβιας χώνευσης.
Η έκθεση κλείνει με μια υπενθύμιση. Οι άμεσες εκπομπές είναι μία διάσταση της βιωσιμότητας, όχι το σύνολό της. Η χρήση νερού, η υγεία του εδάφους, η βιοποικιλότητα και η ικανότητα του τομέα να δεσμεύει άνθρακα ανήκουν σε μια πλήρη εικόνα, όπως και η πλευρά της ζήτησης, αφού η υψηλή κατανάλωση ζωικών προϊόντων στις πλούσιες οικονομίες ευθύνεται για μεγάλο μέρος των παγκόσμιων αγροτικών εκπομπών. Το 6,5% ορίζει το μέγεθος του εγχειρήματος. Το αν η δεκαετία κλείσει πιο κοντά σε αυτό το νούμερο ή χαμηλότερα εξαρτάται από το πόσο γρήγορα τα κέρδη παραγωγικότητας και οι στοχευμένες παρεμβάσεις θα προλάβουν την αύξηση των κοπαδιών και των λιπασμάτων που αλλιώς είναι ήδη ενσωματωμένη στις προβλέψεις.
Πηγές
- OECD/FAO. (2026). OECD-FAO Agricultural Outlook 2026-2035. OECD Publishing, Παρίσι και FAO, Ρώμη.
