Πώς φτιάχνουμε το δικό μας φυτόχωμα

Το φυτόχωμα είναι το μείγμα υλικών μέσα στο οποίο αναπτύσσονται οι ρίζες των φυτών στη γλάστρα και δίνει ταυτόχρονα στράγγιση, αερισμό, συγκράτηση νερού και θρεπτικά. Στα καταστήματα υπάρχουν έτοιμα μείγματα για κάθε κατηγορία φυτών, μπορούμε όμως να φτιάξουμε και δικά μας. Έτσι μειώνουμε το κόστος, ελέγχουμε τι ακριβώς περιέχει το μείγμα και το προσαρμόζουμε στις ανάγκες κάθε φυτού. Παρακάτω εξηγούμε ποιες ιδιότητες κάνουν ένα μείγμα να δουλεύει, δίνουμε δικές μας συνταγές ανά κατηγορία και δείχνουμε πώς διορθώνουμε τα προβλήματα που εμφανίζονται στην πράξη.

Τι κάνει ένα μείγμα να δουλεύει

Ένα καλό φυτόχωμα δεν είναι απλώς μια λίστα υλικών, είναι μια ισορροπία τεσσάρων ιδιοτήτων. Καταλαβαίνοντας τι κάνει η καθεμία, μπορούμε να φτιάξουμε ή να διορθώσουμε οποιοδήποτε μείγμα, αντί να ακολουθούμε τυφλά μια συνταγή.

Ιδιότητα	Τι σημαίνει	Ποια υλικά τη ρυθμίζουν
Συγκράτηση νερού	Πόσο νερό κρατά το μείγμα διαθέσιμο στη ρίζα ανάμεσα στα ποτίσματα	Κοκκοφοίνικας, τύρφη, κομπόστ
Αερισμός	Τα κενά με αέρα που χρειάζεται η ρίζα για να αναπνέει και να μη σαπίζει	Περλίτης, ελαφρόπετρα, άμμος, φλοιός πεύκου
Θρέψη και συγκράτηση θρεπτικών	Πόσα θρεπτικά περιέχει και πόσα κρατά για να τα αποδίδει σταδιακά	Κομπόστ, κοπριά, ζεόλιθος, λεοναρδίτης
pH	Πόσο όξινο ή αλκαλικό είναι, κάτι που καθορίζει αν τα θρεπτικά είναι διαθέσιμα	Τύρφη και φλοιός (ρίχνουν pH), ασβέστης (ανεβάζει pH)

Η συγκράτηση θρεπτικών εξαρτάται από την ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων, δηλαδή την ιδιότητα ορισμένων υλικών να κρατούν θρεπτικά και να τα αποδίδουν στη ρίζα αντί να χάνονται με το πότισμα. Το pH έχει σημασία γιατί, ακόμη κι όταν τα θρεπτικά υπάρχουν, σε λάθος pH δεν απορροφώνται. Τα περισσότερα φυτά ευδοκιμούν σε ελαφρώς όξινο έως ουδέτερο μείγμα, ενώ τα οξύφιλα θέλουν σαφώς χαμηλότερο pH.

Ποια υλικά χρησιμοποιούμε

Η βάση του μείγματος συχνά είναι το φυτόχωμα ή το κηπόχωμα. Για τη συγκράτηση νερού χρησιμοποιούμε κοκκοφοίνικα, που είναι ουδέτερος και ανανεώσιμος, ή τύρφη, που είναι όξινη και ταιριάζει στα οξύφιλα. Για τον αερισμό προσθέτουμε περλίτη, ελαφρόπετρα ή άμμο, ενώ ο φλοιός πεύκου δίνει δομή στα χονδρόκοκκα μείγματα. Τη θρέψη την καλύπτουν το κομπόστ και η κοπριά. Για επιπλέον συγκράτηση θρεπτικών μπορεί να μπει λίγος ζεόλιθος, ενώ ο λεοναρδίτης προσθέτει χουμικά οξέα και τονώνει τη ζωή του εδάφους. Μικρή ποσότητα διατομικής γης βελτιώνει τον αερισμό και συγκρατεί νερό.

Συνταγές φυτοχώματος ανά κατηγορία φυτών

Οι αναλογίες δίνονται κατ' όγκο, μετρώντας δηλαδή τα υλικά με το ίδιο δοχείο. Χρησιμεύουν ως αφετηρία και προσαρμόζονται στις δικές μας συνθήκες.

Κατηγορία	Παραδείγματα φυτών	Προτεινόμενο μείγμα
Σπορεία	Ντομάτα, πιπεριά, μαρούλι και λουλούδια από σπόρο	Κοκκοφοίνικας 60% + Περλίτης 30% + Ψιλό κομπόστ 10%
Καλλωπιστικά εξωτερικού	Γεράνι, πετούνια, τριανταφυλλιά, ιβίσκος, λαντάνα	Φυτόχωμα 40% + Κομπόστ 25% + Κοκκοφοίνικας 20% + Περλίτης 15%
Οξύφιλα φυτά	Γαρδένια, ορτανσία, αζαλέα, ροδόδεντρο, καμέλια	Ξανθιά τύρφη 40% + Φλοιός πεύκου 25% + Κοκκοφοίνικας 20% + Περλίτης 15%
Φυτά εσωτερικού	Μονστέρα, φιλόδεντρο, ποθός, σπαθίφυλλο, ζαμιοκούλκας	Κοκκοφοίνικας 40% + Περλίτης 30% + Φλοιός πεύκου 20% + Φυτόχωμα 10%
Λαχανικά σε γλάστρα	Ντομάτα, πιπεριά, μελιτζάνα, αγγούρι, φράουλα	Φυτόχωμα 30% + Κομπόστ 30% + Κοκκοφοίνικας 25% + Περλίτης 15%
Μεσογειακά αρωματικά	Θυμάρι, ρίγανη, λεβάντα, δεντρολίβανο, φασκόμηλο	Φυτόχωμα 40% + Χονδρή άμμος 40% + Κομπόστ 20%
Παχύφυτα και κάκτοι	Κρασούλα, εχεβέρια, αλόη, σανσεβιέρια, κάκτοι	Κοκκοφοίνικας 30% + Χονδρή άμμος 30% + Ελαφρόπετρα 30% + Ψιλό χαλίκι 10%
Καρποφόρα σε γλάστρα	Λεμονιά, πορτοκαλιά, κουμκουάτ, μανταρινιά	Φυτόχωμα 40% + Κομπόστ 25% + Ελαφρόπετρα 25% + Φλοιός πεύκου 10%

Σε κάθε συνταγή, μικρή ποσότητα λεοναρδίτη ή ζεολίθου, γύρω στο 5%, ενισχύει τη συγκράτηση θρεπτικών χωρίς να αλλάζει τη δομή. Οι ορχιδέες αποτελούν ξεχωριστή περίπτωση, καθώς δεν φυτεύονται σε χώμα αλλά σε σχεδόν καθαρό, χονδρό φλοιό πεύκου με λίγο φυτικό άνθρακα.

Τι προσέχουμε σε κάθε κατηγορία

Στα σπορεία το μείγμα είναι λεπτόκοκκο, αφράτο και φτωχό σε θρεπτικά, γιατί οι σπόροι δεν χρειάζονται πλούσιο έδαφος και τα νεαρά φυτά καίγονται εύκολα από περίσσεια λιπάσματος. Στα οξύφιλα δεν προστίθεται ασβέστης, ώστε το pH να μείνει χαμηλό. Τα φυτά εσωτερικού, ιδίως όσα ανήκουν στα αροειδή, θέλουν χονδρό, αφράτο μείγμα με πολλά κενά αέρα, γιατί οι ρίζες τους σαπίζουν σε συμπαγές χώμα. Τα μεσογειακά αρωματικά προτιμούν λιτό, στραγγιστικό μείγμα και δεν αντέχουν πλούσιο, υγρό χώμα, σε αντίθεση με τα τρυφερά αρωματικά όπως ο βασιλικός και ο δυόσμος, που ταιριάζουν περισσότερο στο μείγμα των λαχανικών. Τα παχύφυτα και οι κάκτοι θέλουν μείγμα κατά βάση ορυκτό, που στραγγίζει σε δευτερόλεπτα.

Πώς αναμειγνύουμε τα υλικά

Για ένα ομοιόμορφο μείγμα ακολουθούμε λίγα απλά βήματα:

Κοσκινίζουμε τα υλικά και τα έχουμε σε στεγνή ή ελαφρώς υγρή μορφή, σε καθαρές λεκάνες.
Προϋγραίνουμε την τύρφη ή τον κοκκοφοίνικα, γιατί στεγνά δυσκολεύονται να απορροφήσουν νερό αργότερα.
Μετράμε τα υλικά κατ' όγκο, με το ίδιο δοχείο για όλα.
Ανακατεύουμε πρώτα τα αδρανή, δηλαδή τον περλίτη, την ελαφρόπετρα και το χαλίκι, μετά προσθέτουμε τη βάση και τελευταία τα βαριά οργανικά, το κομπόστ και την κοπριά.
Ανακατεύουμε καλά, με φτυάρι ή με γάντια, μέχρι το μείγμα να γίνει ομοιογενές.

Αν περισσέψει μείγμα, το αποθηκεύουμε σε σακούλα ή κουβά, σε σκιερό και στεγνό μέρος.

Πώς διορθώνουμε τα συχνά προβλήματα του μείγματος

Τα περισσότερα προβλήματα στη γλάστρα δεν είναι θέμα ποτίσματος αλλά ισορροπίας του μείγματος. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τι φταίει και πώς διορθώνεται η σύσταση.

Πρόβλημα	Πιθανή αιτία	Διόρθωση στο μείγμα
Το νερό στέκεται στην επιφάνεια και δεν απορροφάται	Το μείγμα στέγνωσε τελείως και έγινε υδρόφοβο ή είναι συμπιεσμένο	Βυθίζουμε τη γλάστρα σε νερό για 30 ως 60 λεπτά ώστε να ξαναβραχεί ο ριζόμπαλος και ανεβάζουμε την οργανική βάση, όπως ο κοκκοφοίνικας
Το χώμα μένει βαρύ και υγρό για μέρες και οι ρίζες σαπίζουν	Πολλή συγκράτηση νερού, λίγος αερισμός ή πολύ λεπτόκοκκο μείγμα	Αυξάνουμε τα αδρανή, δηλαδή περλίτη, ελαφρόπετρα ή χονδρή άμμο, και επιλέγουμε χονδρότερη σύσταση
Το χώμα ξεραίνεται πολύ γρήγορα	Υπερβολικά αδρανές μείγμα ή μικρή γλάστρα σε πολύ ήλιο	Ανεβάζουμε τη βάση συγκράτησης νερού, όπως κοκκοφοίνικα ή τύρφη, και προσθέτουμε εδαφοκάλυψη με φλοιό πεύκου
Το μείγμα κάθισε και συμπιέστηκε μετά από καιρό	Τα οργανικά αποδομήθηκαν και τα λεπτά σωματίδια συμπιέστηκαν	Ανανεώνουμε το μείγμα και προσθέτουμε χονδρότερα υλικά με ποικιλία μεγεθών κόκκου
Στα σπορεία φυτρώνει μούχλα και τα νεαρά καταρρέουν	Πολλή υγρασία και πλούσιο μείγμα ευνοούν την τήξη των σπορίων	Χρησιμοποιούμε στείρο, λεπτό και φτωχό σπορόχωμα και ποτίζουμε λιγότερο
Τα οξύφιλα φυτά κιτρινίζουν στα φύλλα	Το pH του μείγματος είναι υψηλό και δεσμεύει τον σίδηρο	Αυξάνουμε την ξανθιά τύρφη και τον φλοιό πεύκου και δεν προσθέτουμε ασβέστη

Πώς προσαρμόζουμε το μείγμα στις συνθήκες μας

Οι αναλογίες είναι αφετηρία, όχι κανόνας. Αν το κηπόχωμα που χρησιμοποιούμε ως βάση είναι βαρύ και αργιλώδες, μειώνουμε το ποσοστό του και προσθέτουμε περισσότερη άμμο ή περλίτη για στράγγιση. Σε θερμό, ξηρό κλίμα ή σε μπαλκόνι με πολύ ήλιο, ανεβάζουμε λίγο τη βάση συγκράτησης νερού, ώστε το χώμα να μη στεγνώνει απότομα. Σε υγρό περιβάλλον ή με φυτά ευαίσθητα στη σήψη, αυξάνουμε τα αδρανή για καλύτερη στράγγιση. Μετά τις πρώτες φυτεύσεις, η παρατήρηση δείχνει αν το μείγμα κρατά πολύ ή λίγο νερό, και διορθώνουμε την επόμενη φορά.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να χρησιμοποιήσω σκέτο κηπόχωμα στη γλάστρα

Όχι. Το κηπόχωμα μόνο του συμπιέζεται, στραγγίζει δύσκολα και συχνά περιέχει ζιζάνια και παθογόνα. Στη γλάστρα χρησιμοποιείται πάντα μέσα σε μείγμα, μαζί με υλικά που δίνουν αερισμό και συγκράτηση.

Ποιο μείγμα βάζουμε στο σπορείο

Ένα λεπτόκοκκο, αφράτο και φτωχό σε θρεπτικά μείγμα, για παράδειγμα κοκκοφοίνικας 60%, περλίτης 30% και λίγο ψιλό κομπόστ 10%. Λίπανση προσθέτουμε μόνο αφού εμφανιστούν τα πρώτα πραγματικά φύλλα.

Γιατί το νερό περνά κατευθείαν και βγαίνει από κάτω

Συνήθως το μείγμα έχει στεγνώσει τελείως και έγινε υδρόφοβο, οπότε το νερό ανοίγει κανάλια και δεν βρέχει τον ριζόμπαλο. Βυθίζουμε τη γλάστρα σε νερό για 30 ως 60 λεπτά και, στο επόμενο μείγμα, ανεβάζουμε την οργανική βάση συγκράτησης.

Πώς κάνω το μείγμα πιο όξινο για οξύφιλα φυτά

Αυξάνουμε την ξανθιά τύρφη και τον φλοιό πεύκου, που έχουν όξινη επίδραση, και αποφεύγουμε την προσθήκη ασβέστη. Έτσι το pH μένει χαμηλό, όπως το θέλουν η γαρδένια, η αζαλέα και η ορτανσία.

Πόσο διαρκεί το σπιτικό φυτόχωμα

Χρησιμοποιημένο σε γλάστρα, το μείγμα χάνει σταδιακά δομή και θρεπτικά μέσα σε μία ως δύο καλλιεργητικές περιόδους. Το φρέσκο, αποθηκευμένο σε στεγνό και σκιερό μέρος, διατηρείται αρκετούς μήνες.

Υλικά για το δικό σας μείγμα, όπως εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα, διαθέτει η κατηγορία του Farmclick, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας.