Τι είναι ο κοκκοφοίνικας και πώς τον χρησιμοποιούμε στα φυτά

Ο κοκκοφοίνικας είναι υπόστρωμα που παράγεται από τον φλοιό της καρύδας, ένα παραπροϊόν της βιομηχανίας καρύδας που αξιοποιείται στην κηπουρική. Κυκλοφορεί σε τρεις βασικές μορφές, τη λεπτή σκόνη, τα μικρά κομμάτια και τις ίνες, και ξεχωρίζει γιατί κρατά ταυτόχρονα πολύ νερό και αρκετό αέρα, με ουδέτερο περίπου pH. Θα τον συναντήσετε και ως κοκοφοίνικα ή coco, ενώ ορισμένα προϊόντα περιέχουν και φυσικό τριχόδερμα που στηρίζει την υγεία της ρίζας. Επειδή είναι ανανεώσιμο και σταθερό υλικό, χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ως εναλλακτική της τύρφης. Δεν πρέπει να συγχέεται με το ομώνυμο φυτό εσωτερικού χώρου, εδώ ο όρος αφορά το υπόστρωμα από τις ίνες της καρύδας.

Τι προσφέρει ο κοκκοφοίνικας στο υπόστρωμα

Το υλικό έχει πολύ υψηλό πορώδες, κοντά στο 90%, οπότε συγκρατεί νερό έως και οκτώ με δέκα φορές το βάρος του και το αποδίδει σταδιακά, ενώ η ινώδης δομή του κρατά πόρους με αέρα ακόμη και όταν είναι κορεσμένο. Έτσι η ρίζα αναπνέει και δεν σαπίζει, ενώ ταυτόχρονα δεν μένει ποτέ σε ξηρασία. Το pH του κινείται κοντά στο ουδέτερο, γύρω στο 6,0 ως 6,8, σε αντίθεση με την όξινη τύρφη, οπότε δεν χρειάζεται διόρθωση για τα περισσότερα φυτά. Είναι στείρο, χωρίς σπόρους ζιζανίων και παθογόνα, και λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε λιγνίνη αποσυντίθεται αργά και δεν συρρικνώνεται μέσα στη γλάστρα, ακόμη και σε καλλιέργειες που κρατούν μήνες. Έχει επίσης αξιόλογη ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων, οπότε κρατά θρεπτικά και τα αποδίδει σταδιακά, αν και η φυσική περιεκτικότητά του σε κάλιο και νάτριο απαιτεί προσοχή, όπως εξηγείται παρακάτω.

Σε τι διαφέρει ο κοκκοφοίνικας από την τύρφη

Οι δύο ύλες μοιάζουν στη συγκράτηση νερού, όμως έχουν σημαντικές διαφορές που καθορίζουν την επιλογή. Η πιο ουσιαστική είναι το pH, καθώς ο κοκκοφοίνικας είναι σχεδόν ουδέτερος ενώ η τύρφη είναι όξινη, καθώς και η επανύγρανση, αφού ο κοκκοφοίνικας ξαναβρέχεται εύκολα ενώ η στεγνή τύρφη γίνεται υδρόφοβη.

Σε τι μορφές κυκλοφορεί και ποια ταιριάζει πού

Στο εμπόριο ο κοκκοφοίνικας βρίσκεται είτε χαλαρός, έτοιμος για χρήση, είτε σε συμπιεσμένες πλάκες και ταμπλέτες που καταλαμβάνουν ελάχιστο χώρο και διογκώνονται με νερό. Μια πλάκα μπορεί να αποδώσει πολλαπλάσιο όγκο έτοιμου υποστρώματος, για παράδειγμα μια ταμπλέτα με λίγα λίτρα νερό δίνει γύρω στα δέκα λίτρα υλικού. Πέρα από τη συσκευασία, ο κοκκοφοίνικας διαφέρει και στη μορφή του κόκκου, κάτι που αλλάζει την ισορροπία ανάμεσα στο νερό και στον αέρα.

Πόσο κοκκοφοίνικα βάζουμε

Ο κοκκοφοίνικας μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βασικό συστατικό ενός μείγματος, σε υψηλό ποσοστό, ή ως πρόσθετο σε αναλογία περίπου 20 ως 50% μαζί με φυτόχωμα και κομπόστ. Για ακόμη καλύτερη στράγγιση συνδυάζεται με περλίτη σε ποσοστό γύρω στο 10 ως 30%. Στην υδροπονία χρησιμοποιείται συχνά σε πολύ υψηλό ποσοστό ή και καθαρός, γιατί δίνει σταθερό, αδρανές περιβάλλον με καλό αερισμό.

Πώς ετοιμάζουμε τη συμπιεσμένη πλάκα

Η συμπιεσμένη πλάκα ή ταμπλέτα ενυδατώνεται πριν τη χρήση με απλά βήματα:

• Τοποθετούμε το μπλοκ σε έναν κουβά ή μια μεγάλη λεκάνη.
• Προσθέτουμε περίπου 3 ως 4 λίτρα χλιαρό νερό για κάθε 650 γραμμάρια υποστρώματος.
• Αφήνουμε το μπλοκ να μουλιάσει 20 ως 30 λεπτά, ώσπου να απορροφήσει το νερό και να διογκωθεί.
• Στραγγίζουμε το περιττό νερό και ανακατεύουμε ώστε το υλικό να γίνει αφράτο και έτοιμο.

Μια πλάκα αποδίδει πολλαπλάσιο όγκο σε σχέση με τον όγκο της, οπότε λίγα γραμμάρια δίνουν αρκετά λίτρα έτοιμου υποστρώματος.

Πού χρησιμοποιείται ο κοκκοφοίνικας

Χρησιμοποιείται σε σπορεία και για ρίζωμα μοσχευμάτων, όπου το αφράτο, στείρο υλικό βοηθά τα νεαρά φυτά, καθώς και ως συστατικό σε μείγματα γλάστρας μαζί με φυτόχωμα και αδρανή υλικά. Είναι από τα πιο δημοφιλή υποστρώματα στην υδροπονία, γιατί τροφοδοτεί άμεσα τη ρίζα με το θρεπτικό διάλυμα και προσφέρει έξτρα αερισμό. Ταιριάζει και σε μεταφυτεύσεις και σε γενική χρήση σε λαχανικά, αρωματικά και φυτά εσωτερικού, ενώ λόγω του ουδέτερου pH αποτελεί βολική βάση για μείγματα που θα φιλοξενήσουν φυτά με διαφορετικές ανάγκες. Πέρα από τα φυτά, χρησιμοποιείται και ως υπόστρωμα σε terrarium για ερπετά και αμφίβια, γιατί διατηρεί την υγρασία χωρίς να σαπίζει.

Τι προσέχουμε

Η ποιότητα διαφέρει σημαντικά ανά προϊόν, και ο φθηνός, μη επεξεργασμένος κοκκοφοίνικας μπορεί να έχει υψηλά άλατα, γι' αυτό ο καλός κοκκοφοίνικας είναι πλυμένος και σταθεροποιημένος. Επειδή κρατά νάτριο και κάλιο και τείνει να δεσμεύει ασβέστιο και μαγνήσιο, σε εντατική καλλιέργεια συχνά προστίθεται λίπανση με ασβέστιο και μαγνήσιο. Από μόνος του είναι σχετικά φτωχός σε άμεσα διαθέσιμο άζωτο, οπότε η λίπανση συνεχίζεται κανονικά. Τέλος, οι συμπιεσμένες πλάκες πρέπει να ενυδατώνονται πλήρως πριν τη χρήση, ώστε να αποδώσουν όλο τον όγκο τους.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι ο κοκκοφοίνικας ως υπόστρωμα

Είναι υλικό από τον φλοιό της καρύδας, ελαφρύ και πορώδες, που κρατά νερό και αέρα και χρησιμοποιείται σε σπορεία, γλάστρες και υδροπονία. Έχει ουδέτερο pH και θεωρείται ανανεώσιμη εναλλακτική της τύρφης.

Κοκκοφοίνικας ή τύρφη

Ο κοκκοφοίνικας έχει ουδέτερο pH, ξαναβρέχεται εύκολα και είναι ανανεώσιμος, ενώ η τύρφη είναι όξινη και κατάλληλη κυρίως για οξύφιλα φυτά. Για γενική χρήση και για περιβαλλοντικούς λόγους προτιμάται όλο και περισσότερο ο κοκκοφοίνικας.

Πόσο κοκκοφοίνικα βάζουμε στο μείγμα

Χρησιμοποιείται είτε ως βάση σε υψηλό ποσοστό είτε ως πρόσθετο σε αναλογία 20 ως 50% μαζί με φυτόχωμα και κομπόστ, ενώ για καλύτερη στράγγιση συνδυάζεται με περλίτη σε ποσοστό γύρω στο 10 ως 30%.

Κοκκοφοίνικας ή έτοιμο φυτόχωμα

Ο κοκκοφοίνικας είναι μία πρώτη ύλη που ρυθμίζει νερό και αέρα, αλλά είναι φτωχός σε θρεπτικά. Το έτοιμο φυτόχωμα με κοκκοφοίνικα είναι μείγμα που συχνά περιέχει και λίπανση, οπότε είναι έτοιμο για φύτευση. Για δικό σας μείγμα, ο κοκκοφοίνικας συνδυάζεται με κομπόστ και περλίτη.

Τι pH έχει ο κοκκοφοίνικας

Το pH του κινείται κοντά στο ουδέτερο, γύρω στο 6,0 ως 6,8, οπότε δεν χρειάζεται διόρθωση για τα περισσότερα φυτά, σε αντίθεση με την όξινη τύρφη.

Χρειάζεται λίπανση ο κοκκοφοίνικας

Ναι. Είναι σχετικά φτωχός σε άμεσα διαθέσιμο άζωτο, οπότε η λίπανση συνεχίζεται κανονικά. Επειδή τείνει να δεσμεύει ασβέστιο και μαγνήσιο, σε εντατική καλλιέργεια προστίθεται λίπανση με ασβέστιο και μαγνήσιο.

Κοκκοφοίνικα και άλλα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα διαθέτει η κατηγορία του Farmclick, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας.

Πηγές

• PT Horticulture, Coir, a component of growing media.
• Royal Horticultural Society, Alternatives to peat-based compost.