Από τις 10 Μαρτίου οι αρχές ελέγχου τροφίμων όλων των κρατών μελών έχουν πρόσβαση στο TraceMap, ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) που ανέπτυξε η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για να επιταχύνει τις έρευνες για απάτες, μολυσμένα προϊόντα και κρούσματα τροφιμογενών νόσων. Το εργαλείο συνδέει επιχειρήσεις και προϊόντα μέσα από δύο ευρωπαϊκά συστήματα, το δίκτυο συναγερμού και συνεργασίας (ACN), όπου βρίσκονται οι ειδοποιήσεις του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές (RASFF) και οι υποθέσεις του δικτύου της ΕΕ για την απάτη στον αγροδιατροφικό τομέα, και το TRACES, όπου βρίσκονται τα εμπορικά έγγραφα και τα υγειονομικά πιστοποιητικά των εμπορευμάτων.
Πριν από το εργαλείο, η ιχνηλάτηση ενός προϊόντος από χώρα σε χώρα απαιτούσε έντυπα έγγραφα και απευθείας επικοινωνία ανάμεσα στις εθνικές αρχές, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής όπως μεταδόθηκε την ημέρα της παρουσίασης. Μια πιλοτική έκδοσή του χρησιμοποιήθηκε στην ανάκληση βρεφικού γάλακτος που παρασκευάστηκε στην Κίνα με μολυσμένο έλαιο αραχιδονικού οξέος (ARA).
Το εργαλείο φτιάχνει τον χάρτη ιχνηλασιμότητας και αποφασίζουν οι ελεγκτές
Όταν ένα κράτος μέλος επισημαίνει ένα πρόβλημα, το TraceMap καταγράφει αυτόματα από πού ήρθε ένα προϊόν και πού κατέληξε, χρησιμοποιώντας τεχνολογία γράφων και αναζήτηση για να βρει τις συνδέσεις ανάμεσα σε επιχειρήσεις και προϊόντα. Σε παρουσίαση τον Ιούνιο, η Γενική Διεύθυνση περιέγραψε το αποτέλεσμα ως ημιαυτόματη κατασκευή χαρτών ιχνηλασιμότητας και ανέφερε ότι οι έρευνες συντομεύουν «από εβδομάδες σε ώρες ή ημέρες», χωρίς να δίνει μετρήσεις.
Η Επιτροπή αναφέρει ότι στόχος είναι οι αρχές να ξοδεύουν λιγότερο χρόνο στη συλλογή πληροφοριών και περισσότερο στην επαλήθευση των δεδομένων, στην αξιολόγηση των κινδύνων και στην επιβολή των κανόνων. Το εργαλείο ετοιμάζει έτσι τον χάρτη, ενώ η απόφαση για μια ανάκληση, έναν έλεγχο ή μια κύρωση μένει στους εθνικούς ελεγκτές που το χρησιμοποιούν.
Το δίκτυο της ΕΕ κατέγραψε 1.755 ειδοποιήσεις για πιθανή απάτη το 2025
Το 2025 το δίκτυο συναγερμού και συνεργασίας διαχειρίστηκε 10.490 ειδοποιήσεις, σύμφωνα με την ετήσια έκθεσή του. Από αυτές, οι 1.755 ειδοποιήσεις αφορούσαν περιπτώσεις που ενδέχεται να οφείλονται σε σκόπιμες ενέργειες, 713 μέσω του δικτύου διοικητικής συνδρομής και συνεργασίας και 1.042 μέσω του RASFF. Η έκθεση υπολογίζει τη μείωση των περιπτώσεων αυτών σε σχέση με το 2024 στο 47% σε ένα σημείο και στο 46% σε άλλο, ενώ εντάσσει τα έλαια στην κατηγορία λίπη και έλαια χωρίς να αναφέρει χωριστά το ελαιόλαδο.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο βρήκε ανομοιόμορφους ελέγχους στο ελαιόλαδο
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εξέτασε το σύστημα ελέγχου για το ελαιόλαδο σε ειδική έκθεση που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο. Τα κράτη μέλη πρέπει να κάνουν έναν έλεγχο συμμόρφωσης ανά 1.000 τόνους ελαιολάδου, όμως οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι η Ισπανία κάνει από το 2020 πολύ λιγότερους ελέγχους κατηγορίας από όσους απαιτούνται, ενώ η Ελλάδα έκανε λιγότερους από όσους απαιτούνται κάθε χρόνο εκτός από το 2023.
Την περίοδο 2018 έως 2023 το 14% των ελέγχων βρήκε μη συμμορφούμενη επισήμανση και το 32% των ελέγχων μη συμμορφούμενη κατηγορία, δηλαδή ελαιόλαδο που δεν πληρούσε την κατηγορία που αναγράφει η ετικέτα. Οι φυσικοχημικές αναλύσεις επιβεβαίωσαν τη συμμόρφωση στο 93% των περιπτώσεων, έναντι 68% στην οργανοληπτική αξιολόγηση από ομάδα γευσιγνωσίας, ενώ περίπου το ένα τρίτο των περιπτώσεων μη συμμορφούμενης κατηγορίας αποδόθηκε με σαφήνεια σε αλλοίωση του ελαιολάδου.
Αποτελέσματα των ελέγχων συμμόρφωσης του ελαιολάδου στην ΕΕ, 2018 έως 2023. Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, ειδική έκθεση 01/2026.
Η Ισπανία και η Ιταλία έχουν πλήρως αναπτυγμένες αναλύσεις κινδύνου για να αποφασίζουν ποια ελαιόλαδα θα ελέγξουν, ενώ οι αναλύσεις της Ελλάδας και του Βελγίου είναι γενικές και παραλείπουν κριτήρια που ενδέχεται να έχουν σημασία. Η Ισπανία και η Ιταλία τηρούν επίσης ηλεκτρονικά μητρώα για κάθε διακίνηση ελιάς και ελαιολάδου, ενώ την περίοδο του ελέγχου η Ελλάδα δήλωσε ότι ετοίμαζε ψηφιακό σύστημα για τις υποχρεωτικές δηλώσεις. Η έκθεση δεν αναφέρει ούτε την ΤΝ ούτε το RASFF.
Το μεγαλύτερο μέρος του ελαιολάδου που εισάγει η ΕΕ έρχεται από την Τυνησία
Η ΕΕ εισάγει ποσότητα ίση με περίπου το 9% της ετήσιας παραγωγής της σε ελαιόλαδο, και η Τυνησία έδωσε το 75% της ποσότητας που εισήχθη από την περίοδο 2019/2020 έως την περίοδο 2023/2024, με δεύτερη την Τουρκία στο 7,8%, σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο. Κανένα από τα κράτη μέλη που επισκέφθηκαν οι ελεγκτές δεν λάμβανε ρητά υπόψη το εισαγόμενο ελαιόλαδο στις αναλύσεις κινδύνου για τα φυτοφάρμακα και τους άλλους ρύπους. Η Ελλάδα ξεκίνησε ελέγχους στο ελαιόλαδο στους σταθμούς συνοριακού ελέγχου μόλις το 2024, ενώ στην Ιταλία δεν ελέγχθηκε κανένα φορτίο στα κύρια σημεία εισόδου ελαιολάδου το 2023 και το 2024.
Από τον Σεπτέμβριο του 2027 η ανάλυση κινδύνου στα τελωνεία της ΕΕ θα μπορεί να χρησιμοποιεί συστήματα ΤΝ, με βάση τον νέο τελωνειακό κώδικα, ο οποίος ζητά επίσης από τον τελωνειακό κόμβο δεδομένων να αξιοποιεί το RASFF.
Τέσσερα σημεία που ελέγχει ένας εισαγωγέας ή εξαγωγέας ελαιολάδου
- Έγγραφα: τα εμπορικά έγγραφα και τα υγειονομικά πιστοποιητικά στο TRACES είναι μέρος των δεδομένων που συνδέει το εργαλείο, οπότε από την ακρίβειά τους εξαρτάται τι βλέπει ο ελεγκτής στον χάρτη ιχνηλασιμότητας.
- Κατηγορία: η κατηγορία της ετικέτας πρέπει να επιβεβαιώνεται και στη χημική ανάλυση και στην ομάδα γευσιγνωσίας, και αφού μέρος των αποτυχιών προήλθε από αλλοιωμένο ελαιόλαδο, ρόλο παίζουν και η αποθήκευση και ο χρόνος ως την πώληση.
- Προέλευση: οι ελεγκτές δεν μπόρεσαν να επιβεβαιώσουν την προέλευση τεσσάρων ελαιολάδων που προέρχονταν από περισσότερα του ενός κράτη μέλη ή ήταν μείγματα ελαιολάδου από την ΕΕ και από τρίτες χώρες, οπότε τα χαρμάνια χρειάζονται αρχεία που δείχνουν από πού προέρχεται κάθε μέρος. Η ανάμειξη και η ψευδής επισήμανση είναι γνωστές μορφές απάτης στο ελαιόλαδο.
- Εισαγωγές: οι έλεγχοι στο εισαγόμενο ελαιόλαδο στους σταθμούς συνοριακού ελέγχου ήταν σπάνιοι σε δύο από τα τέσσερα κράτη μέλη που επισκέφθηκαν οι ελεγκτές, και το Ελεγκτικό Συνέδριο συνιστά οι οδηγίες για τους ελέγχους ρύπων να λαμβάνουν ρητά υπόψη τις εισαγωγές.
Πηγές
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων. (2026). TraceMap: Using AI to strengthen food safety and tackle food fraud. DG SANTE newsroom, 16 Μαρτίου 2026.
- Eunews. (2026). Food safety, the EU presents TraceMap, the AI against fraud and contaminated food. 10 Μαρτίου 2026.
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων. (2026). TraceMap presentation to the Market Advisory Council. Βρυξέλλες, 12 Ιουνίου 2026.
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2026). Alert and Cooperation Network annual report 2025. Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων.
- Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. (2026). Control systems for olive oil in the EU: a comprehensive framework, but unevenly applied. Ειδική έκθεση 01/2026.
