Ο νέος ενωσιακός τελωνειακός κώδικας, ο κανονισμός (ΕΕ) 2026/2108, δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ στις 19 Σεπτεμβρίου, τέθηκε σε ισχύ την επόμενη ημέρα και εφαρμόζεται στο μεγαλύτερο μέρος του από τις 21 Σεπτεμβρίου 2027. Ο κανονισμός ορίζει την ανάλυση κινδύνου, δηλαδή τη δουλειά με την οποία τα τελωνεία αποφασίζουν ποια εμπορεύματα θα ελέγξουν, ως επεξεργασία δεδομένων για τον εντοπισμό ή τον ποσοτικό προσδιορισμό δυνητικών κινδύνων «με χρήση, κατά περίπτωση, αναλυτικών μεθόδων και συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ)». Ο ορισμός παραπέμπει στον κανονισμό για την τεχνητή νοημοσύνη, σύμφωνα με τον οποίο σύστημα ΤΝ είναι ένα μηχανικό σύστημα που συνάγει από τα δεδομένα που λαμβάνει πώς να παράγει προβλέψεις, συστάσεις ή αποφάσεις.
Στο προοίμιό του ο κανονισμός σημειώνει ότι η ταχεία τεχνολογική εξέλιξη, ιδίως της τεχνητής νοημοσύνης, θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στις δραστηριότητες των τελωνειακών αρχών, και ειδικά στην ανάλυση κινδύνου σε πραγματικό χρόνο. Για μια επιχείρηση που εισάγει τρόφιμα στην ΕΕ, το ερώτημα είναι τι θα κάνει το λογισμικό με τα δεδομένα της και ποιος αποφασίζει τι θα γίνει με ένα φορτίο.
Το λογισμικό επισημαίνει τον κίνδυνο και τα μέτρα τα παίρνουν οι τελωνειακές αρχές
Σύμφωνα με τους ορισμούς του κανονισμού, η αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων, πληροφοριών ή εγγράφων δίνει πρώτα ένα σήμα, την ένδειξη δυνητικού κινδύνου. Ακολουθεί το «αποτέλεσμα ανάλυσης κινδύνου», ο προσδιορισμός δηλαδή ότι ένας κίνδυνος υπάρχει ή δεν υπάρχει, «βάσει αυτόματης διαδικασίας ή από περαιτέρω ανθρώπινη αξιολόγηση του σήματος κινδύνου», και στο τέλος τα μέτρα μετριασμού του κινδύνου, όπως η οδηγία στον μεταφορέα να μη φορτώσει τα εμπορεύματα ή το αίτημα για πρόσθετες πληροφορίες.
Με βάση το άρθρο 55, η Επιτροπή, η νέα Τελωνειακή Αρχή της ΕΕ και οι εθνικές τελωνειακές αρχές καθορίζουν, πρωταρχικά με βάση την αυτοματοποιημένη ανάλυση κινδύνων, αν τα εμπορεύματα, οι οικονομικοί φορείς ή οι εφοδιαστικές αλυσίδες θα υπαχθούν σε τέτοια μέτρα, καθώς και πού και πότε. Η Τελωνειακή Αρχή της ΕΕ διαχειρίζεται τους κινδύνους σε επίπεδο Ένωσης και στέλνει σήματα και συστάσεις ελέγχου, ενώ οι εθνικές αρχές κάνουν τη δική τους ανάλυση και λαμβάνουν τα μέτρα. Επειδή το αποτέλεσμα μπορεί να προκύψει και αυτόματα, ο τελωνειακός κώδικας δεν απαιτεί να εξετάζει άνθρωπος κάθε σήμα, ενώ κάθε σύστημα ΤΝ που χρησιμοποιείται πρέπει να συμμορφώνεται με τον κανονισμό για την ΤΝ, όπως ορίζει το άρθρο 38.
Ο τελωνειακός κόμβος δεδομένων της ΕΕ θα συγκεντρώνει τα δεδομένα της ανάλυσης
Ο κανονισμός δημιουργεί τον τελωνειακό κόμβο δεδομένων της ΕΕ, ένα κεντρικό ενωσιακό σύστημα για τα δεδομένα που δίνουν οι επιχειρήσεις στα τελωνεία. Σύμφωνα με το άρθρο 38, ο κόμβος καθιστά δυνατή την ανάλυση κινδύνου, την οικονομική ανάλυση και την ανάλυση δεδομένων, «μεταξύ άλλων μέσω της χρήσης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης» σύμφωνα με τον κανονισμό για την ΤΝ. Το προοίμιο προσθέτει ότι ο κόμβος θα πρέπει να αξιοποιεί τις υφιστάμενες ενωσιακές πηγές πληροφοριών κινδύνου, ανάμεσά τους το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές (RASFF) και το Safety Gate για τα μη εδώδιμα προϊόντα, και να υποστηρίζει την προγνωστική ανάλυση για τα φορτία που μπαίνουν στην Ένωση ή βγαίνουν από αυτήν.
Οι διατάξεις για τις πωλήσεις από απόσταση και οι περισσότερες διατάξεις για την Τελωνειακή Αρχή της ΕΕ εφαρμόζονται από την 1η Ιουλίου 2028. Οι υπόλοιπες επιχειρήσεις μπορούν να αρχίσουν να χρησιμοποιούν τον κόμβο εθελοντικά από την 1η Μαρτίου 2031, ενώ έως την 1η Μαρτίου 2034 θα πρέπει να τον χρησιμοποιούν όλοι οι οικονομικοί φορείς.
Ο εισαγωγέας ευθύνεται για τα δεδομένα και για τη συμμόρφωση με τους κανόνες για τα τρόφιμα
Το άρθρο 27 ορίζει ότι υπάρχει μόνον ένας εισαγωγέας κάθε φορά. Ο εισαγωγέας παρέχει στις τελωνειακές αρχές ή θέτει στη διάθεσή τους όλες τις πληροφορίες που απαιτούνται πριν από την παράδοση των εμπορευμάτων, διασφαλίζει την καταβολή των δασμών και φροντίζει να συμμορφώνονται τα εμπορεύματα με την υπόλοιπη νομοθεσία που εφαρμόζουν τα τελωνεία, τηρώντας αρχεία για τη συμμόρφωση αυτή. Ο κανονισμός αναθέτει τις υποχρεώσεις αυτές στον εισαγωγέα χωρίς καμία εξαίρεση για τα δεδομένα που έχει συμπληρώσει λογισμικό.
Το άρθρο 55 προβλέπει επίσης ότι τα τελωνεία λαμβάνουν υπόψη κάθε κοινοποιημένη περίπτωση μη συμμόρφωσης του εισαγωγέα με αυτή τη νομοθεσία, για τον καθορισμό του προφίλ κινδύνου του. Μια παράβαση των κανόνων για την ασφάλεια των τροφίμων ή την υγεία των φυτών που έχει κοινοποιηθεί στα τελωνεία γίνεται έτσι μέρος των στοιχείων του εισαγωγέα που εξετάζει η ανάλυση.
Η Τυνησία έδωσε το μεγαλύτερο μέρος του ελαιολάδου που εισήγαγε η ΕΕ από τρίτες χώρες το 2025
Το 2025 η ΕΕ εισήγαγε 189.209 τόνους ελαιολάδου από χώρες εκτός ΕΕ, αξίας 724 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τη Eurostat. Από την Τυνησία ήρθαν 155.637 τόνοι, δηλαδή το 82% της ποσότητας, έναντι 63% το 2024, ενώ αγοραστές στην Ιταλία, την Ισπανία και τις ΗΠΑ στράφηκαν στο τυνησιακό λάδι για να καλύψουν την έλλειψη ελληνικού. Οι εισαγωγές από την Τουρκία μειώθηκαν από 31.164 τόνους το 2024 σε 5.535 τόνους το 2025, δηλαδή από το 16% σε περίπου 3% του συνόλου.
Εισαγωγές ελαιολάδου (ΣΟ 1509) της ΕΕ από χώρες εκτός ΕΕ ανά προέλευση, σε χιλιάδες τόνους, 2023 έως 2025. Πηγή: Eurostat, EU trade since 1988 by HS2-4-6 and CN8 (DS-045409).
Ο κανονισμός δεν ορίζει ποια κριτήρια κινδύνου θα εφαρμόζονται στο ελαιόλαδο ή σε οποιοδήποτε άλλο προϊόν. Τα κοινά κριτήρια κινδύνου και τους τομείς όπου θα δίνεται προτεραιότητα στους ελέγχους τα καθορίζει η Επιτροπή, την οποία μπορεί να συνδράμει η Τελωνειακή Αρχή της ΕΕ με προτάσεις και τεχνογνωσία, σύμφωνα με το άρθρο 57.
Τέσσερα σημεία που ελέγχει ένας εισαγωγέας πριν από τον Σεπτέμβριο του 2027
- Δεδομένα: ποιος στην επιχείρηση δίνει τα τελωνειακά δεδομένα και αν είναι πλήρη πριν από την παράδοση των εμπορευμάτων. Το ίδιο ισχύει όταν τα στοιχεία της αποστολής τα συμπληρώνουν εργαλεία ΤΝ που κλείνουν ναύλους ή άλλο λογισμικό.
- Αρχεία συμμόρφωσης: τα αρχεία για την ασφάλεια των τροφίμων, την υγεία των φυτών και τη γνησιότητα των προϊόντων, φυλαγμένα ώστε να μπορούν να δειχθούν στα τελωνεία, αφού κάθε κοινοποιημένη μη συμμόρφωση λαμβάνεται υπόψη στο προφίλ κινδύνου του εισαγωγέα. Για το ελαιόλαδο ο κίνδυνος της διατροφικής απάτης είναι γνωστός.
- Επισημάνσεις: ποιος στην επιχείρηση ή στον τελωνειακό αντιπρόσωπό της απαντά όταν ένα φορτίο επισημανθεί, αφού το αποτέλεσμα μπορεί να προκύψει αυτόματα ή από αξιολόγηση τελωνειακού υπαλλήλου.
- Ημερομηνίες: 21 Σεπτεμβρίου 2027 για το μεγαλύτερο μέρος του κώδικα, 1η Ιουλίου 2028 για τις πωλήσεις από απόσταση και τα καθήκοντα της Τελωνειακής Αρχής της ΕΕ, 1η Μαρτίου 2031 για την εθελοντική χρήση του κόμβου και 1η Μαρτίου 2034 για όλους.
Πηγές
- Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2026). Κανονισμός (ΕΕ) 2026/2108 για τη θέσπιση του ενωσιακού τελωνειακού κώδικα και της Τελωνειακής Αρχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 19 Σεπτεμβρίου 2026.
- Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2024). Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη (πράξη για την τεχνητή νοημοσύνη). Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
- Eurostat. (2026). EU trade since 1988 by HS2-4-6 and CN8 (DS-045409). Eurostat Comext, ενημέρωση 16 Οκτωβρίου 2026.
