Εβδομαδιαία ενημέρωση για τις ανακλήσεις τροφίμων στην Ευρώπη
Το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF) εξέδωσε 109 ειδοποιήσεις ασφάλειας την τελευταία εβδομάδα, αποκαλύπτοντας σημαντικά μοτίβα κινδύνων που απαιτούν άμεση προσοχή από αγρότες, εμπόρους χονδρικής και από όλους όσους εμπλέκονται στον αγροδιατροφικό τομέα σε όλη την Ευρώπη. Οι ειδοποιήσεις αυτής της εβδομάδας δείχνουν πως τα προβλήματα με τις μυκοτοξίνες, τα απαγορευμένα φυτοφάρμακα και τους μικροβιολογικούς κινδύνους παραμένουν και συνεχίζουν να απειλούν τις αλυσίδες εφοδιασμού και την πρόσβαση στις αγορές.
Βασικά σημεία
- Συνολικές ανακλήσεις: 109 (99 για τρόφιμα, 7 για ζωοτροφές και 3 για υλικά σε επαφή με τρόφιμα)
- Φρέσκα προϊόντα: Φρούτα και λαχανικά κατέγραψαν 26 ανακλήσεις (23,9% του συνόλου), ακολουθούμενα από συμπληρώματα διατροφής (12), προϊόντα κρέατος (11) και ξηρούς καρπούς/σπόρους (10).
- Χώρες με τις περισσότερες ανακλήσεις: Η Τουρκία βρέθηκε στην κορυφή με 14 ανακλήσεις (12,8%), ακολουθούμενη από τις ΗΠΑ (9) και τη Γαλλία (8).
- Κύριοι κίνδυνοι: Οι αφλατοξίνες κυριάρχησαν με 18 περιπτώσεις, ακολουθούμενες από ωχρατοξίνη Α (7), Salmonella (11) και το απαγορευμένο φυτοφάρμακο chlorpyrifos (4).
- Αποξηραμένα σύκα Τουρκίας: 13 ανακλήσεις σχετίζονται με αποξηραμένα τουρκικά σύκα λόγω αφλατοξινών και ωχρατοξίνης Α, αντιπροσωπεύοντας το 50% όλων των ανακλήσεων φρούτων και λαχανικών.
- Βιολογικά προϊόντα : Τρία βιολογικά προϊόντα από την Τουρκία (όλα παρτίδες αποξηραμένων σύκων) βρέθηκαν μολυσμένα με μυκοτοξίνες, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για την αξιοπιστία των πιστοποιήσεων.
Κύριες κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ανακλήσεις
Γράφημα 1: Οι 5 κατηγορίες προϊόντων με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 46)
Η κατανομή των ανακλήσεων δείχνει πού εντοπίζονται τα μεγαλύτερα κενά στα ευρωπαϊκά συστήματα ασφάλειας τροφίμων. Τα φρούτα και τα λαχανικά αναδείχθηκαν ως η πιο προβληματική κατηγορία, με σχεδόν το ένα τέταρτο όλων των ειδοποιήσεων. Το υψηλό αυτό ποσοστό αντικατοπτρίζει τόσο την ευαισθησία των νωπών προϊόντων σε επιμολύνσεις όσο και τον αυστηρό έλεγχο που υφίστανται στα σύνορα της ΕΕ.
Τα συμπληρώματα διατροφής αντιστοιχούν στο 11% των ειδοποιήσεων, ενώ τα προϊόντα κρέατος (εκτός πουλερικών) καλύπτουν το 10,1%. Η παρουσία ξηρών καρπών και σπόρων στις πέντε πρώτες κατηγορίες (9,2%) δείχνει πως το πρόβλημα των αφλατοξινών παραμένει διαχρονικό στις εισαγωγές αποξηραμένων φρούτων και ξηρών καρπών.
Οι ζωοτροφές εμφάνισαν 7 ανακλήσεις, μεταξύ των οποίων ανησυχίες για διοξίνες σε πολτό μήλου από την Πολωνία και αφλατοξίνη B1 σε καλαμπόκι από τη Βραζιλία, ουσίες που μπορούν να περάσουν στην τροφική αλυσίδα μέσω των ζώων.
Εστίαση στα νωπά προϊόντα
Τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά παραμένουν η πιο ευάλωτη κατηγορία στην ευρωπαϊκή παρακολούθηση ασφάλειας τροφίμων. Με 26 ανακλήσεις μέσα σε μία εβδομάδα, ο τομέας βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση λόγω υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, μυκοτοξινών και ελλιπούς ποιοτικού ελέγχου στις χώρες εξαγωγής.
Οι παραβάσεις που σχετίζονται με φυτοφαρμάκα ήταν οι συχνότερες, με 11 περιπτώσεις μη εγκεκριμένων ουσίων ή υπολειμμάτων που ξεπέρασαν τα επιτρεπτά όρια. Η παρουσία του chlorpyrifos αναφέρθηκε σε 4 ανακλήσεις από Ουκρανία, Εκουαδόρ, Αίγυπτο και Κόσοβο, δείχνοντας σοβαρές ελλείψεις στα συστήματα συμμόρφωσης των εξαγωγέων.
Το πιο χαρακτηριστικό φαινόμενο της εβδομάδας ήταν τα τουρκικά αποξηραμένα σύκα. Δεκατρείς ανακλήσεις συνδέθηκαν με παρτίδες από την Τουρκία, με επίπεδα που έφταναν ως και 20 φορές πάνω από τα νόμιμα όρια, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές. Οι μολυσματικοί παράγοντες περιλάμβαναν αφλατοξίνη B1, συνολικές αφλατοξίνες και ωχρατοξίνη Α, που παράγονται κατά την αποξήρανση και αποθήκευση όταν δεν τηρούνται οι κατάλληλες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας.
Το πρόβλημα αυτό είναι μακροχρόνιο. Οι επιθεωρήσεις της ΕΕ έχουν επανειλημμένα εντοπίσει αδυναμίες στα τουρκικά συστήματα ελέγχου. Παρά τα προγράμματα προ-εξαγωγικών ελέγχων, η μόλυνση επιμένει, δείχνοντας βαθύτερα προβλήματα στις πρακτικές παραγωγής, αποξήρανσης και αποθήκευσης στην περιοχή του Αιγαίου, όπου παράγεται το 90% των τουρκικών σύκων.
Παράλληλα, σημειώθηκαν και μικροβιολογικές επιμολύνσεις. Εντοπίστηκε Ι σε καρύδα από την Ινδονησία, ενώ διάφορα ευρωπαϊκά φυλλώδη λαχανικά βρέθηκαν θετικά σε παθογόνα στελέχη E. coli και Listeria monocytogenes.
Υπερβολικά επίπεδα νιτρικών σε σπανάκι από την Ισπανία και πολλαπλές παραβάσεις φυτοφαρμάκων σε εξωτικά λαχανικά, όπως pak choi (με υπολείμματα lambda-cyhalothrin), passion fruti (τρεις μη εγκεκριμένες ουσίες) και φρέσκο άνηθο (τρεις δραστικές ουσίες, μεταξύ αυτών cypermethrin), αποδεικνύουν πως τα προβλήματα ασφάλειας αφορούν ολόκληρο το φάσμα των νωπών προϊόντων.
Πλήρης λίστα φρούτων και λαχανικών που ανακλήθηκαν
Φρέσκα φρούτα και λαχανικά
- Σόγια (Ουκρανία): chlorpyrifos
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): αφλατοξίνες B1 & συνολικές (πολλαπλές ειδοποιήσεις)
- Αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): ωχρατοξίνη Α (πολλαπλές ειδοποιήσεις)
- Βιολογικά αποξηραμένα σύκα (Τουρκία): αφλατοξίνες & ωχρατοξίνη Α
- Μπανάνα (Εκουαδόρ): chlorpyrifos
- Μπανάνα (Κολομβία): carbendazim & benomyl
- Καρύδα (Ινδονησία): Salmonella Agona
- Passion fruit (Κολομβία): dinotefuran, flonicamid, fluopicolide
- Μαύρες ελιές (Αίγυπτος): chlorpyrifos
- Αγγουράκια τουρσί (Κόσοβο): chlorpyrifos
- Κυδώνι (Συρία): dimethoate & omethoate
- Σπανάκι (Ισπανία): υψηλή περιεκτικότητα σε νιτρικά
- Pak choi (Ιταλία): lambda-cyhalothrin
- Φρέσκος άνηθος (Ουζμπεκιστάν): penconazole, profenofos, cypermethrin
- Φασολάκια (Σρι Λάνκα): carbofuran
Δημητριακά και σιτηρά
- Σιτάρι (Γαλλία/Ιταλία): tetramethrin (μη εγκεκριμένο)
- Ρύζι basmati (Ινδία): ωχρατοξίνη Α
- Ρύζι (Πακιστάν): αφλατοξίνη B1
- Ακατέργαστο καλαμπόκι (Γαλλία): αφλατοξίνες B1 & συνολικές
- Ζυμαρικά σκληρού σίτου (Ιταλία): κομμάτια γυαλιού (ξένο σώμα)
Ξηροί καρποί και σπόροι
- Φουντούκια (Αζερμπαϊτζάν μέσω Τουρκίας): αφλατοξίνη B1
- Αραχίδες (Αργεντινή): αφλατοξίνες B1 & συνολικές (πολλαπλές ειδοποιήσεις)
- Πυρήνες φιστικιών (Νικαράγουα): αφλατοξίνη B1
- Σουσάμι (Νιγηρία): Salmonella
- Σουσάμι (Ουγκάντα): Salmonella
- Καρύδια (ΗΠΑ): προβλήματα υγρασίας/ποιότητας
- Φιστίκια (Ιράν): αφλατοξίνες B1 & συνολικές (2 ειδοποιήσεις)
Από πού προέρχονται τα τρόφιμα που ανακλήθηκαν;
Γράφημα 2: Οι 5 χώρες με τις περισσότερες ειδοποιήσεις RASFF (Εβδομάδα 46)
Η γεωγραφική ανάλυση δείχνει σαφή περιφερειακά μοτίβα κινδύνου. Η Τουρκία κατέχει την πρώτη θέση ως χώρα προέλευσης με 12,8% των συνολικών ανακλήσεων, κυρίως λόγω μυκοτοξινών σε αποξηραμένα σύκα και ξηρούς καρπούς. Το ζεστό, υγρό κλίμα ευνοεί την ανάπτυξη του μύκητα Aspergillus που παράγει αφλατοξίνες.
Οι εσωτερικές ανακλήσεις εντός ΕΕ αντιστοιχούν στο 33% του συνόλου (36 ανακλήσεις). Η Γαλλία ηγήθηκε με 8, ακολουθούμενη από Πολωνία (6), Ολλανδία και Ιταλία (5). Οι ανακλήσεις αυτές περιλάμβαναν περιστατικά επιμόλυνσης με Salmonella σε πουλερικά, STEC (E. coli που παραράγει την τοξίνη Shiga) σε τυριά από απαστερίωτο γάλα και Listeria monocytogenes σε γαλακτοκομικά. Το υψηλό αυτό ποσοστό δείχνει ότι τα προβλήματα ασφάλειας δεν περιορίζονται στις εισαγωγές αλλά αφορούν και την εγχώρια παραγωγή, ειδικά στα ωμά ή ελάχιστα επεξεργασμένα ζωικά προϊόντα.
Οι ασιατικοί εξαγωγείς είχαν έντονη παρουσία στις καταγραφές των ανακλήσεων. Η Ινδία στ=υνδέθηκε με 5 περιστατικά ανακλήσεων (αλκαλοειδή πυρρολιζιδίνης σε κύμινο, ωχρατοξίνη Α σε ρύζι basmati), ενώ η Κίνα με 4. Η Ινδονησία (καρύδα με Salmonella Agona) και η Σρι Λάνκα (φασολάκια με carbofuran) αναδεικνύουν κενά εποπτείας στις γεωργικές πρακτικές της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Οι χώρες της Λατινικής Αμερικής κατέγραψαν παραβάσεις σε μπανάνες από Εκουαδόρ και Κολομβία (chlorpyrifos, carbendazim) και σε passion fruit με τρεις μη εγκεκριμένες δραστικές ουσίες. Δεδομένου ότι οι χώρες αυτές αποτελούν σημαντικούς εξαγωγείς τροπικών φρούτων προς την Ευρώπη, τα ευρήματα αυτά είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά.
Η Μέση Ανατολή και η Βόρεια Αφρική εμφάνισαν επίσης αυξημένο κίνδυνο, με παραδείγματα όπως οι μαύρες ελιές της Αιγύπτου (chlorpyrifos), τα κυδώνια της Συρίας (dimethoate/omethoate) και αρκετές αποστολές μπαχαρικών και ξηρών καρπών από τη Βόρεια Αφρική.
Από τα εβδομαδιαία δεδομένα στις καθημερινές αποφάσεις
Αν κάποιος δει αυτές τις ειδοποιήσεις μεμονωμένα, η εικόνα μπορεί να φαίνεται χαοτική. Όμως για κάθε παραγωγό ή έμπορο, αυτά τα δεδομένα λειτουργούν σαν χάρτης κινδύνου. Τα προβλήματα συγκεντρώνονται σε λίγες βασικές περιοχές: μυκοτοξίνες σε σύκα και ξηρούς καρπούς, μη συμμορφούμενα φυτοφάρμακα σε φρέσκα φρούτα και λαχανικά, και περίπλοκες εφοδιαστικές αλυσίδες όπου χάνεται ο έλεγχος ή η ιχνηλασιμότητα.
Για τους αγρότες και τους συνεταιρισμούς, το μήνυμα δεν είναι ότι οι εξαγωγές είναι υπερβολικά ριψοκίνδυνες, αλλά ότι τα πρότυπα γίνονται όλο και πιο αυστηρά. Η τήρηση απλών πρακτικών έχει πλέον καθοριστική σημασία: καθαροί χώροι αποξήρανσης, αποφυγή ανάμειξης παρτίδων, καταγραφή κάθε επέμβασης, έλεγχος υγρασίας στις αποθήκες, και διαφανής επικοινωνία με τους αγοραστές για τα αποτελέσματα των αναλύσεων.
Οι μυκοτοξίνες και τα μη εγκεκριμμένα φυτοφάρμακα σπάνια αποτελούν ατύχημα. Συνήθως αντικατοπτρίζουν πρακτικές που έχουν ανεχθεί για χρόνια, μέχρι τη στιγμή που μια εργαστηριακή ανάλυση ή μια απορριφθείσα αποστολή αποκαλύπτει το πραγματικό τους κόστος.
