Οι εκτάσεις που καλλιεργούνται βιολογικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν σημαντικά την τελευταία δεκαετία. Μεταξύ 2013 και 2023 προστέθηκαν περίπου 76 εκατομμύρια στρέμματα (7,6 εκατομμύρια εκτάρια) βιολογικών καλλιεργειών, αύξηση 84%.
Μέχρι το 2023, περίπου 10,8% των γεωργικών εκτάσεων της ΕΕ καλλιεργούνταν με βιολογικές πρακτικές γεγόνος που πρόκειται για ουσιαστική πρόοδο.
Ωστόσο, ο ευρωπαϊκός στόχος παραμένει πολύ πιο φιλόδοξος. Η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο το 25% των γεωργικών εκτάσεων να καλλιεργείται βιολογικά έως το 2030, και με τον σημερινό ρυθμό επέκτασης η Ευρώπη δύσκολα θα τον επιτύχει.
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, που δημοσιεύθηκαν στην έκδοση Key Figures on the European Food Chain 2025, σκιαγραφούν έναν τομέα που αναπτύσσεται σταθερά, αλλά με μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών. Ορισμένες χώρες βρίσκονται ήδη αρκετά μπροστά, ενώ άλλες μόλις ξεκινούν.
Το χάσμα ανάμεσα στις πολιτικές φιλοδοξίες και την πραγματικότητα στο χωράφι θέτει ένα ουσιαστικό ερώτημα για κάθε παραγωγό που σκέφτεται τη μετάβαση: αξίζει τελικά η στροφή στη βιολογική γεωργία;
Οι αριθμοί δείχνουν πρόοδο, όμως ο στόχος του 2030 είναι πολύ πιο απαιτητικός
Η μετάβαση από 10,8% σε 25% μέσα σε επτά χρόνια σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να μετατρέψει σε βιολογική καλλιέργεια περίπου 230 εκατομμύρια στρέμματα (23 εκατομμύρια εκτάρια) επιπλέον γεωργικής γης.
Για να γίνει πιο κατανοητό το μέγεθος της πρόκλησης: οι βιολογικές εκτάσεις στην ΕΕ αυξήθηκαν από περίπου 95 εκατομμύρια στρέμματα (9,5 εκατομμύρια εκτάρια) το 2012 σε 147 εκατομμύρια στρέμματα (14,7 εκατομμύρια εκτάρια) το 2020. Δηλαδή προστέθηκαν 52 εκατομμύρια στρέμματα (5,2 εκατομμύρια εκτάρια) μέσα σε οκτώ χρόνια.
Για να επιτευχθεί ο στόχος του 2030, ο ρυθμός επέκτασης θα έπρεπε να είναι σχεδόν τετραπλάσιος. Με τις πολιτικές που ισχύουν σήμερα, κάτι τέτοιο δύσκολα φαίνεται ρεαλιστικό.
Παράλληλα, η ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας στην Ευρώπη δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Οι χώρες που προηγούνται και εκείνες που μένουν πίσω παρουσιάζουν πολύ διαφορετική εικόνα:
- Αυστρία: 25,3% των γεωργικών εκτάσεων, έχει ήδη φτάσει τον στόχο του 2030
- Εσθονία (22,8%), Πορτογαλία (22,5%) και Ιταλία (18,8%) βρίσκονται επίσης πολύ κοντά
- Ελλάδα: σταθερή αύξηση, με το ποσοστό να φτάνει το 12,2%
- Στο χαμηλότερο άκρο βρίσκονται η Μάλτα (0,8%), η Βουλγαρία (3,0%) και η Ιρλανδία (4,3%)
Συνολικά, ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ανεβαίνει κυρίως χάρη σε λίγες χώρες που προχωρούν γρήγορα, και όχι λόγω μιας ευρείας, ομοιόμορφης μετάβασης σε όλη την ήπειρο.
Παρά τις δυσκολίες, η κατεύθυνση είναι ξεκάθαρη. Το μερίδιο των βιολογικών καλλιεργειών στις γεωργικές εκτάσεις της ΕΕ σχεδόν διπλασιάστηκε μεταξύ 2013 και 2023. Και αυτό συνέβη παρά την έντονη μεταβλητότητα στο κόστος των εισροών, την πανδημία και την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος.
Οι βιολογικές εκμεταλλεύσεις είναι μεγαλύτερες, πιο παραγωγικές και δημιουργούν περισσότερη απασχόληση
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα στα στοιχεία της Eurostat είναι ότι οι βιολογικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην ΕΕ είναι, κατά μέσο όρο, σημαντικά μεγαλύτερες από τις συμβατικές. Σύμφωνα με τα δεδομένα για το 2020, μια μέση βιολογική εκμετάλλευση:
- κάλυπτε περίπου 424 στρέμματα (42,4 εκτάρια), έναντι 159 στρεμμάτων (15,9 εκτάρια) για τις συμβατικές εκμεταλλεύσεις
- παρήγαγε τυπική απόδοση €86.400, έναντι €37.500
- διέθετε περίπου 21,7 μονάδες ζωικού κεφαλαίου, έναντι 12,5
- απασχολούσε σχεδόν διπλάσια εργασία, με 1,5 ετήσιες μονάδες εργασίας έναντι 0,8
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η βιολογική γεωργία στην Ευρώπη δεν αφορά μόνο διαφορετικές πρακτικές καλλιέργειας, αλλά συχνά και μεγαλύτερη κλίμακα εκμετάλλευσης και υψηλότερη ένταση εργασίας.
.jpg)
Σημασία έχει και το είδος των εκτάσεων που καλλιεργούνται βιολογικά
Εξίσου σημαντικό είναι και το είδος των εκτάσεων που καλλιεργούνται βιολογικά. Από τα 147 εκατομμύρια στρέμματα (14,7 εκατομμύρια εκτάρια) βιολογικών εκτάσεων στην ΕΕ το 2020:
- οι μόνιμοι βοσκότοποι αντιστοιχούσαν σε περίπου 62 εκατομμύρια στρέμματα (6,2 εκατομμύρια εκτάρια), δηλαδή 42%
- οι αροτραίες καλλιέργεις σε περίπου 68 εκατομμύρια στρέμματα (6,8 εκατομμύρια εκτάρια), δηλαδή 46%
- οι μόνιμες καλλιέργειες, όπως ελιές, αμπέλια και οπωροφόρα δέντρα, σε περίπου 17 εκατομμύρια στρέμματα (1,7 εκατομμύρια εκτάρια), δηλαδή 12%
Το μεγάλο ποσοστό των βοσκοτόπων έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η μετατροπή των βοσκοτόπων σε βιολογική διαχείριση είναι συνήθως πιο απλή από ό,τι στις αρόσιμες καλλιέργειες ή στις εντατικές δενδρώδεις καλλιέργειες. Οι πιο απαιτητικές μετατροπές, εκείνες που απαιτούν επανασχεδιασμό της φυτοπροστασίας, της γονιμότητας του εδάφους και των αμειψισπορών, εξακολουθούν να έχουν τη μεγαλύτερη απόσταση να διανύσουν.
Παράλληλα, οι βιολογικές εκμεταλλεύσεις αντιστοιχούσαν μόλις στο 2,7% του συνόλου των γεωργικών εκμεταλλεύσεων της ΕΕ το 2020, παρότι κάλυπταν περίπου 6,8% των γεωργικών εκτάσεων. Το στοιχείο αυτό δείχνει κάτι σημαντικό: μέχρι σήμερα, η μετάβαση στη βιολογική γεωργία έχει προχωρήσει κυρίως από μεγαλύτερες και οικονομικά ισχυρότερες εκμεταλλεύσεις, που μπορούν να απορροφήσουν το αρχικό κόστος και τη μείωση εισοδήματος κατά τη μεταβατική περίοδο.
Οι μικρότερες εκμεταλλεύσεις, που εξακολουθούν να αποτελούν την πλειονότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας, έχουν κινηθεί πιο αργά προς τη βιολογική καλλιέργεια.
Αυτό έχει σημασία, γιατί η μικρής κλίμακας γεωργία και η βιολογική παραγωγή δεν είναι έννοιες ασύμβατες. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, η μέση βιολογική εκμετάλλευση καλύπτει περίπου 143 στρέμματα (14,3 εκτάρια) και παράγει €39.900 τυπική απόδοση, σχεδόν τριπλάσια από τα €13.800 μιας αντίστοιχης συμβατικής εκμετάλλευσης.
Σε χώρες όπως η Αυστρία, η Ιταλία και η Ελλάδα, πολλές μικρότερες εκμεταλλεύσεις έχουν καταφέρει να βρουν κερδοφόρες αγορές μέσω της βιολογικής πιστοποίησης, ιδιαίτερα σε προϊόντα υψηλής αξίας όπως το κρασί, το ελαιόλαδο και τα γαλακτοκομικά.
Ωστόσο, αυτή η πορεία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από ορισμένους κρίσιμους παράγοντες: την πρόσβαση στις αγορές, το κόστος της πιστοποίησης και τη διάθεση των καταναλωτών να πληρώσουν υψηλότερη τιμή για βιολογικά προϊόντα.
Τα οικονομικά δεδομένα λειτουργούν, αλλά όχι το ίδιο για όλους
Η οικονομική βιωσιμότητα της βιολογικής γεωργίας διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την καλλιέργεια, την περιοχή και την αγορά. Σε τομείς όπου υπάρχει ισχυρή καταναλωτική ζήτηση και ανεπτυγμένες αλυσίδες εφοδιασμού, τα υψηλότερα έσοδα από τα βιολογικά προϊόντα μπορούν να αντισταθμίσουν τις χαμηλότερες αποδόσεις που συχνά εμφανίζονται κατά τη μετάβαση. Η βιολογική ελαιοκαλλιέργεια, για παράδειγμα, έχει επεκταθεί σημαντικά σε πολλές περιοχές της Μεσογείου, κυρίως χάρη στη ζήτηση από τις διεθνείς αγορές και την προστιθέμενη αξία πιστοποιήσεων όπως οι ΠΟΠ.
Στις αροτραίες καλλιέργειες, όπως τα σιτηρά και οι ελαιούχοι σπόροι, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Οι αποδόσεις συνήθως μειώνονται κατά την περίοδο μετατροπής, ενώ οι εισροές που χρησιμοποιούνται στη βιολογική γεωργία, παρότι δεν περιλαμβάνουν συνθετικά λιπάσματα, συχνά απαιτούν περισσότερη εργασία και δεν είναι πάντα εύκολο να εξασφαλιστούν σε μεγάλη κλίμακα. Χωρίς σταθερές υψηλότερες τιμές πώλησης, οι παραγωγοί με περιορισμένα περιθώρια κέρδους αντιμετωπίζουν πραγματικό οικονομικό κίνδυνο κατά την περίοδο μετατροπής των δύο έως τριών ετών.
Η ευρωπαϊκή πολιτική επιχειρεί να καλύψει αυτό το κενό μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, η οποία πλέον κατευθύνει περισσότερους πόρους σε οικολογικά καθεστώτα και προγράμματα στήριξης της βιολογικής μετάβασης. Ωστόσο, η εμπειρία των παραγωγών αναδεικνύει σταθερά τα ίδια προβλήματα:
- Πολύπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες, που αποθαρρύνουν ιδιαίτερα τις μικρότερες εκμεταλλεύσεις
- Καθυστερήσεις στις πληρωμές, που αφήνουν τους παραγωγούς εκτεθειμένους κατά τη μεταβατική περίοδο
- Επίπεδα ενίσχυσης που συχνά δεν καλύπτουν το πραγματικό κόστος της μετατροπής
Για πολλές μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις, το οικονομικό δίχτυ ασφαλείας παραμένει πολύ περιορισμένο ώστε να αναλάβουν αυτό το βήμα.
Η άνοδος των τιμών των λιπασμάτων έδωσε ώθηση στη βιολογική γεωργία, αλλά το αποτέλεσμα ίσως να μην διαρκέσει
Η απότομη αύξηση στις τιμές των λιπασμάτων το 2022, κατά 31,1% σε επίπεδο ΕΕ μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, έκανε για ένα διάστημα το μοντέλο της βιολογικής γεωργίας να φαίνεται πιο ανταγωνιστικό. Πολλές συμβατικές εκμεταλλεύσεις που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε συνθετικές εισροές είδαν το κόστος παραγωγής να εκτοξεύεται, ενώ οι βιολογικές εκμεταλλεύσεις, που στηρίζονται περισσότερο στην κομποστοποίηση, στις καλλιέργειες κάλυψης και στους φυσικούς κύκλους θρέψης του εδάφους, επηρεάστηκαν λιγότερο.
Έκτοτε όμως οι τιμές έχουν υποχωρήσει σημαντικά. Μειώθηκαν κατά 24,5% το 2023 και κατά ακόμη 17,6% το 2024, γεγονός που αποδυνάμωσε το επιχείρημα της μείωσης του κόστους ως βασικό κίνητρο για μετάβαση στη βιολογική γεωργία.
Ταυτόχρονα, η περίοδος αυτή ανέδειξε και μια βασική αδυναμία της συμβατικής γεωργίας: η ισχυρή εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές λιπασμάτων καθιστά το κόστος των εισροών ιδιαίτερα απρόβλεπτο. Τα βιολογικά συστήματα, επενδύοντας σταδιακά στη γονιμότητα και την υγεία του εδάφους, μπορούν να μειώσουν αυτή την εξάρτηση. Ωστόσο, τα οφέλη αυτά εμφανίζονται σταδιακά και συχνά δεν αποτυπώνονται εύκολα σε έναν απλό οικονομικό ισολογισμό.
Συνολικά, η χρήση ανόργανων λιπασμάτων ανά εκτάριο στην ΕΕ μειώθηκε κατά 15,3% μεταξύ 2013 και 2023, με 18 από τις 25 χώρες που κατέθεσαν στοιχεία να καταγράφουν μείωση. Η μεγαλύτερη πτώση σημειώθηκε στη Γερμανία, όπου η χρήση μειώθηκε κατά 37,7%.
Το αν αυτή η εξέλιξη αντανακλά μια πραγματική στροφή προς πιο βιώσιμες γεωργικές πρακτικές ή απλώς μια προσωρινή αντίδραση στις υψηλές τιμές παραμένει ακόμη ανοιχτό ερώτημα.
Τι πρέπει να αλλάξει για να επιτευχθεί ο στόχος του 25%
Για να φτάσει η ΕΕ τον στόχο του 25% έως το 2030, θα χρειαστεί ένας συνδυασμός αλλαγών που προς το παρόν δεν εφαρμόζονται σε επαρκή κλίμακα. Ταχύτερες διαδικασίες πιστοποίησης, ισχυρότερες αγορές για βιολογικά προϊόντα, καλύτερη τεχνική υποστήριξη για τους παραγωγούς και ενισχύσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής που να αντανακλούν πραγματικά το κόστος της μετατροπής.
Εξίσου σημαντική είναι και η πλευρά της ζήτησης. Αν οι καταναλωτές δεν αγοράζουν βιολογικά προϊόντα σε όγκους που να στηρίζουν υψηλότερες τιμές παραγωγού, το οικονομικό κίνητρο για τους αγρότες μειώνεται, ανεξάρτητα από το ύψος των δημόσιων ενισχύσεων για τη μετάβαση.
Οι παραγωγοί που εξετάζουν τη μετάβαση χρειάζονται πρόσβαση σε πρακτική τεχνογνωσία, αξιόπιστη πληροφόρηση για την αγορά και αγοραστές που είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν δίκαιες τιμές. Στο Wikifarmer Marketplace, οι παραγωγοί μπορούν να καταχωρούν βιολογικά προϊόντα και να συνδέονται απευθείας με αγοραστές, ενώ τα price insights παρέχουν εικόνα για τις τιμές που επιτυγχάνουν τα βιολογικά προϊόντα σε διαφορετικές αγορές.
Η φιλοδοξία της ΕΕ για τη βιολογική γεωργία δεν είναι μη ρεαλιστική. Ωστόσο, παραμένει υποχρηματοδοτημένη και πίσω από το χρονοδιάγραμμα. Τα 76 εκατομμύρια στρέμματα (7,6 εκατομμύρια εκτάρια) που μετατράπηκαν σε βιολογικές καλλιέργειες την τελευταία δεκαετία αποδεικνύουν ότι οι παραγωγοί είναι πρόθυμοι να κάνουν τη μετάβαση όταν οι συνθήκες είναι σωστές. Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη μπορεί να δημιουργήσει αυτές τις συνθήκες αρκετά γρήγορα για τα υπόλοιπα περίπου 220 εκατομμύρια στρέμματα (22 εκατομμύρια εκτάρια) που απομένουν.
Πηγές
Eurostat. (2025). Key figures on the European food chain, 2025 edition. Publications Office of the European Union.
