Έως το 2030, κάθε κράτος μέλος της ΕΕ θα πρέπει να αποδείξει νομικά ότι οι πληθυσμοί των επικονιαστών ανακάμπτουν. Πρόκειται για δεσμευτικό στόχο του Κανονισμού για την Αποκατάσταση της Φύσης, σε ισχύ από τον Αύγουστο του 2024. Για όσες εταιρείες τροφίμων προμηθεύονται πρώτη ύλη από ευρωπαϊκές καλλιέργειες, η αλλαγή είναι ουσιαστική. Η επικονίαση παύει να αποτελεί απλή υποσημείωση βιωσιμότητας και γίνεται μετρήσιμη παράμετρος προμηθειών.
Η συνηθισμένη απάντηση μέχρι σήμερα ήταν να τοποθετούνται περισσότερες κυψέλες στους αγρούς. Νέες έρευνες δείχνουν ότι η προσέγγιση αυτή όχι μόνο δεν αποτελεί λύση, αλλά μπορεί να επιδεινώνει το πραγματικό πρόβλημα.
Μια αγορά 577 δισεκατομμυρίων που σχεδόν κανείς δεν τιμολογεί
Η Διακυβερνητική Πλατφόρμα Επιστήμης-Πολιτικής για τη Βιοποικιλότητα και τις Υπηρεσίες Οικοσυστήματος (IPBES) υπολογίζει την ετήσια αξία της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων που εξαρτάται από τη ζωική επικονίαση μεταξύ 235 και 577 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Περίπου το 75% των κύριων καλλιεργειών τροφίμων ωφελείται σε κάποιο βαθμό από τους επικονιαστές. Ειδικά για την ΕΕ, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (EEA) εκτιμά την αξία των υπηρεσιών επικονίασης για τη γεωργία μεταξύ 5 και 15 δισεκατομμυρίων ευρώ τον χρόνο, ενώ το 80% περίπου των καλλιεργούμενων ειδών και των αυτοφυών ανθέων εξαρτάται από την εντομοεπικονίαση.
Μήλα, αμύγδαλα, ηλίανθος, ελαιοκράμβη, ντομάτες, μύρτιλα, καφές, κακάο και αβοκάντο. Η λίστα των καλλιεργειών που κινούνται μέσα από διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες και εξαρτώνται από επικονιαστές είναι μακρά. Η λίστα όμως των εταιρειών που παρακολουθούν ρητά την υγεία των επικονιαστών ως παράμετρο προμήθειας είναι πολύ σύντομη.
Για δεκαετίες, η επικονίαση μπαίνει στο κόστος των τροφίμων χωρίς κανείς να την πληρώνει απευθείας. Όσο η υπηρεσία αυτή υποβαθμίζεται, ο λογαριασμός μεταφέρεται αλλού: σε διακυμάνσεις στις αποδόσεις, σε τιμολόγηση συμβολαίων και πλέον σε κανονιστικές απαιτήσεις.
Γιατί δεν αρκούν περισσότερες κυψέλες
Σε εταιρικές εκθέσεις βιωσιμότητας, σε συμπράξεις με ΜΚΟ και σε διαφημιστικές καμπάνιες, μια υπόθεση επανέρχεται διαρκώς. Αν οι μέλισσες κινδυνεύουν, στηρίζουμε τους μελισσοκόμους. Χορηγούμε μια κυψέλη. Τοποθετούμε μελίσσια στο εταιρικό campus.
Η επιστημονική βιβλιογραφία πλέον δείχνει ότι αυτή η σκέψη είναι λάθος.
Μελέτη του 2025 στο Φυσικό Καταφύγιο της Villavicencio, στη Mendoza της Αργεντινής, δημοσιευμένη στο Biological Conservation, εισήγαγε εκτρεφόμενα μελίσσια σε ξηρό οικοσύστημα και κατέγραψε την επίδραση στις άγριες μέλισσες της περιοχής. Όσες άγριες μέλισσες βρίσκονταν πιο κοντά στις νέες κυψέλες έβρισκαν λιγότερη γύρη και αναπαράγονταν δυσκολότερα. Τα εκτρεφόμενα μελίσσια, με τους τεράστιους αριθμούς ατόμων που έβγαζαν στο πεδίο, εξαντλούσαν τα άνθη πριν προλάβουν να φτάσουν εκεί οι άγριες.
Ξεχωριστή έρευνα του 2025, δημοσιευμένη στο Current Biology, διεξήχθη σε ιταλικό νησί όπου τα εκτρεφόμενα μελίσσια είχαν εισαχθεί μόλις τρία χρόνια νωρίτερα. Με πρωτόκολλο απομάκρυνσης κυψελών σε ολόκληρο το νησί, οι ερευνητές τεκμηρίωσαν έντονη επικάλυψη στις επισκέψεις σε άνθη μεταξύ εκτρεφόμενων και άγριων μελισσών, και διαπίστωσαν ότι οι επιπτώσεις στους πληθυσμούς των άγριων μελισσών είναι μετρήσιμες ακόμη και μέσα σε ένα μόνο τοπίο τροφοληψίας.
Τα εκτρεφόμενα μελίσσια έχουν τον δικό τους ρόλο, αλλά είναι διαφορετικός από εκείνον των άγριων ειδών. Τα φροντίζει ο μελισσοκόμος, εστιάζουν σε λίγες καλλιέργειες, και αντιμετωπίζονται σαν ζωικό κεφάλαιο. Οι άγριες μέλισσες αντίθετα στηρίζουν τη βιοποικιλότητα στο ευρύτερο τοπίο γύρω από κάθε χωράφι. Όταν τις θεωρούμε δεδομένες και τις παραμελούμε, χάνουμε ακριβώς το κομμάτι του συστήματος που κάνει την πραγματική δουλειά.
Η μείωση αφορά τα άγρια είδη, όχι τα εκτρεφόμενα μελίσσια
Οι αριθμοί που δημοσιεύτηκαν το 2025 αξίζει να αλλάξουν τον τρόπο που σκέφτεται όποιος έχει συμφέρον στην εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων.
Τον Μάρτιο του 2025 δημοσιεύτηκε η πρώτη ευρεία αξιολόγηση κινδύνου εξαφάνισης επικονιαστών στη Βόρεια Αμερική. Από τα 1.579 είδη που εξετάστηκαν, το 22,6% αντιμετωπίζει αυξημένο κίνδυνο εξαφάνισης. Οι μέλισσες προέκυψαν ως η πιο απειλούμενη ομάδα εντόμων, με 34,7% των 472 αυτοφυών ειδών μέλισσας της περιοχής να βρίσκεται σε κίνδυνο. Οι κυριότεροι παράγοντες ήταν η κλιματική αλλαγή, οι γεωργικές πρακτικές, οι αλλοιώσεις στα καθεστώτα διαχείρισης νερού και πυρκαγιών και η αστική επέκταση.
Τον Ιούνιο του 2025, ο EEA δημοσίευσε τη βραχεία ενημέρωση 06/2025, Protecting and restoring Europe's wild pollinators and their habitats. Τα ευρήματα κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Περίπου το 40% των ευρωπαϊκών ειδών συρφίδας, το 20% των ειδών πεταλούδας και το 9% των ειδών μέλισσας βρίσκονται σε κίνδυνο εξαφάνισης. Άγριες μέλισσες, συρφίδες, πεταλούδες και νυχτοπεταλούδες καταγράφουν όλες μετρήσιμη μείωση σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Τίποτα από όλα αυτά δεν αφορά την Apis mellifera, την κοινή ευρωπαϊκή μέλισσα. Ο αριθμός των εκτρεφόμενων μελισσιών στην ΕΕ και τις ΗΠΑ παραμένει σταθερός ή αυξάνεται εδώ και δεκαετίες. Η πραγματική πτώση είναι στα άγρια είδη, εκείνα που επικονιάζουν τις περισσότερες καλλιέργειες γύρω από κάθε αγρό. Το ζωικό κεφάλαιο βρίσκεται σε καλή κατάσταση. Η βιοποικιλότητα συρρικνώνεται.
Τι σημαίνει η προθεσμία του 2030
Το άρθρο 10 του Κανονισμού για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη μέλη να αναστρέψουν τη μείωση των άγριων επικονιαστών έως το 2030 και να διατηρήσουν αυξητική τάση από εκεί και έπειτα, μετρώντας τουλάχιστον κάθε έξι χρόνια. Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε τη μεθοδολογία του Ευρωπαϊκού Σχήματος Παρακολούθησης Επικονιαστών. Τα κράτη μέλη έχουν προθεσμία έως τις 16 Δεκεμβρίου 2026 για να ξεκινήσουν την εφαρμογή.
Μόλις η παρακολούθηση τεθεί σε λειτουργία, η κανονιστική αλυσίδα φτάνει στο επίπεδο του αγροκτήματος. Τα εθνικά σχέδια αποκατάστασης θα μεταφράσουν τον δεσμευτικό στόχο σε συγκεκριμένες γεωργικές πρακτικές, σε αιρεσιμότητα της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), και με τον καιρό σε προδιαγραφές προμηθευτών παρόμοιες με αυτές που ισχύουν ήδη για τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων, τη διαχείριση νερού και την εδαφοκάλυψη.
Για όποιον προμηθεύεται από ευρωπαϊκή προέλευση, οι συνέπειες είναι άμεσες. Η παραγωγή με σεβασμό στους επικονιαστές περνά από εθελοντικό ισχυρισμό βιωσιμότητας σε επαληθεύσιμη παράμετρο. Όσες εταιρείες αρχίζουν να ρωτούν για αυτό από τώρα, θα είναι αυτές που θα έχουν διαθέσιμους ανθεκτικούς προμηθευτές όταν αρχίσουν να ρέουν τα δεδομένα.
Πώς μοιάζει η δράση σε μεγάλη κλίμακα
Το πιο χρήσιμο σημείο αναφοράς βρίσκεται ήδη στα ράφια. Το πρόγραμμα Carta del Mulino της Mulino Bianco, σε συνεργασία με το WWF Italy και με επιστημονική επικύρωση από τα Πανεπιστήμια της Tuscia και της Bologna, εφαρμόζει δέκα κανόνες βιωσιμότητας. Συμμετέχουν 2.400 αγροκτήματα και περίπου 500.000 στρέμματα μαλακού σίτου. Ένας από τους κανόνες ορίζει ότι το 3% κάθε αγρού πρέπει να αφιερωθεί σε λωρίδες ανθοφορίας για επικονιαστές. Οι παραγωγοί δεσμεύονται μέσα από το ίδιο το συμβόλαιο προμήθειας, και όχι μέσω παράλληλης πρωτοβουλίας.
Έτσι ακριβώς μοιάζει η επιχειρησιακή ενσωμάτωση της επικονίασης στις προμήθειες. Προδιαγραφές στο συμβόλαιο. Επαλήθευση στον έλεγχο. Ιχνηλασιμότητα μέσα στην εφοδιαστική αλυσίδα. Η ίδια προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί σε αμυγδαλιές, ελαιοκράμβη, ηλίανθο, μηλιές ή σε οποιαδήποτε άλλη καλλιέργεια εξαρτώμενη από επικονιαστές που υπάρχει σε ένα χαρτοφυλάκιο προμηθειών.
Το επόμενο βήμα για τις εταιρείες τροφίμων
Η συζήτηση για τους επικονιαστές περνά πια από το «να φυτέψουμε περισσότερα άνθη» στο «είναι η εφοδιαστική μας αλυσίδα έτοιμη για όσα έρχονται». Η επιστήμη είναι αρκετά τεκμηριωμένη ώστε να επιτρέπει δράση. Η νομοθεσία έχει συγκεκριμένες ημερομηνίες. Τα παραδείγματα εταιρειών που έχουν προχωρήσει είναι ήδη τεκμηριωμένα.
Έως το 2030, η διαφορά θα είναι εμφανής. Από τη μία οι εταιρείες που έχουν ενσωματώσει την επικονίαση στις προδιαγραφές προμήθειας. Από την άλλη όσες έμειναν σε χορηγίες κυψελών νομίζοντας ότι αυτό αρκεί.
Η Παγκόσμια Ημέρα της Μέλισσας είναι στις 20 Μαΐου. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι πια η σωτηρία των μελισσών αυτή καθ' αυτή. Είναι η κατανόηση του ποιες μέλισσες κάνουν στην πραγματικότητα τη δουλειά της επικονίασης, και τι χρειάζεται για να συνεχίσουν να την κάνουν.
Πηγές
- European Commission, Environment Directorate-General, "Pollinators," covering Article 10 of the EU Nature Restoration Regulation and the EU Pollinator Monitoring Scheme adopted 19 September 2025.
- European Environment Agency, Protecting and restoring Europe's wild pollinators and their habitats, EEA Briefing 06/2025, June 2025.
- IPBES, The Assessment Report on Pollinators, Pollination and Food Production, Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services, Bonn, 2016.
- Pascual Tudanca, M.P. et al., Beekeeping in natural areas and its effects on wild bees, Biological Conservation, 2025.
- Pasquali, L. et al., Island-wide removal of honeybees reveals exploitative trophic competition with strongly declining wild bee populations, Current Biology, 35(7), 1576–1590, April 2025.
- Cornelisse, T. et al., Elevated extinction risk in over one-fifth of native North American pollinators, Proceedings of the National Academy of Sciences, 122(14):e2418742122, April 2025.
