Το σέσκουλο (Beta vulgaris subsp. vulgaris) είναι το ίδιο είδος με το παντζάρι, επιλεγμένο όμως για τα φύλλα και τους μίσχους του αντί για τη ρίζα. Είναι διετές φυτό, που καλλιεργείται ως ετήσιο, και σπέρνεται κυρίως από τα τέλη του καλοκαιριού ως το φθινόπωρο και στις αρχές της άνοιξης, απευθείας στο χώμα ή σε σπορείο για μεταφύτευση. Κάθε «σπόρος» του είναι στην πραγματικότητα ένα συσπείρωμα πολλών σπόρων, γι' αυτό από κάθε σημείο φυτρώνουν δύο ή περισσότερα φυτάρια, που πρέπει να αραιωθούν. Τα τρυφερά φύλλα μαζεύονται από τις 30 περίπου ημέρες, τα ώριμα σε 50 ως 60 ημέρες, και η συγκομιδή των εξωτερικών φύλλων συνεχίζεται για μήνες. Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε τη σχέση του σέσκουλου με το παντζάρι, τις ποικιλίες, πότε και πώς σπέρνεται και αραιώνεται, πώς ποτίζεται και λιπαίνεται, πώς μαζεύεται ώστε να συνεχίζει να βγάζει, πώς καλλιεργείται σε γλάστρα, και ποια προβλήματα εμφανίζει.
Το σέσκουλο είναι το ίδιο είδος με το παντζάρι
Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Ιλινόις, το σέσκουλο είναι ένα παντζάρι που επιλέχθηκε για την παραγωγή φύλλων, σε βάρος της ρίζας. Ανήκει στην οικογένεια Amaranthaceae, στην οποία έχει ενταχθεί η παλαιότερη οικογένεια Chenopodiaceae, μαζί με το παντζάρι, το ζαχαρότευτλο και το σπανάκι. Κατάγεται πιθανότατα από τη Μεσόγειο, και οι πρώτες ποικιλίες του εντοπίζονται στη Σικελία. Η αγγλική ονομασία Swiss chard δεν σχετίζεται με την Ελβετία. Το «Swiss» το πρόσθεσαν εκδότες καταλόγων σπόρων του 19ου αιώνα, για να ξεχωρίσουν το φυτό από άλλα με παρόμοιο γαλλικό όνομα.
Επειδή σέσκουλο και παντζάρι είναι το ίδιο είδος, έχουν τους ίδιους σπόρους-συσπειρώματα, τις ίδιες ανάγκες και πολλούς κοινούς εχθρούς, και διασταυρώνονται μεταξύ τους όταν ανθίζουν, κάτι που αφορά όσους κρατούν δικό τους σπόρο και καλλιεργούν δίπλα και τα παντζάρια.
Ποικιλίες
Οι ποικιλίες χωρίζονται συνήθως σε πλατύφυλλες, με φαρδιά φύλλα και πλατιούς σαρκώδεις μίσχους, και στενόφυλλες, με λεπτότερους μίσχους. Ξεχωρίζουν επίσης από το χρώμα του μίσχου, που μπορεί να είναι λευκό, κίτρινο, πορτοκαλί, ροζ ή κόκκινο. Η πιο γνωστή ποικιλία διεθνώς είναι η Fordhook Giant, ενώ υπάρχουν και ποικιλίες με κόκκινο μίσχο, όπως οι Ruby και Rhubarb, και μείγματα πολύχρωμων μίσχων, όπως η Bright Lights. Οι πολύχρωμες ποικιλίες καλλιεργούνται συχνά και ως διακοσμητικές, στον κήπο και στις γλάστρες.
Οι πολύχρωμες ποικιλίες έχουν μίσχους σε ροζ, κόκκινες και κίτρινες αποχρώσεις και ταιριάζουν τόσο στον λαχανόκηπο όσο και στα διακοσμητικά παρτέρια.
Πότε σπέρνουμε σέσκουλο
| Σπορά | Συγκομιδή |
|---|---|
| Τέλη καλοκαιριού ως φθινόπωρο | Από το φθινόπωρο, όλο τον χειμώνα, ως την άνοιξη |
| Αρχές άνοιξης | Από την άνοιξη ως το καλοκαίρι |
Το σέσκουλο είναι φυτό της δροσιάς, που σύμφωνα με το UC IPM αναπτύσσεται καλύτερα με θερμοκρασίες αέρα από 10 ως 18°C, και αντέχει στον παγετό και στις ήπιες παγωνιές. Σε σύγκριση με το σπανάκι αντέχει περισσότερο στη ζέστη, οπότε συνεχίζει να βγάζει φύλλα και όταν ζεσταίνει ο καιρός, με πιο αργό ρυθμό. Η φθινοπωρινή σπορά μπαίνει στο ίδιο πρόγραμμα με τις υπόλοιπες φθινοπωρινές σπορές του λαχανόκηπου.
Θέση και έδαφος
Το σέσκουλο αναπτύσσεται καλύτερα σε ηλιόλουστη θέση, αλλά αντέχει και σε ημισκιά. Αποδίδει σε βαθύ, γόνιμο, υγρό χώμα, πλούσιο σε οργανική ουσία, με καλή αποστράγγιση. Πριν τη σπορά, το χώμα εμπλουτίζεται με κομπόστ ή χωνεμένη κοπριά. Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, το σέσκουλο δεν σπέρνεται στο ίδιο σημείο με παντζάρι, σπανάκι ή σέσκουλο της προηγούμενης χρονιάς, γιατί ανήκουν στην ίδια οικογένεια. Ταιριάζει αντίθετα πολύ μετά από ψυχανθή, όπως τα κουκιά.
Σπορά και αραίωμα
Το σέσκουλο σπέρνεται απευθείας στο χώμα ή σε σπορείο, και τα φυτάρια μεταφυτεύονται όταν αποκτήσουν μερικά πραγματικά φύλλα.
- Βάθος: περίπου 1 ως 2 εκατοστά
- Απόσταση σπόρων: ένας σπόρος κάθε 2,5 εκατοστά περίπου, σε γραμμές που απέχουν 30 ως 40 εκατοστά
- Πρώτο αραίωμα: όταν τα φυτάρια φτάσουν τα 2,5 ως 5 εκατοστά, αφαιρούνται τα πιο αδύναμα από κάθε συσπείρωμα, με ψαλίδι, ώστε να μην τραυματιστούν οι ρίζες των φυτών που μένουν
- Τελικές αποστάσεις: 15 ως 25 εκατοστά ανάμεσα στα φυτά
- Διπλή χρήση του αραιώματος: το Πανεπιστήμιο του Ιλινόις προτείνει αραίωμα πρώτα στα 5 ως 8 εκατοστά, και όταν τα φυτά φτάσουν τα 15 ως 20 εκατοστά, συγκομιδή ολόκληρων φυτών ώσπου να μείνουν 23 ως 30 εκατοστά ανάμεσά τους
Ο «σπόρος» του σέσκουλου μοιάζει με μικρό, ανώμαλο κόκκο. Είναι στην ουσία ένας μικρός καρπός που περιέχει πολλούς σπόρους, όπως και στο παντζάρι, οπότε από κάθε κόκκο φυτρώνουν δύο ή περισσότερα φυτάρια. Γι' αυτό το αραίωμα είναι απαραίτητο, και τα φυτάρια που αφαιρούνται τρώγονται σε σαλάτα.
Σε πόσες μέρες φυτρώνει
Σύμφωνα με το UC IPM, ο σπόρος του σέσκουλου φυτρώνει όταν η θερμοκρασία του εδάφους είναι τουλάχιστον 5°C, με άριστο εύρος από 10 ως 30°C, ενώ πάνω από τους 35°C δεν φυτρώνει. Με χώμα σταθερά υγρό και θερμοκρασία μέσα σε αυτό το εύρος, τα φυτάρια βγαίνουν συνήθως μέσα σε 1 ως 2 εβδομάδες. Στο κρύο χώμα του χειμώνα το φύτρωμα καθυστερεί, ενώ στο ξερό χώμα ή σε σκληρή κρούστα αποτυγχάνει.
Πότισμα
Το σέσκουλο χρειάζεται άφθονη υγρασία για να αναπτυχθεί σωστά, και το χώμα κρατιέται σταθερά υγρό, ιδίως όταν ο καιρός ζεσταίνει. Το πότισμα γίνεται στη βάση των φυτών και όχι πάνω στα φύλλα, γιατί η υγρασία στο φύλλωμα ευνοεί την κερκοσπορίαση. Ένα στρώμα εδαφοκάλυψης βοηθά να κρατηθεί η υγρασία και περιορίζει τα ζιζάνια.
Λίπανση
Το σέσκουλο έχει υψηλές απαιτήσεις σε θρεπτικά, από την οργανική ουσία του εδάφους ή από λιπάσματα. Με καλή βασική λίπανση από κομπόστ ή χωνεμένη κοπριά, ένα αζωτούχο λίπασμα στη μέση της καλλιέργειας, ή μετά από μεγάλες συγκομιδές, βοηθά το φυτό να συνεχίζει να βγάζει φύλλα γρήγορα.
Συγκομιδή εξωτερικών φύλλων
- Τρυφερά φύλλα για σαλάτα: από τις 30 περίπου ημέρες μετά τη σπορά
- Ώριμα φύλλα: σε 50 ως 60 ημέρες
- Τρόπος: κόβονται τα εξωτερικά, μεγαλύτερα φύλλα κοντά στη βάση, και η καρδιά του φυτού μένει άθικτη, ώστε να βγάζει συνεχώς νέα
- Διάρκεια: με τακτική συγκομιδή, το ίδιο φυτό δίνει φύλλα για αρκετούς μήνες, ώσπου να ανθίσει ή να βαρύνουν οι ασθένειες των φύλλων
Αυτό εξηγεί και τη διαφωνία που υπάρχει στις διάφορες πηγές. Τα «4 ως 5 μήνες» που αναφέρονται συχνά αφορούν τη συνολική διάρκεια της παραγωγής, ενώ η πρώτη συγκομιδή ξεκινά πολύ νωρίτερα. Τα φύλλα του σέσκουλου είναι πολύ ευαλλοίωτα, οπότε καταναλώνονται λίγες μέρες μετά τη συγκομιδή.
Σέσκουλο σε γλάστρα
Το σέσκουλο καλλιεργείται εύκολα σε γλάστρα ή ζαρντινιέρα, και οι πολύχρωμες ποικιλίες στολίζουν το μπαλκόνι:
- Δοχείο: βάθος τουλάχιστον 25 ως 30 εκατοστών, με οπές αποστράγγισης
- Υπόστρωμα: πλούσιο φυτόχωμα με κομπόστ
- Σπορά: οι σπόροι μπαίνουν σε βάθος περίπου 1 εκατοστού και αραιώνονται μετά το φύτρωμα, ώστε να μείνει ένα φυτό σε κάθε μικρή γλάστρα ή λίγα φυτά σε μια ζαρντινιέρα
- Θέση: ηλιόλουστη, ή με λίγη σκιά το απόγευμα τις ζεστές μέρες
- Πότισμα και λίπανση: συχνότερα από ό,τι στον κήπο, γιατί η γλάστρα στεγνώνει γρηγορότερα, με ένα ήπιο υγρό λίπασμα κάθε λίγες εβδομάδες
Ξαναβγαίνει το σέσκουλο κάθε χρόνο
Όχι ακριβώς. Το σέσκουλο είναι διετές φυτό. Την πρώτη χρονιά δίνει φύλλα, και στις ήπιες περιοχές περνά τον χειμώνα και συνεχίζει την επόμενη άνοιξη. Τη δεύτερη άνοιξη όμως βγάζει ανθικό στέλεχος, τα φύλλα του πικρίζουν και σκληραίνουν, και το φυτό ολοκληρώνει τον κύκλο του. Συχνά αφήνει σπόρους που φυτρώνουν μόνοι τους, και δίνουν την εντύπωση ότι το φυτό επιστρέφει κάθε χρονιά. Η παρατεταμένη παγωνιά μπορεί επίσης να κάνει ορισμένες ποικιλίες να ανθίσουν νωρίτερα.
Συνηθισμένα προβλήματα
- Κερκοσπορίαση: μικρές καφετιές ή γκρίζες κηλίδες με κοκκινωπό περίγραμμα στα φύλλα, με υγρό καιρό. Βοηθούν η αμειψισπορά, οι σωστές αποστάσεις, το πότισμα στη ρίζα και η απομάκρυνση των προσβεβλημένων φύλλων
- Φυλλορύκτες: οι προνύμφες ανοίγουν στοές μέσα στα φύλλα, που φαίνονται ως ανοιχτόχρωμες γραμμές ή κηλίδες. Τα προσβεβλημένα φύλλα κόβονται, και τα νεαρά φυτά προστατεύονται με εντομοστεγές δίχτυ
- Αφίδες: αποικίες στην κάτω πλευρά των φύλλων, που αντιμετωπίζονται με ξέπλυμα, με πράσινο σαπούνι και με τις μεθόδους για τις αφίδες
- Σαλιγκάρια: τρώνε τα φύλλα, ιδίως τα νεαρά
- Νηματώδεις των ριζοκόμβων: όγκοι στις ρίζες και καχεκτικά φυτά
- Πρόωρο ανθικό στέλεχος: τη δεύτερη άνοιξη, ή μετά από παρατεταμένο κρύο
Πώς καθαρίζεται και τρώγεται
Τα σέσκουλα καθαρίζονται εύκολα, γιατί δεν κρατούν πολύ χώμα. Κόβεται η βάση των χοντρών μίσχων και τα φύλλα πλένονται καλά. Οι πλατιοί μίσχοι χρειάζονται περισσότερο μαγείρεμα από τα φύλλα, οπότε συχνά κόβονται χωριστά και μπαίνουν πρώτοι στην κατσαρόλα. Τα σέσκουλα τρώγονται βραστά, σαν χόρτα, με λεμόνι και λάδι, τσιγαριστά, σε πίτες, σε γεμιστά φύλλα, σε σούπες και σε μαγειρευτά με όσπρια. Τα τρυφερά φύλλα τρώγονται και ωμά σε σαλάτα.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε φυτεύουμε σέσκουλο
Κυρίως από τα τέλη του καλοκαιριού ως το φθινόπωρο, για συγκομιδή όλο τον χειμώνα ως την άνοιξη, και στις αρχές της άνοιξης, για συγκομιδή ως το καλοκαίρι.
Σε πόσες μέρες φυτρώνουν τα σέσκουλα
Συνήθως μέσα σε 1 ως 2 εβδομάδες, με χώμα υγρό και θερμοκρασία εδάφους από 10 ως 30°C. Στο κρύο χώμα του χειμώνα το φύτρωμα αργεί, ενώ πάνω από τους 35°C ο σπόρος δεν φυτρώνει.
Γιατί από κάθε σπόρο βγαίνουν πολλά φυτά
Γιατί ο «σπόρος» του σέσκουλου είναι στην πραγματικότητα ένας μικρός καρπός που περιέχει πολλούς σπόρους, όπως και στο παντζάρι. Τα φυτάρια αραιώνονται με ψαλίδι, ώστε να μείνει το πιο δυνατό, και αυτά που αφαιρούνται τρώγονται.
Πότε μαζεύουμε τα σέσκουλα
Τα τρυφερά φύλλα από τις 30 περίπου ημέρες και τα ώριμα σε 50 ως 60 ημέρες. Κόβονται πρώτα τα εξωτερικά φύλλα, και το φυτό συνεχίζει να βγάζει για αρκετούς μήνες.
Ξαναβγαίνει το σέσκουλο κάθε χρόνο
Το σέσκουλο είναι διετές. Μπορεί να περάσει τον χειμώνα και να δώσει φύλλα και την επόμενη άνοιξη, αλλά τότε βγάζει ανθικό στέλεχος και ολοκληρώνει τον κύκλο του. Συχνά όμως αφήνει σπόρους που φυτρώνουν μόνοι τους.
Τι βάθος θέλει η γλάστρα για σέσκουλο
Τουλάχιστον 25 ως 30 εκατοστά, με καλή αποστράγγιση. Σε μια ζαρντινιέρα χωράνε λίγα φυτά, αραιωμένα μετά το φύτρωμα.
|
Εφόδια για το σέσκουλο στο Farmclick Δες τους σπόρους κηπευτικών για τις φθινοπωρινές σπορές, τα εδαφοβελτιωτικά και υποστρώματα για τον κήπο και τη γλάστρα και τα βιολογικά φυτοπροστατευτικά για ήπιες επεμβάσεις, από προμηθευτές όλης της Ελλάδας. |
Σημαντικές σημειώσεις
Κάθε κήπος είναι διαφορετικός, και οι ημερομηνίες σποράς μετατοπίζονται ανάλογα με την περιοχή, το υψόμετρο και τον καιρό κάθε χρονιάς. Για επίμονα προβλήματα εχθρών ή ασθενειών, η επικοινωνία με γεωπόνο βοηθά στη σωστή διάγνωση.
Πηγές
- UC Statewide IPM Program, Cultural tips for growing chard.
- University of Illinois Extension, Chard.
- Penn State PlantVillage, Chard.
- Washington State University Extension, Thinning vegetables in the June garden.
- UC Cooperative Extension Sacramento County, Growing beets.
- Michigan State University Extension, Swiss chard.
- University of Maryland Extension, Growing Swiss chard in a home garden.
- KwaZulu-Natal Department of Agriculture, Swiss chard.
